Τα γκαρσόνια της Ευρώπης

Ενα από τα συνθήματα του μεταπολιτευτικού προοδευτισμού ήταν ότι οι Ελληνες δεν θα γίνουμε ποτέ γκαρσόνια της Ευρώπης. Τι είμαστε εμείς να σερβίρουμε τον κάθε στρυφνό και περίεργο Ευρωπαίο, ο οποίος έτρωγε βελανίδια όταν εμείς χτίζαμε Παρθενώνες; Υπηρέτες του;

Είχαμε άλλα σχέδια για να μη γίνουμε γκαρσόνια της Ευρώπης και του κόσμου; Δεν είχαμε. Κι αν προέκυπτε κανένα περίεργο αναπτυξιακό σχέδιο το πολεμούσαμε. Οχι, κάτω, πίσω. Ολόκληρη η Μεταπολίτευση είναι στρωμένη με δίκαιους αγώνες για το δίκιο του εργάτη ή για το περιβάλλον, με μια μόνιμη στρατηγική υπανάπτυξης. Οταν η χώρα άρχισε να εκμεταλλεύεται τον τουρισμό και, τις τελευταίες δεκαετίες, να τον εκβιομηχανίζει και να τον εναρμονίζει με τις διεθνείς τάσεις, και πάλι η προοδευτική Ελλάδα αντιδρούσε. Η μαζικότητα του τουρισμού ήταν ισοπέδωση, διέλυε την ιδιοπροσωπία, κατέστρεφε το περιβάλλον, ενώ οι πλούσιοι της γης μάς έδιωχναν από τις παραλίες μας. Ολα κακά.

Κι όμως. Παρότι επενδύσεις όπως το Costa Navarino είδαν και έπαθαν για να προσπεράσουν τις αντιδράσεις και να σταθούν στα πόδια τους, παρότι οι αερομεταφορές έγινε προσπάθεια να παραμείνουν ένα κρατικό μαγαζί γωνία που η κοινωνία θα πλήρωνε παχυλούς μισθούς σε αυτούς που νέμονταν ή αποκτούσαν πρόσβαση στις απαξιωμένες, πλην ακριβοπληρωμένες υπηρεσίες τους, παρότι τα τοπικά αεροδρόμια έγινε προσπάθεια να μη μεταβιβαστούν και να παραμείνουν άθλια παραπήγματα, παρότι έως πρόσφατα το καμποτάζ είχε διώξει από την Ελλάδα την κρουαζιέρα, ο τουρισμός κατάφερε να ανθήσει και να γίνει η υπ’ αριθμόν ένα πηγή πλούτου για τη χώρα. Επαιξαν ρόλο πολλοί παράγοντες, αλλά κυρίως ότι ο τουριστικός κλάδος σήκωνε πολλές μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Ο οργανωμένος ελληνικός προοδευτισμός εύκολα μπορεί να αντιταχθεί στο μεγάλο κεφάλαιο, αλλά η μικρομεσαία επιχείρηση είναι ταμπού. Και πίσω από αυτό το ταμπού ο τουρισμός αναπτύχθηκε και έγινε μονοκαλλιέργεια. Ο τουρισμός έγινε, όπως λέμε, η βαριά βιομηχανία μας. Και οι Ελληνες έγιναν τα γκαρσόνια και οι ξενοδόχοι, και οι εστιάτορες, και οι μπάρμεν, και οι ξεναγοί, και οι μεταφορείς της Ευρώπης.

Ο τουρισμός έχει συμβάλει ιδιαίτερα στην οικονομία της χώρας. Και τίποτα δεν φαινόταν ότι θα διαταράξει τη συμβολή του στην ανάκαμψη, ως τον ερχομό του κορωνοϊού και την έναρξη της καραντίνας. Οι προοπτικές της φετινής χρονιάς ήταν εφιαλτικές. Αλλά η έως τώρα ευτυχής για τη χώρα αντιμετώπιση της πανδημίας μαζί με μια κυβερνητική κινητοποίηση που επιδιώκει διακρατικές συμφωνίες και μια ανάλογη κινητοποίηση μεγάλων επιχειρήσεων που αισθάνονται ότι πρέπει να σώσουν ό,τι περισώζεται, δίνουν υποσχέσεις πως η χρονιά δεν είναι απολύτως χαμένη. Από όλη τη Μεσόγειο, η Ελλάδα είναι η ελκυστικότερη, η ασφαλέστερη και ιδιαιτέρως προσιτή τουριστική χώρα. Η μονοκαλλιέργεια μπορεί να σώσει τα προσχήματα.

Ακούγοντας χθες τον Πρωθυπουργό, κατανόησα ότι επιτέλους κάποιοι ανησυχούν για το αδιέξοδο του επενδυτικού μοντέλου της Ελλάδας. Είναι δεδομένο ότι εθνική στρατηγική χρειάζεται να είναι η αναζήτηση και ενίσχυση νέων επενδυτικών τομέων – στη μεταποίηση, στη γνώση, στις νέες τεχνολογίες… Η ανάπτυξη της χώρας χρειάζεται να στηριχθεί στην εργασία (την πραγματική εργασία, με διάρκεια και κίνητρα) και όχι σε ευκαιριακά επιτηδεύματα ούτε σε επιδοματικές πολιτικές. Είναι η μόνη συνταγή για την πρόοδο – αν και φοβάμαι ότι δεν θα συμφωνεί ούτε και τώρα με αυτή ο ελληνικός προοδευτισμός.