Ενα κόμικς {LF}για τους ομήρους {LF}του Γκέρλιτς

Το καλοκαίρι του 1916, μεσούντος του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, το ελληνικό Δ’ Σώμα Στρατού, πιστό στον βασιλιά Κωνσταντίνο, βρίσκεται εγκλωβισμένο ανάμεσα στα βενιζελικά στρατεύματα και στα βουλγαρικά που μάχονται στο πλάι των Γερμανών και εποφθαλμιούν τη Μακεδονία. Το Σώμα εγκαταλείπει αμαχητί την Καβάλα και παραδίδεται στους Γερμανούς ώστε να αποφύγει το ενδεχόμενο εμπλοκής. Ισως μάλιστα να μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως μια ομάδα πιστή στον βασιλιά σε ενδεχόμενη διαμάχη για την πολιτική επικράτηση στην Ελλάδα αργότερα.

Οι περίπου 7.000 στρατιώτες και αξιωματικοί του – κάποιοι μαζί με τις γυναίκες τους – θα μεταφερθούν με βαγόνια στο Γκέρλιτς (Görlitz) της Ανατολικής Γερμανίας, μια παλιά πόλη στην ανατολική πλευρά του κρατιδίου της Σιλεσίας, χτισμένη από την εποχή του Μεσαίωνα στις όχθες του ποταμού Νάισε, ο οποίος αποτελεί σήμερα το φυσικό σύνορο της Γερμανίας με την Πολωνία. Εκεί θα ζήσουν ως «υπό περιορισμό φιλοξενούμενοι» για δυόμισι χρόνια. Το περίεργο αυτό επεισόδιο προστίθεται στην ιδιότυπη ελληνική συμμετοχή στον Α’ Παγκόσμιο αλλά και στην ευρύτερη πρόσληψη και ενσωμάτωσή του στη σύγχρονη ελληνική ιστορία. Μια περίοδος που για την Ελλάδα ξεκινάει από το 1912 και τελειώνει το 1922. Βαλκανικοί Πόλεμοι – Α’ Παγκόσμιος – Εθνικός Διχασμός – Μικρασιατική Καταστροφή: όχι απλώς μια αλληλουχία γεγονότων, αλλά η ίδια η συγκρότηση της σύγχρονης Ελλάδας.

Στην πόλη του Γκέρλιτς θα γίνουν δεκτοί με πανό που γράφουν «χαίρετε» στα ελληνικά, γιρλάντες και γαλανόλευκες σημαίες αναρτημένες στους δρόμους και με τη γερμανική μπάντα να παίζει τον εθνικό ύμνο της Ελλάδας. Θα συμβιώσουν ως «αιχμάλωτοι-φιλοξενούμενοι» με τους ντόπιους, κάποιοι θα κάνουν παιδιά με Γερμανίδες, αρκετοί θα συμμετάσχουν στην Επανάσταση των Σπαρτακιστών τον Νοέμβριο του 1918. Κάτι που θα αποτελέσει και την αφορμή ουσιαστικά της εκδίωξής τους αφού θα έρθουν σε ρήξη με τη στρατιωτική διοίκηση του Κάιζερ. Λόγω των εξελίξεων της εποχής σύντομα οι Ελληνες θα αντιμετωπιστούν εχθρικά από τους Γερμανούς, τα μελαχρινά παιδιά τους θα αποκαλούνται «μικρές σταφίδες», τα οξυμμένα πνεύματα θα εκφραστούν ακόμη και με επιθέσεις, μέχρι που στο τέλος του 1918 οι περισσότεροι έλληνες στρατιώτες θα φύγουν από τη Γερμανία ακόμη και με τα πόδια, με διάφορους, σχεδόν μυθιστορηματικούς τρόπους διαφυγής.

Οι αιχμάλωτοι, οι «στρατωνισμένοι» του Γκέρλιτς κατά τον Γ. Λεονταρίτη, αποτελούν ένα από τα μεγάλα παράδοξα του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου. Μια μάχιμη μονάδα που αποσύρεται σε ένα από τα εμπλεκόμενα μέρη και τα μέλη της βιώνουν μια παράλληλη ζωή. Αποφεύγουν τη θηριωδία του δολοφονικού πολέμου των χαρακωμάτων και των αερίων και γνωρίζουν μια άλλη ζωή αναπτύσσοντας ακαδημαϊκή και καλλιτεχνική δράση – πιο γνωστή η περίπτωση του βενιζελικού υπολοχαγού Β. Ρώτα, γνωστού θεατρικού συγγραφέα και μεταφραστή αργότερα -, απαγγέλλουν ποίηση, ηχογραφούν τραγούδια και εκδίδουν μια ελληνόφωνη εφημερίδα, αλλά εκτελούν και κάποια κατασκοπική δράση, όπως συνέβη με δυο αξιωματικούς του στρατιωτικού σώματος που καταφθάνουν με γερμανικό υποβρύχιο στην Κυπαρισσία, συλλαμβάνονται και εκτελούνται.

Το κόμικ

Η μεταφορά αυτής της ιστορίας σε κόμικς από τον Θανάση Πέτρου παρουσιάζει μεγάλο ενδιαφέρον. Οχι μόνο επειδή η μεταφορά ιστορικών γεγονότων σε κόμικς παρουσιάζει πάντοτε ενδιαφέρον. Αλλά κυρίως για την επιλογή του θέματος. Ενα πραγματικά δύσκολο ιστορικό περιστατικό που συμπυκνώνει κρίσιμα ζητήματα, τα οποία προκαλούν εντάσεις ακόμη και σήμερα. Κι όμως, ο δημιουργός το πιάνει χωρίς φόβο και αποκλειστικά με δημιουργικό πάθος. Επιλέγοντας τον τίτλο «Ομηροι» είναι σαφές ότι κάνει μια επιλογή για το πώς βλέπει τους έλληνες στρατιώτες του Γκέρλιτς αλλά και με την ιστορία ποιων καταπιάνεται. Με εκείνη των απλών στρατιωτών, του Σαλονικιού, του Μανιάτη, που ανεξάρτητα από την πολιτική τους καταβολή βρίσκονται εγκλωβισμένοι σε μια απίστευτη μέγγενη μιας εμφύλιας και μιας παγκόσμιας σύρραξης. Ο Πέτρου διεισδύει στην καθημερινότητά τους, την παρακολουθεί σε κάθε λεπτομέρεια (μέχρι την επώδυνη επιστροφή τους στην Ελλάδα, τον Φεβρουάριο του 1919), ελέγχει με πληρότητα το ιστορικό πεδίο και το μετατρέπει σε γοητευτική κόμικ ιστορία. Ερχεται και αυτή η προσπάθεια να προστεθεί σε μια εξαιρετική σοδειά του τελευταίου διαστήματος, η οποία αποδεικνύει ότι υπάρχουν πλέον δημιουργοί κόμικς που κοιτάνε το παρελθόν με ψυχραιμία, εικαστική αρτιότητα και ιστορική επάρκεια.

Θανάσης Πέτρου
Οι όμηροι του Γκαίρλιτς
Εκδ. Ικαρος,
σελ. 104
Τιμή 15,50 ευρώ