Με «νι», παρακαλώ

Εχω επανειλημμένα καταθέσει ή υπαινιχθεί την άποψή μου ότι κάποιες λόγιας προέλευσης εκφράσεις (εν πολλοίς, εκ περιτροπής, εν τω μεταξύ, προς στιγμήν, κατ’ ευχήν, εξ ακοής, κ.ά.) όχι μόνον δεν πρέπει να εξοβελιστούν από τον γραπτό -ακόμα και από τον προφορικό- λόγο, αλλά αποτελούν και πολύτιμο εμπλουτισμό και πλουτισμό της νεοελληνικής κοινής. Το να λέει/γράφει κάποιος στο μεταξύ αντί εν τω μεταξύ ή σε κάθε περίπτωση αντί εν πάση περιπτώσει δεν τον κάνει πιο δημοτικιστή ή πιο «προοδευτικό» (ό,τι κι αν σημαίνει αυτό). Ο εργάτης στην οικοδομή, όταν απευθύνεται στον εργολάβο, δεν του λέει «και σε κάθε περίπτωση, κυρ Γιάννη». «Και εν πάση περιπτώσει, κυρ Γιάννη» τού λέει, χωρίς  βέβαια να κινδυνεύει να κατηγορηθεί για λογιοτατισμό ή γλωσσικό «καθωσπρεπισμό».

Απαραίτητη διευκρίνιση. Στο μέτρο που κάποιες παλαιότερες εκφράσεις και διατυπώσεις έχουν περάσει στη νεοελληνική κοινή, επιβάλλεται να διατηρούν την αυθεντική τους μορφή, χωρίς εκπτώσεις ή «προσαρμογές». Χαρακτηριστική από αυτή την άποψη είναι η περίπτωση του «νι» στο τέλος κάποιων λέξεων. Από τη στιγμή που χρησιμοποιείται μια λόγιας προέλευσης έκφραση, δεν «δημοτικοποιείται». Με άλλα λόγια, δεν υπάρχει κανένας λόγος το προς στιγμήν να γίνεται προς στιγμή, το προς τιμήν του να γίνεται προς τιμή του (λες και είναι η τιμή των πορτοκαλιών), το τηρεί σιγήν ιχθύος να γίνεται τηρεί σιγή ιχθύος (αλλιώς, γιατί όχι σιωπή ψαριού;), το υπ’ ατμόν να γίνεται υπ’ ατμό, το τρέπω εις φυγήν να γίνεται τρέπω σε φυγή, το Μήλον της Εριδος να γίνεται Μήλο της Εριδας, το Πεδίον του Αρεως να γίνεται Πεδίο του Αρεως (και ακόμα λιγότερο βέβαια, Πεδίο του Αρη), κ.ο.κ. Οσο για το υπόψη/υπ’ όψιν, που με ρωτάνε συχνά ποιο από τα δυο είναι σωστό, ή υπ’ όψιν (δύο λέξεις και «ιν») ή υπόψη (μία λέξη και «η»). Ούτε υπ’ όψη, ούτε βέβαια υπόψιν!

Και για να κλείσω λίγο ποιητικά, ο ευρύτατα χρησιμοποιούμενος από δημοσιολογούντες και δημοσιογράφους στίχος του Κάλβου είναι «θέλει
αρετήν και τόλμην η ελευθερία», και όχι «θέλει αρετή και τόλμη».