Η ενοχλητική μνήμη {LF}και η συλλογική αδιαφορία

Στην Ελλάδα, μας αρέσει να επικαλούμαστε το παρελθόν μας, να είμαστε περήφανοι γι’ αυτό. Πιο συχνά, βεβαίως, επικαλούμαστε μια σχέση με την κλασική αρχαιότητα, με τον τρόπο που την προσδιόρισαν μέσω της ιδέας της ιστορικής συνέχειας ο Σπυρίδων Ζαμπέλιος και ο Κωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος και την εξαπλούστευσε η εθνική ιδεολογία. Αλλά δεν μας αφήνουν αδιάφορους και άλλες ένδοξες περίοδοι, μεταξύ των οποίων η περίοδος της Επανάστασης του 1821 που συνέβαλε στη συγκρότηση της κρατικής μορφής της νεότερης Ελλάδας. Ετοιμαζόμαστε, άλλωστε, να γιορτάσουμε με υπερηφάνεια την επέτειο των 200 χρόνων από το ξέσπασμα της Επανάστασης.

Αλλά όσο μας νοιάζει να περηφανευόμαστε για την καταγωγή μας και για τους προγόνους μας, άλλο τόσο αδιαφορούμε για την τεκμηρίωση του σημερινού μας στάτους. Μια από τις ενδείξεις αυτής της αδιαφορίας είναι το πνίξιμο των στοιχείων της συλλογικής μας μνήμης.

Το ρεπορτάζ που δημοσιεύεται σήμερα δείχνει τη συλλογική αδιαφορία για τα σπίτια όπου έζησαν αγωνιστές της Επανάστασης αλλά και άλλα σημαντικά πρόσωπα της νεότερης Ελλάδας. Η Αθήνα είναι γεμάτη ερειπωμένα άλλοτε σπουδαία τεκμήρια του αρχιτεκτονικού πλούτου της, οι κληρονόμοι των οποίων περιμένουν να τα σωριάσει ο χρόνος και η εγκατάλειψη για να τα αξιοποιήσουν – ή απλώς αδιαφορούν.

ΟΥΤΕ ΦΩΝΗ, ΟΥΤΕ ΑΚΡΟΑΣΗ. Την Πρωτομαγιά κάηκε στην οδό Σταδίου 47 το κτίριο του Αλεξάνδρου Σούτζου, του ευεργέτη των εικαστικών τεχνών της χώρας – όπως δήλωσε και η υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη. Υποτίθεται ότι η ζημιά δεν είναι ανεπανόρθωτη, οι αρμόδιες υπηρεσίες προσπαθούν να σώσουν τον φέροντα οργανισμό. Και μετά; Μετά, η λήθη – πιο άγρια και καταστροφική απ’ ό,τι ως σήμερα. Και να φανταστεί κανείς ότι το κτίριο της Σταδίου 47 είναι κληροδότημα του Σούτζου στην Πινακοθήκη, μαζί με άλλα τρία κτίρια. Χάρη στα εισοδήματα αυτού του κληροδοτήματος, και στη δημιουργική ευστροφία του Μαρίνου Καλλιγά, κτίστηκε το κτίριο της Εθνικής Πινακοθήκης, γι’ αυτό και ονομάζεται Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτζου. Ε, και; Ποιος νοιάστηκε όχι για την ανάδειξή του αλλά για την εκμετάλλευσή του; Η πρώην υπουργός Πολιτισμού, Λυδία Κονιόρδου, είχε δεσμευτεί ότι, αφού απεκαθίστατο, θα δινόταν στο Θεατρικό Μουσείο. Εκτοτε, ούτε φωνή ούτε ακρόαση.

Δεν είναι μόνο η παλαιά αρχιτεκτονική που καταρρέει. Η Ελλάδα αδιαφορεί για το παρελθόν της με κάθε τρόπο. Τα ιστορικά αρχεία της άργησαν πολύ να λειτουργήσουν. Κάποια, στην πορεία, αντιμετωπίστηκαν ως φέουδα των διαχειριστών τους, χωρίς την εξασφάλιση πρόσβασης στους μελετητές. Ενδεικτικό του τρόπου με τον οποίο φέρθηκε η χώρα στο παρελθόν της είναι η μαρτυρία του Γιάννη Βλαχογιάννη, χάρη στον οποίο διασώθηκε η μνήμη της Επανάστασης – μεταξύ άλλων, τα απομνημονεύματα του Μακρυγιάννη, του Κολοκοτρώνη, του Κασομούλη. Ε, ο άνθρωπος αυτός που διέσωσε την ιστορική μνήμη της νέας Ελλάδας και με πρωτοβουλία του Ελευθερίου Βενιζέλου έστησε τα Γενικά Αρχεία του Κράτους, πριν αφήσει την ιδιωτική του συλλογή στα Γενικά Αρχεία απείλησε ότι θα τη δώριζε σε ξένα μουσεία. Ηξερε ότι έτσι απειλώντας ήταν ο μόνος τρόπος να τα διασώσει, ότι θα εξασφάλιζε την πιθανότητα μια μέρα να αξιοποιηθούν.