«Pulp Fiction» {LF}α λα γαλλικά

Πρέπει να διαβεβαιώσω ότι εν μέσω της αποπροσανατολιστικής και κατατονικής ατμόσφαιρας των μηνών της καραντίνας δύσκολα μπορούσα να βυθιστώ σε νέες γραφές – ό,τι και αν σημαίνει πια ο όρος. Τη μια με έσωζε ο Φλομπέρ, την άλλη έσκυβα στον Καμί και την επικαιρική «Πανούκλα» του, διάβαζα αρχεία και ημερολόγια προγόνων, αναδίφησα σε αλληλογραφία, μέχρι και σε δικά μου βιβλία κατέφυγα (κάτι που δεν κάνω σχεδόν ποτέ) για να βρω μια καταφυγή και κάποιο αναγνωστικό ενδιαφέρον. Γλίσχρο το αποτέλεσμα, άφθονο ωστόσο το ξεσκαρτάρισμα. Και να που προς το τέλος (όπως ελπίζουμε όλοι) αυτής της περιόδου ήρθε ένα αναπάντεχο βιβλίο να με διεγείρει, να με κάνει να ξυπνάω με κάτι σαν αναγνωστική λαχτάρα, όπως τότε που έτρεχα μία φορά την εβδομάδα στο περίπτερο την εποχή την «Κλασικών Εικονογραφημένων» και του «Μικρού Ηρωα».

Τόσο πολύ; Περίπου, αν λάβουμε μάλιστα υπόψη ότι πέρασαν δεκαετίες και χύθηκαν ποταμοί μελάνης από τότε. Γιατί το βιβλίο της Ντεπάντ τσουλάει, προσθέτει, κατασκευάζει, πληροφορεί, διδάσκει, τακτοποιεί, εξελίσσεται, και όλα αυτά σε ένα σύγχρονο χαοτικό Παρίσι, με πλαίσιο τις αντιφάσεις της γαλλικής κοινωνίας, που οι πολιτικές αναλύσεις αδυνατούν να συλλάβουν στο ελάχιστο. Η ιστορία είναι επιγραμματικά το χρονικό μιας πτώσης. Ο Βερνόν Σουμπουτέξ (όρος που παραπέμπει σε φαρμακευτικό υποκατάστατο της ηρωίνης, κάτι σαν τη μεθαδόνη) είναι ένας 50άρης πρώην ροκάς, άλλοτε ιδιοκτήτης θρυλικού δισκάδικου στη συνοικία της Βαστίλης και ως εκ τούτου πόλος έλξης ποικίλων θηλυκών, μελών συγκροτημάτων, επίδοξων μουσικών και απλών περιοίκων. Γοητευτικός, ήρεμος και ερωτιάρης, αξιοποιεί τα συγκριτικά του πλεονεκτήματα, κακομαθαίνει από τις διαθεσιμότητες γύρω του και περνά βίο χαρισάμενο. Ωσπου η θεωρούμενη ως γυναίκα της ζωής του δεν αντέχει άλλο τις απιστίες και βροντάει την πόρτα πίσω της, οι φίλοι του ωριμάζουν, μεγαλώνουν και συχνά πεθαίνουν (ένας καρκίνος, ένα ατύχημα, η ντρόγκα), ενώ η βιομηχανία του βινυλίου παίρνει την κάτω βόλτα. Αρχικά είναι τα CDs που την εκτοπίζουν και ακολουθεί ο θρίαμβος του Διαδικτύου που ακυρώνει έναν ολόκληρο κλάδο και τη συναφή περί αυτόν κουλτούρα. Ο Βερνόν εκπτωχεύεται, πουλάει το κατάστημα, αρχίζει να ζει με επιδόματα της Πρόνοιας, στέλνει ασκόπως βιογραφικά δεξιά κι αριστερά, εντέλει περιπίπτει σε απόλυτη άρνηση. Για ένα διάστημα τον συντηρεί ένας πρώην οπαδός του, ο Αλέξ Μπλιτς, που κατάφερε να γίνει μουσική διασημότητα και τώρα βγάζει εκατομμύρια με τη σέσουλα. Ωστόσο πρόκειται για έναν ευαίσθητο, πολιτικοποιημένο μαύρο που δεν μπορεί να κατανοήσει, πολλώ μάλλον να «σηκώσει» την επιτυχία του. Οταν τελικά ο Αλέξ αυτοκτονεί με υπερβολική δόση ναρκωτικών, ο Βερνόν κυριεύεται από τις τύψεις που δεν τον στήριξε όσο έπρεπε, καθώς δεν μπορούσε να διανοηθεί πώς θα μπορούσε να προσφέρει σε μια τέτοια «σελέμπριτι».

Σύντομα, και καθώς τα χρέη συσσωρεύονται, ο Βερνόν θα βρεθεί στον δρόμο με μοναδική του περιουσία μια τελευταία αυτοεξομολογητική ηχογράφηση του Αλέξ. Περί αυτήν θα αρθρωθεί η αφήγηση, καθώς παραγωγοί, δημοσιογράφοι και άλλοι οπαδοί ή εχθροί του μουσικού θα αποδυθούν στο κυνήγι του τελευταίου θησαυρού. Σε ό,τι αφορά τον ίδιο τον Βερνόν, υπάρχουν ευτυχώς κάποιοι πρώην φίλοι, πελάτες και ερωμένες (κυρίως) που θα του προσφέρουν στέγη, πρόσκαιρη έστω: Μια ακυρωμένη πρώην μπασίστρια και νυν δημόσια υπάλληλος, μια πλούσια μοναχική μεσήλικη μητέρα που ψάχνει τον ώριμο έρωτα και του τα δίνει όλα επί ματαίω, μια δημοσιογράφος ταγμένη follower του Αλέξ, η χαροκαμένη μητέρα ενός παιδικού φίλου, ένας πρώην μουσικός της ροκ, χωρισμένος και απελπισμένος που δηλώνει κομμουνιστής, δουλεύει ως περιστασιακός ωρομίσθιος και ζει σε οίκημα της Πρόνοιας σε ένα απωθητικό προάστιο. Τέλος, ένας ζάπλουτος χρηματιστής που συγκεντρώνει γύρω του κοκαϊνομανείς, βίζιτες και τζαμπατζήδες παρτάκηδες, όπως και μια γοητευτική τρανς από τη Βραζιλία, που τον ξωπετάει ωστόσο προς χάριν της ασφάλειας του… μεγάλου κεφαλαίου. Οι ιστορίες αυτών των ανθρώπων και άλλων πολλών δίνονται με εξαιρετική μαεστρία, σε πλευρικά κεφάλαια που εναλλάσσονται ασύμμετρα, πλην ρυθμικά, με την ιστορία της πτώσης του Βερνόν. Και αυτή η εναλλαγή δίνει στη συγγραφέα την ευκαιρία να κατασκευάσει μια φιλόδοξη τοιχογραφία της σύγχρονης γαλλικής κοινωνίας σκύβοντας με χιούμορ, κυνισμό και κατανόηση πάνω από αστέγους και σελέμπριτι, αγωνιούσες μαμάδες και, προς το τέλος, μια ταυτοτική ομάδα «φαιών μαρξιστών» που έρχονται σε σύγκρουση με τον κεντρικό ήρωα.

Επιτυχία και πτώση

Για να κατασκευαστεί η περιήγηση του Βερνόν σε έναν τέτοιου εύρους και ποικιλότητας υπόκοσμο, που ζει δίπλα ακριβώς σε πιο τακτοποιημένες κοινωνικές συσσωματώσεις, ακόμα και δίπλα στον καθαρό παραδοσιακό ή νεόκοπο πλούτο, απαιτείται δουλειά πολλή. Το βιογραφικό της Ντεπάντ είναι εντυπωσιακό από την άποψη ότι έχει ζήσει πολλά και διάφορα, μεταξύ αυτών τον κόσμο των μασάζ πάρλορ και την καθαυτό σύγχρονη πορνεία. Εχει και η ίδια διατελέσει για λίγο πόρνη, κατά δήλωσή της, και όμως η εξαιρετική της ενημέρωση για τα πολιτικά και οικονομικά τεκταινόμενα υποβάλλει την ιδέα ότι αυτό μπορεί και να ‘ναι διαφημιστικό τρικ. Οπως και να ‘χει όμως, οι σελίδες της με πορνοστάρ ηρωίδες είναι εντυπωσιακά ενημερωμένες. Ο σεβασμός και το δέος που μια σταρ του επαγγέλματος αντιμετωπίζεται από την αστυνομία και το πλήθος είναι ενδεικτικά της εποχής. Ανάμεσά τους εμφανίζεται μάλιστα και μια μουσουλμάνα αυτόχειρας με το καλλιτεχνικό ψευδώνυμο… Βότκα Σατανά και η… ισλαμίστρια κόρη της που την αναζητεί ενώ ο πρώην σύζυγός της, ξεπερνώντας το σοκ, έχει γίνει καθηγητής πανεπιστημίου. Αυτό ακριβώς το πορώδες της κοινωνικής διαπίδυσης, η ρευστότητα των αξιών και η σχετικοποίηση των όποιων παραδοχών είναι που σοκάρει περισσότερο στο βιβλίο. Η επιτυχία και η πτώση, ο πλούτος και η φτώχεια, το φυλετικό μίσος και η ταξική πάλη, ο πατριωτισμός και ο κοσμοπολιτισμός είναι τόσο διαπερατά, εύπλαστα και δυσδιάκριτα που οι όποιες κατηγοριοποιήσεις και παραδοχές μοιάζουν εντελώς ξεπερασμένες.

Μειονεκτήματα έχει ασφαλώς το βιβλίο. Η σε βάθος γνώση της Ντεπάντ για τα αντικείμενα της εντυπωσιακής όντως έρευνάς της και η βαθιά της γνώση για τη λεγόμενη Generation X την κάνουν να μη θέλει να χάσει το παραμικρό, με αποτέλεσμα να παρελαύνουν άγνωστα ονόματα άγνωστων συγκροτημάτων του έτσι κι αλλιώς εξαθλιωμένου γαλλικού ροκ, δίπλα βέβαια σε θεούς σαν τον Τζόνι Κας ή τον Τζόνι Χάλιντεϊ. Το ίδιο ισχύει με απειρία άλλων όρων της τρέχουσας εμπορικής, τηλεοπτικής και σεξουαλικής κουλτούρας ή και υποόρων που καλώς έμειναν αμετάφραστοι και όποιος θέλει ας τα ψάξει περαιτέρω. Η γητειά που ασκεί ο αμερικανικός πολιτισμός στην προ πολλού υποτελή της γαλλική γίνεται τόσο εμφανής που κάποια ώρα πλαδαρεύει. Επίσης, το τέλος του βιβλίου είναι αναίτια αμήχανο, ίσως λόγω της προσδοκίας των επόμενων τόμων. Εντούτοις αυτά υπερκεράζονται από τον ελεύθερο πλάγιο λόγο με τον οποίο η συγγραφέας σκύβει πάνω από τους ήρωές της, την προκλητικά ακομπλεξάριστη γλώσσα (εμπνευσμένα μεταφρασμένη από τη Ρίτα Κολλαΐτη) και την τύπου Ουελμπέκ ανάμειξη του σοβαρού με το ευτελές ή αλλιώς των μεγάλων ευρωπαϊκών διακυβευμάτων με την εξοντωτικά ευτελή καθημερινότητα. Αναμένουμε με ανυπομονησία τις συνέχειες, ελπίζοντας να μην καταρρεύσει στο μεταξύ το οικοδόμημα (τόσο του μυθιστορηματικού όσο βέβαια και του πραγματικού μας κόσμου).

Βιρζινί Ντεπάντ,
Βερνόν Σουμπουτέξ
Μτφ. Ρίτα Κολλαΐτη,
σελ. 437, Στερέωμα 2020