Ελκυστικές οι παλιές συνταγές, αλλά δεν έχουν… πέραση

Φλασμπάκ στο 2010: μια κυβέρνηση με άνετη πλειοψηφία βρίσκεται μπροστά σε μια κατάσταση που δεν έχει προβλέψει. Η ελληνική οικονομία έχει να αντιμετωπίσει μια μεγάλη κρίση χρέους που καθόλου δεν συντάσσεται με το «λεφτά υπάρχουν» της προεκλογικής περιόδου. Η προσφυγή στο ΔΝΤ θεωρήθηκε μονόδρομος – και από τότε ξεκίνησε η μεγάλη ελληνική περιπέτεια, που δεν ήταν μόνο οικονομική, αλλά και πολιτική. Επιστροφή στο 2020: μετά από εκλογές και δημοψηφίσματα, «ανίερες συμμαχίες» και διαπραγματεύσεις, μια κυβέρνηση με άνετη πλειοψηφία βρίσκεται μπροστά σε μια κατάσταση που δεν έχει προβλέψει. Η «επιστροφή στην κανονικότητα» αναβάλλεται λόγω πανδημίας και η ύφεση που έρχεται στην ελληνική – και την παγκόσμια – οικονομία γίνεται ο φόβος και ο τρόμος της επόμενης μέρας.

Πολλά άλλαξαν μέσα στα δέκα χρόνια που πέρασαν από τότε που ο Γιώργος Παπανδρέου βρέθηκε στο Καστελλόριζο. Μερικές παλιές συνταγές, όμως, συνεχίζουν να είναι ελκυστικές – κι ας φαίνεται να μην περνάνε πια. Ο ΣΥΡΙΖΑ του 2020 έχει κληρονομιά τεσσάρων χρόνων στα κυβερνητικά έδρανα, κι όμως, μέσα σε λίγες μόνο μέρες, φάνηκε πως «εκείνη η αντιπολίτευση» δεν είναι τόσο μακρινή, κι ας μην έχει σήμερα την ίδια απήχηση. Ποιο είδος αντιπολίτευσης πέτυχε τον σκοπό της το 2010, το 2012, το 2014; Γιατί δεν μπορεί να το κάνει και σήμερα;

«Στα σχολεία δεν κολλάει, στις πλατείες κολλάει»

Πρέπει να ανοίξουν ή όχι τα σχολεία; Πρέπει να γίνονται ή όχι ζωντανές αναμεταδόσεις μαθημάτων; Αυτή η συζήτηση, τόσο σε επίπεδο κυβέρνησης όσο και σε επίπεδο αντιπολίτευσης, θα μπορούσε να είναι ουσιαστική – καθώς η ξαφνική τροπολογία του υπουργείου Παιδείας, που έφτασε χωρίς έγγραφη γνωμοδότηση από την Αρχή Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων, επιτρέπει κριτική από πλευράς των κομμάτων. Κι όμως, στον ΣΥΡΙΖΑ, αντί να συζητούν τους όρους και τις προϋποθέσεις κάτω από τις οποίες θα μπορούσε να λειτουργήσει το e-Σχολείο, υιοθετούν εξ ολοκλήρου τη στάση της ΟΛΜΕ. Συμμαχώντας, μάλιστα, με συνδικαλιστές που πρόσκεινται στη ΝΔ. «Η κυβέρνηση να καταργήσει τώρα την αντισυνταγματική ρύθμιση που μετατρέπει τις σχολικές αίθουσες σε σκηνικό ριάλιτι και να αποσύρει το πολυνομοσχέδιο που κατέθεσε εν μέσω πανδημίας, το οποίο γυρνάει τη δημόσια παιδεία πίσω στα χρόνια των Μνημονίων», είπε στην παρέμβασή του ο Αλέξης Τσίπρας. Χωρίς βέβαια να εξηγήσει πώς συνδέονται τα χρόνια των Μνημονίων – στα οποία υπηρέτησε και ο ίδιος – με τη σημερινή κατάσταση. Ο μπαμπούλας της κρίσης, ακόμα και στην παιδεία, έρχεται για να θυμίσει την αντίδραση του ΣΥΡΙΖΑ στις αλλαγές που ήρθαν επί υπουργίας Αννας Διαμαντοπούλου. Σε ένα ευρύτερο αφήγημα που θέλει τον ΣΥΡΙΖΑ να βγάζει τη χώρα από την κρίση και τη σημερινή κυβέρνηση να την ξαναβάζει, δικαιολογώντας έτσι και αντιπολιτευτικές επιλογές του παρελθόντος.

Το «αλλά» της απομόνωσης

«Καταδικάζω τη βία, αλλά και την υποκρισία του κ. Μητσοτάκη». Η εικόνα του Αλέξη Τσίπρα να καταθέτει μόνος του στεφάνι μπροστά στη Μαρφίν και να απουσιάζει από την τελετή που έγινε παρουσία συγγενών και επιζώντων της επίθεσης θύμισε τη στάση του κόμματος όλα αυτά τα χρόνια σε σχέση με τη βία. Ναι, ο πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ εκείνες τις ημέρες μέσα στη Βουλή είχε καταδικάσει τη δολοφονία των τριών εργαζομένων. Από τότε, όμως, η σιωπή από πλευράς της αξιωματικής αντιπολίτευσης ήταν χαρακτηριστική. Η εικόνα του «νέου ΣΥΡΙΖΑ» θα μπορούσε να ξεκινήσει με την παρουσία του στην εκδήλωση. Ομως η επιλογή της απουσίας δείχνει τα δεσμά που υπάρχουν ακόμα με τις επιλογές του 2010 και του 2011 – όταν οι καταδίκες των επεισοδίων, ακόμα και των ξυλοδαρμών βουλευτών και στελεχών της κυβέρνησης, γίνονταν πάντα με το «αλλά» της συκοφάντησης των κοινωνικών αγώνων. Το ίδιο «αλλά» που χρησιμοποίησε και πριν από μία εβδομάδα στην ανακοίνωσή του ο ΣΥΡΙΖΑ. Η επιλογή της Μαρφίν είναι επιλογή μη συναίνεσης – όχι μόνο για τα θέματα οικονομίας, όπου η σύγκρουση είναι αναπόφευκτη, αλλά και για το ύφος της αντίδρασης. Το μόνο που μένει να φανεί είναι αν αυτή η στάση θα γίνει δεκτή και από το σημερινό κοινό του ΣΥΡΙΖΑ.

Στα ίδια μέρη θα συναντηθούμε

Κατά τη διάρκεια της καραντίνας, ο ΣΥΡΙΖΑ επέλεξε να παίξει το χαρτί της υπευθυνότητας, τουλάχιστον σε επίπεδο ηγεσίας. Το #μετά θα λογαριαστούμε ήρθε ως μήνυμα: το κόμμα θα κρατούσε ήπια στάση, δεν θα αντιδρούσε στον περιορισμό της κυκλοφορίας, θα έκανε ό,τι πρέπει να κάνει ένα κόμμα με προοπτική διακυβέρνησης πάνω σε μια κρίση – η επιλογή ήταν σχεδόν αναπόφευκτη, σχεδόν με το ζόρι. Ηρθε, όμως, και ως προειδοποίηση: κάποια στιγμή, θα μπορέσουμε και πάλι να αντιπολιτευτούμε όπως έχουμε μάθει. Και πράγματι, το «μετά» έφτασε ήδη. Σε επίπεδο επικοινωνίας, η Κουμουνδούρου είναι ξεκάθαρη. Υπάρχουν ανοικτοί λογαριασμοί που πρέπει να κλείσουν, είτε με το συναινετικό ύφος ορισμένων εκ των πασοκογενών είτε με το ύφος του Παύλου Πολάκη. «Ετσι όπως τα φέρνει η ζωή, θα ξανασυναντηθούμε αργά ή γρήγορα, οπότε θα έχει και πάλι όλο τον χρόνο στη διάθεσή του να υπονομεύει την επόμενη προοδευτική κυβέρνηση», έλεγε η ανακοίνωση του κόμματος για την ανανέωση της θητείας του Γιάννη Στουρνάρα – ο οποίος, εκτός από διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος, ήταν και υπουργός Οικονομικών το 2012, όταν ο ΣΥΡΙΖΑ ήταν πια αξιωματική αντιπολίτευση. Και ήταν ο ίδιος άνθρωπος για τον οποίο (αφηγείται ο Γιάνης Βαρουφάκης στο περίφημο βιβλίο του) ο Αλέξης Τσίπρας είπε το 2014 πως, «αν χρειαστεί», θα τον πετάξει έξω από την ΤτΕ «με τις κλωτσιές».

Προγράμματα και επιδόματα

Το ένα πανό μπροστά στο υπουργείο Εργασίας έγραφε «δεν θα γίνουμε η χαμένη γενιά». Το άλλο «αυξήσεις στους μισθούς, λιγότερη δουλειά». Και τα δύο θα μπορούσαν να ακούγονται από μια μερίδα νεαρών στις συγκεντρώσεις των πρώτων χρόνων της οικονομικής κρίσης. Είναι όμως και τα δύο συνθήματα της Νεολαίας ΣΥΡΙΖΑ μόλις πριν από λίγες μέρες, σε μια συμβολική διαμαρτυρία μπροστά από το υπουργείο Εργασίας. «Η βαρβαρότητά τους δεν θα γίνει κανονικότητα», λένε. Κι όμως, στα τέσσερα χρόνια της αριστερής διακυβέρνησης, όταν ο ΣΥΡΙΖΑ συγκυβερνούσε με τους ΑΝΕΛ και εφάρμοζε το Μνημόνιο, δεν είχαν βγάλει άχνα. Ακόμα και σε κεντρικό επίπεδο, το πρόγραμμα που ανακοίνωσε ο ΣΥΡΙΖΑ, πριν ακόμα βγούμε από την καραντίνα, βασιζόταν σε επιδόματα και παροχές. Σε αναστολές πληρωμών διαφόρων υποχρεώσεων για χρονικό διάστημα που θα κατέστρεφε την οικονομία. Θύμιζε, έλεγαν οι κακεντρεχείς των υπόλοιπων κομμάτων, κάτι από το κίνημα «Δεν πληρώνω» και κάτι από το πρόγραμμα της Θεσσαλονίκης, το πρόγραμμα της ΔΕΘ, που έδωσε την τελική ώθηση για τη νίκη του 2015 – παρότι έμεινε για πάντα στα χαρτιά. Οι διαφορές της εποχής, όμως, αυτές που κάνουν τις πετυχημένες συνταγές να μπαγιατεύουν, δεν κατάφεραν να κάνουν το «Μένουμε όρθιοι» εξίσου δημοφιλές. Γι’ αυτό «επικαιροποιείται» (αλλάζει, δηλαδή), με έμφαση στους ανέργους και στη μεσαία τάξη.