Ο νεότερος υπερασπιστής των ανθρωπίνων δικαιωμάτων

Οταν ήταν επτά χρόνων και τον ρωτούσαν τι ήθελε να γίνει μεγαλώνοντας, δεν έδινε κάποια από τις συνήθεις για την ηλικία απαντήσεις – πυροσβέστης, αστυνομικός, γιατρός. Γνώριζε ήδη ποιο ήταν το πεπρωμένο του: ο νόμος. Ο 47χρονος ισλανδοϊταλός Ρόμπερτ Σπάνο αναλαμβάνει από σήμερα και για τα επόμενα τρία χρόνια την προεδρία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, ύστατου εγγυητή των θεμελιωδών δικαιωμάτων των 820 και πλέον εκατομμυρίων ανθρώπων που ζουν στα 47 κράτη – μέλη του Συμβουλίου της Ευρώπης. Διαδέχεται στη θέση αυτή τον νομικό και δικαστή Λίνο – Αλέξανδρο Σισιλιάνο, τον πρώτο Ελληνα που εξελέγη ποτέ πρόεδρος του ΕΔΔΑ. Και γίνεται έτσι ο νεότερος από τους 15 προέδρους – όλοι άνδρες – που είχε το Δικαστήριο του Στρασβούργου στην 61χρονη ιστορία του.

Γεννημένος στο Ρέικιαβικ τον Αύγουστο του 1972, ο Σπάνο – ο οποίος διαθέτει και ιταλικό διαβατήριο – σπούδασε Νομικά στο Πανεπιστήμιο της Ισλανδίας, όπου και επέστρεψε ως καθηγητής μετά το διδακτορικό που απέκτησε στο Συγκριτικό Ευρωπαϊκό Δίκαιο από το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης. «Δεν είμαι εδώ για να σας μάθω πώς να βγάλετε χρήματα. Θέλω όμως να σας διδάξω πως ένας δικηγόρος είναι ένα πολύ σημαντικό κομμάτι της δημοκρατίας», συνηθίζει να λέει στους φοιτητές του την πρώτη ημέρα των μαθημάτων. Ο ίδιος μιλάει πέντε γλώσσες, ισλανδικά και ιταλικά φυσικά, καθώς επίσης και αγγλικά, γαλλικά και γερμανικά. Και έχει ήδη στο βιογραφικό του μια σειρά από σημαντικές θέσεις. Υπήρξε σύμβουλος του ισλανδικού Συνηγόρου του Πολίτη, προϊστάμενος τμήματος στο ίδιο το ΕΔΔΑ, του οποίου μέχρι πρόσφατα ήταν αντιπρόεδρος, καθώς και ερευνητής του σκανδάλου σεξουαλικής κακοποίησης από καθολικούς ιερείς στην Ισλανδία – μία «εξαιρετικά δύσκολη» εμπειρία για έναν άνθρωπο που θεωρεί πως «τα παιδιά πρέπει να είναι πάντα το επίκεντρο της κοινωνίας μας».

Για τον Ρόμπερτ Σπάνο, σεβασμός του νόμου σημαίνει σεβασμός της δημοκρατίας, και αυτό το έχει υπερασπιστεί δημόσια σε πολλά μέτωπα. Ενα από αυτά, και η ξεκάθαρη θέση που έχει λάβει υπέρ του δικαιώματος του δημοσιογράφου να μην αποκαλύπτει τις πηγές του: «Ο ρόλος του Τύπου είναι να δημιουργεί μία δυναμική στη δημοκρατία που επιτρέπει τη συζήτηση και δημιουργεί την κοινή γνώμη. Και αυτό σημαίνει ότι οι δημοσιογράφοι πρέπει να μπορούν να βρίσκουν την πληροφορία». Ο νέος επικεφαλής του ΕΔΔΑ πιστεύει πως στην Ευρώπη, γενικά, έχει καταγραφεί σημαντική πρόοδος τα τελευταία 50 χρόνια όσον αφορά τα ανθρώπινα δικαιώματα, παράλληλα όμως θεωρεί πως αυτή η πρόοδος μπορεί εύκολα να καταστραφεί. Υποδεικνύει την Τουρκία, τη Ρωσία, την Ουκρανία, τη Ρουμανία και την Ουγγαρία ως τις χώρες με τις περισσότερες εκκρεμείς υποθέσεις στο Δικαστήριο του Στρασβούργου – και σε όλες αυτές τις χώρες βλέπει συστημικά προβλήματα.

Ο ίδιος θα αντιμετωπίσει, όπως επισημαίνει η «El Pais», μία άμεση πρόκληση: την επαναλειτουργία ενός δικαστηρίου που δέχεται κάθε χρόνο 40.000-50.000 προσφυγές, αν και μόλις ένα 5%-10% από αυτές περνούν τα πρώτα φίλτρα και προχωρούν. «Το ΕΔΔΑ μπορεί να βοηθήσει οποιονδήποτε πολίτη των 47 κρατών – μελών του Συμβουλίου της Ευρώπης νιώθει πως έχει παραβιαστεί κάποιο θεμελιώδες του δικαίωμα. Πρέπει όμως να εξαντλήσει πρώτα απ’ όλα τα διαθέσιμα μέσα προσφυγής στη χώρα του», εξηγεί. Η πανδημία του κορωνοϊού ανάγκασε το ΕΔΔΑ να παγώσει χιλιάδες υποθέσεις, παρατείνοντας παράλληλα από έξι σε εννέα μήνες την προθεσμία που έχουν οι προσφεύγοντες προκειμένου να υποβάλουν προσφυγή μετά την εξάντληση των εσωτερικών ένδικων μέσων. Η εκλογή του μάλιστα πραγματοποιήθηκε – για πρώτη φορά – ψηφιακά.

Ο νέος πρόεδρος του Δικαστηρίου, που είναι παντρεμένος και πατέρας τεσσάρων παιδιών, περιγράφει τον εαυτό του ως έναν ιδιαίτερα οργανωμένο άνθρωπο. Οσο για τα βασικά χαρακτηριστικά που τον προσδιορίζουν ως δικαστή και ως άνθρωπο: «σκληρή δουλειά», «πάθος», «ενδιαφέρον» (δηλαδή περιέργεια), «σχολαστικότητα» και «σεβασμός».