Η μεγαλύτερη απειλή για την παγκόσμια υγεία

Προκόπης Γιόγιακας

Οι αθλητές συνηθίζουν να λένε πως τα ρεκόρ είναι για να σπάνε… Οι επιστήμονες όμως, ιδίως όταν πρόκειται για αυξήσεις – ρεκόρ στις θερμοκρασίες, έχουν εντελώς διαφορετική άποψη και… χάνουν τον ύπνο τους (!).

Το περασμένο Σαββατοκύριακο, η θερμοκρασία στον σταθμό του Θησείου άγγιξε και τις δύο μέρες (16 και 17 Μαΐου) τους 37 βαθμούς Κελσίου, αποτελώντας νέο ρεκόρ όλων των εποχών για τη συγκεκριμένη εποχή του έτους.

Και για να θυμούνται οι παλαιότεροι και να μαθαίνουν οι νεότεροι, όλα τα χρόνια που υπάρχουν μετρήσεις από το Αστεροσκοπείο Αθηνών, μόνο 18 φορές η θερμοκρασία τον Μάιο ξεπέρασε τους 35 βαθμούς Κελσίου. Οκτώ φορές μέσα σε διάστημα 130 χρόνων (από το 1860 έως το 1990) και 10 φορές μέσα σε 30 χρόνια (μετά το 1990 έως σήμερα).

«Αυτό το γεγονός καταδεικνύει μια από τις επιπτώσεις από την κλιματική αλλαγή», επισημαίνει μιλώντας στα «ΝΕΑ» ο διευθυντής στο Ινστιτούτο Ερευνών Περιβάλλοντος και Βιώσιμης Ανάπτυξης στο Αστεροσκοπείο Αθηνών Νίκος Μιχαλόπουλος. «Η ολοένα πιο πρώιμη εποχική κατάσταση των ακραίων υψηλών θερμοκρασιών αποτελεί μια από τις κύριες εκδηλώσεις της κλιματικής αλλαγής στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου».

Η κλιματική αλλαγή επηρεάζει και θα επηρεάζει – αν συνεχίσουμε με το ίδιο παραγωγικό μοντέλο και δεν γίνει απανθρακοποίηση της οικονομίας -, λένε οι ειδικοί. Κατά τους ίδιους, ο υποσιτισμός, η ελονοσία, οι διαρροϊκές νόσοι και το θερμικό στρες ως απόρροια της κλιματικής αλλαγής θα οδηγήσουν σε 250.000 – επιπλέον – θανάτους ετησίως μεταξύ 2030 και 2050.

Στον αιώνα που διανύουμε η κλιματική αλλαγή αποτελεί τη μεγαλύτερη απειλή για την υγεία παγκοσμίως (!). Πριν από πέντε χρόνια, το 2015 (σύμφωνα με τη βιβλιογραφία), καταγράφηκαν 2,9 εκατομμύρια πρόωροι θάνατοι, οφειλόμενοι σε καρδιαγγειακά και αναπνευστικά νοσήματα εξαιτίας των αιωρούμενων σωματιδίων. Το 2003, σύμφωνα με εκθέσεις του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ), το κύμα καύσωνα στην Ευρώπη είχε ως αποτέλεσμα τον θάνατο περισσοτέρων των 70.000 ανθρώπων (!).

«Υπάρχει η τάση να θεωρείται πως η κλιματική αλλαγή είναι ένα γεγονός που επηρεάζει αρνητικά κυρίως το περιβάλλον. Ωστόσο, η αλήθεια είναι πως οι επιβλαβείς επιδράσεις της στην υγεία του ανθρώπου είναι πολλές, σημαντικές και κάποιες από αυτές ήδη ορατές», επισημαίνει μιλώντας στα «ΝΕΑ» η καθηγήτρια Βιολογίας στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής Λία Πατσαβούδη.

Πιο συχνές πλημμύρες

Κατά τους ειδικούς, η κλιματική αλλαγή έχει επηρεάσει πληθώρα φυσικών φαινομένων με πολλούς διαφορετικούς τρόπους προκαλώντας είτε υψηλές και παρατεταμένες εποχικές θερμοκρασίες, είτε καύσωνες, αλλά και μεταβολές στα γνωστά μοντέλα βροχοπτώσεων, με συνέπεια όλο και πιο συχνές πλημμύρες, παρατεταμένες ξηρασίες και εκτεταμένες πυρκαγιές.

Την ίδια ώρα, κατά την καθηγήτρια Βιολογίας στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής – που επικαλείται τη διεθνή βιβλιογραφία -, οι υψηλές εποχικές θερμοκρασίες και τα αυξημένα ατμοσφαιρικά επίπεδα του διοξειδίου του άνθρακα (CO2) έχουν ως συνέπεια την επιμήκυνση της γυρεοφορίας αλλεργιογόνων φυτών και την αύξηση της ποσότητας της γύρης στην ατμόσφαιρα. «Αμεση συνέπεια είναι η αύξηση των επεισοδίων άσθματος», αναφέρει.

Το σκουλήκι Schistosoma

Στο μεταξύ, η μεταβολή των εποχικών θερμοκρασιών τροποποιεί τη γεωγραφική και εποχική κατανομή διαφόρων πληθυσμών φορέων νόσων, όπως για παράδειγμα προβλέπεται να συμβεί στην Κίνα με το σκουλήκι Schistosoma, φορέα του αντίστοιχου παράσιτου που προκαλεί σχιστοσωμίαση (σύμφωνα με δημοσίευση στο «Am J Trop Med Hyg»).

Πρόκειται για μια παρασιτική ασθένεια που συναντάται – κυρίως – σε χώρες με τροπικό κλίμα, με λίγες πηγές και περιορισμένη πρόσβαση σε καθαρό πόσιμο νερό, και προσβάλλει γύρω στα 210 εκατομμύρια άτομα παγκοσμίως (!). Υπολογίζεται πως 12.000 με 200.000 άνθρωποι πεθαίνουν εξαιτίας της νόσου κάθε χρόνο.

Οι μεταβολές στα μοντέλα

Εξαιτίας αυτών των μεταβολών, όπως εξηγούν οι ειδικοί, συμβαίνουν – πλέον – όλο και πιο συχνά είτε πλημμύρες είτε παρατεταμένες ξηρασίες. Μια από τις επιπτώσεις είναι η μόλυνση των συστημάτων παροχής πόσιμου νερού από τα νερά των πλημμυρών, με συνέπεια τη σημαντική αύξηση των πιθανοτήτων εξάπλωσης ασθενειών όπως η ελονοσία και η σαλμονέλωση. Επιπλέον, και σε συνδυασμό με τις υψηλές θερμοκρασίες, δημιουργούνται ευνοϊκές συνθήκες για τον πολλαπλασιασμό των κουνουπιών, που αποτελούν φορείς πολλών λοιμωδών νόσων.

Βέβαια, υπάρχει και το άλλο άκρο. Σύμφωνα με έκθεση του CDC – Centers for Disease Control and Prevention για την κλιματική αλλαγή, οι παρατεταμένες ξηρασίες – πέρα από την έλλειψη νερού – αυξάνουν τον κίνδυνο ερημοποίησης της γης, με συνέπεια τη μεγάλη μείωση όχι μόνο της ποσότητας αλλά και της ποιότητας της αγροτικής παραγωγής.

Εδώ, αξίζει να σημειωθεί πως η θρεπτική αξία των τροφίμων μειώνεται όσο αυξάνεται η συγκέντρωση του διοξειδίου του άνθρακα (CO2) στην ατμόσφαιρα. Κι αυτό διότι το υψηλό ατμοσφαιρικό διοξείδιο του άνθρακα συνδέεται με τη χαμηλή συγκέντρωση αζώτου στα φυτά, όπως για παράδειγμα στο κριθάρι και στη σόγια, με συνέπεια τη μειωμένη συγκέντρωση πρωτεϊνών σε αυτά.