Με έμπνευση από το 1821 και το Ποντικονήσι

Ιχνη από την ιστορία του 1821 πρόκειται να αναδειχθούν μέσα από το καλλιτεχνικό πρόγραμμα του ιδρύματος ΔΕΣΤΕ στον χώρο των σφαγείων στην Υδρα. Η φετινή διοργάνωση δεν θα φιλοξενήσει το έργο του Τζεφ Κουνς όπως ήταν προγραμματισμένο, αφού λόγω Covid-19 μεταφέρθηκε για το 2021.

Το Ιδρυμα ΔΕΣΤΕ, λίγο πριν από τη διακοσιοστή επέτειο του εορτασμού του Αγώνα της Ανεξαρτησίας, οργανώνει την έκθεση «199». Με τον Κωστή Βελώνη να προετοιμάζει την παρουσίαση-εγκατάσταση μιας  συλλογής ένδεκα νεκρικών προσωπείων των αγωνιστών του 1821, από τις 21 Ιουνίου έως τις 30 Σεπτεμβρίου 2020. Ο καλεσμένος από το ΔΕΣΤΕ καλλιτέχνης δουλεύει γύρω από την ιδέα  να συνθέσει μία ειδική εγκατάσταση που θα προσφέρει μια έντονη οπτική όσο και σωματική εμπειρία στην οποία θα συμμετέχουν τα αντίγραφα νεκρικών εκμαγείων από έντεκα ιστορικές προσωπικότητες της Ελληνικής Επανάστασης, προερχόμενα από τη συλλογή του Εθνικού Ιστορικού Μουσείου της Αθήνας.

Σύμφωνα με τον καλλιτέχνη το «199» βασίζεται στις αντιπαραθέσεις και τους απρόσμενους συσχετισμούς  που θα συμβούν μεταξύ του ιδιαίτερου αυτού ιστορικού υλικού στον χώρο του παλιού Σφαγείου και στην ιδιαίτερη τοπογραφία της Υδρας. Στόχος του δεν είναι η έκθεση να έχει αυστηρά επετειακό χαρακτήρα αλλά επιδιώκει οι επισκέπτες να επανεξετάσουν τη σχέση τους με το ιστορικό γεγονός, επανατοποθετώντας τον ρόλο του καλλιτέχνη στην κοινωνία, αλλά και στην επανεκτίμηση της ιστορικής έρευνας.

Ενα ακόμη στοιχείο που θα συνδέσει τον ιστορικό χρόνο με το καλλιτεχνικό γεγονός είναι ένας πίνακας του 19ου αιώνα, τον οποίο ο Κωστής Βελώνης ευρηματικά «φέρνει» στον χώρο σημειώνοντας: «Το φάντασμα που πλανάται πάνω από την επαναστατημένη Ελλάδα ξεκινάει, θαρρείς, από το Ποντικονήσι της  Κέρκυρας, το οποίο αποτελεί σχεδόν πρότυπο για τον πίνακα του Αρνολντ Μπέκλιν, Die Toteninsel (1880). Η διάσημη απεικόνιση της νησίδας στη δύση του ηλίου συνεισφέρει σε αυτήν την ιδιότυπη μηχανή του χρόνου, ταξιδεύοντας στην άνυδρη Υδρα και μεταφέροντας μια πυκνή βλάστηση στο Σφαγείο. Αυτή η  προσωρινή στάθμευση συνενώνει αντίθετες έννοιες όπως το απροσπέλαστο και το  προσβάσιμο, το απέραντο και το πεπερασμένο, το φθαρτό και το άφθαρτο, τιμώντας τα φαντάσματα που γυρεύουν τη νέα τους θέση».

ΜΝΗΜΗ ΣΩΜΑΤΩΝ. Αν το 1821 σηματοδοτεί για την Ελλάδα την απαρχή της νεωτερικότητας και την ένταξή της στη ροή και τις αντιφάσεις του ευρωπαϊκού Διαφωτισμού, το «199» διερευνά ορισμένες από τις επιπτώσεις και τα συμφραζόμενα αυτής της προοπτικής, τις αλληγορίες και τη μνήμη των σωμάτων, όπως και τη συναισθηματική αναταραχή  που προκαλεί το ιστορικό γεγονός. Το «199» ανατρέχει σε μια νοητή «μηχανή του χρόνου», για να διερωτηθεί για τα πρόσωπα του 1821. Οι παραγνωρισμένοι αυτοί ήρωες επιστρέφουν με τη μορφή ένδεκα νεκρικών εκμαγείων που έχουν φιλοτεχνήσει επιφανείς γλύπτες της εποχής, στα οποία αποτυπώνονται με ακρίβεια τα ίχνη του προσώπου τους.

Με τον τρόπο αυτό η έκθεση επανατοποθετεί τις σχέσεις ανάμεσα στο σώμα και την ιστορία, την εσωτερική εμπειρία και τη συλλογική αυτογνωσία. Οπως αναφέρει ο καλλιτέχνης «το πένθος του Κυπαρίσσου – όπου σύμφωνα με τη μυθολογία μετατράπηκε στο αειθαλές δέντρο επειδή τον λυπήθηκε ο Απόλλωνας για τον χαμό του αγαπημένου του ελαφιού – εδώ ταυτίζεται με την απώλεια των εκατοντάδων ζώων του Σφαγείου, καθώς και με τη θυσία των μαχητών της Ελληνικής Επανάστασης».