Το σωστό και το λάθος

Ας ξεχάσει κανείς την πλειοδοσία. Τον ΣΥΡΙΖΑ που αν ήταν κυβέρνηση θα έδινε με το επικαιροποιημένο πρόγραμμά του όχι 24 αλλά 124 δισ., το ΚΙΝΑΛ που κρίνει τα μέτρα «ανεπαρκή και αργοπορημένα», τον Βαρουφάκη που κατηγορεί, όχι μόνο την κυβέρνηση, αλλά και την αντιπολίτευση πως «κατέστρεψαν το ευρωομόλογο για να φέρουν το πέμπτο μνημόνιο».

Ας τα ξεχάσει όλα αυτά για να επικεντρωθεί στο ιδεολογικό περιεχόμενο έτσι όπως το όρισε εκείνος απέναντι στον οποίο πλειοδοτούν όλοι οι άλλοι. «Είμαι φιλελεύθερος, όχι νεοφιλελεύθερος» είπε ο Πρωθυπουργός στην τηλεδιάσκεψη που είχε με στελέχη επιχειρηματικού οργανισμού. «Δεν πιστεύω πως οι αγορές έχουν πάντα τη λύση, πιστεύω πως το κράτος έχει ρόλο να παίξει, ειδικά σε περιόδους κρίσης». Και αυτή είναι μια τέτοια περίοδος. Είναι «οι καιροί», όπως είπε ο ίδιος, «που η κυβέρνηση πρέπει να προβεί σε δαπάνες για την έξοδο από μια βαθιά ύφεση. Αυτοί είναι οι καιροί που ευνοούν μια πιο κεϊνσιανή προσέγγιση».

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης μιλούσε σε ένα διεθνές πάνελ, αλλά το μήνυμα ήταν και για το εσωτερικό ακροατήριο. Ηταν για ένα πολιτικό σύστημα που δεν θα πλειοδοτήσει απλώς, αλλά θα χρωματίσει ιδεολογικά την ύφεση. Γιατί έφτασε στο 15% η ύφεση και δεν σταμάτησε στο 5% ή στο 10%; Επειδή οι πολιτικές της κυβέρνησης είναι νεοφιλελεύθερες. Επειδή μια νεοφιλελεύθερη κυβέρνηση, αυτή η κυβέρνηση, δεν υπηρετεί τα συμφέροντα των πολλών, αλλά εκείνα των αγορών. Πιστεύει στον θεό της αυτορρύθμισης, και όχι στην επέμβαση του κράτους. Είναι θεατής της καταστροφής και όχι αρωγός των κατεστραμμένων.

Απέναντι σε αυτή την κριτική, ο Πρωθυπουργός αντιπαραβάλλει ένα μοντέλο ιδεολογικής ευλυγισίας. Μπορείς, λέει, να πιστεύεις πως η ατμομηχανή της ανάπτυξης θα είναι πάντα η ιδιωτική οικονομία. Αλλά όταν το απαιτούν οι καιροί, μπορείς να γίνεσαι κρατιστής. Μπορείς να θυμάσαι πως καμία εμμονή σε οποιαδήποτε οικονομική ορθοδοξία και κανένας μακροπρόθεσμος σχεδιασμός δεν έχει νόημα επειδή, όπως είχε πει ο Κέινς, μακροπρόθεσμα θα είμαστε όλοι νεκροί. Τι πρέπει να γίνει στο μεταξύ; Αυτό που πρότεινε ο Κέινς στη Μεγάλη Υφεση της δεκαετίας του ’30 και εφάρμοσε με το New Deal ο Ρούσβελτ. Να σώσεις την οικονομία προσλαμβάνοντας έναν εργάτη για να ανοίγει μια τρύπα και έναν άλλον εργάτη για να την κλείνει. Ή, τουλάχιστον, να ρίξεις κρατικό χρήμα στην αγορά.

Η ιστορία δεν σταμάτησε ασφαλώς εκεί. Κρατικό χρήμα στην αγορά έριξε και ο Μπαράκ Ομπάμα στην κρίση του 2008. Δεν έριξε η Ευρώπη τότε, αλλά φαίνεται πως θα ρίξει σήμερα με το ταμείο, μεταξύ άλλων, των 500 δισ. ευρώ που συμφώνησαν η Ανγκελα Μέρκελ και ο Εμανουέλ Μακρόν. Δεν έπεσε κρατικό χρήμα στην Ελλάδα τότε, αλλά πέφτουν σήμερα 24 δισ. Θα φτάσουν για να μην τσουλήσει η οικονομία κι άλλο στην κατηφόρα; Και τι θα γίνει αν επιστρέψει η πανδημία με ένα δεύτερο κύμα; Μπορεί να σηκώσει η οικονομία ακόμη ένα lockdown; Και πού θα βρεθούν και άλλα 24 δισ.; Με άλλα λόγια, πόσο Κέινς μπορούμε να καταναλώσουμε;

Μένει να φανεί. Ο οδηγός πάντως δεν μπορεί παρά να είναι πάντα εκείνος. Δεν μπορεί παρά να είναι κάποιος που είπε πως «είναι προτιμότερο να είσαι περίπου σωστός από το να είσαι εντελώς λάθος».