Λοιμός, στεναγμοί, γόοι, όπως στη Θήβα του Οιδίποδα

Προχθές μου έστειλε ο αδελφός μου, ο Βασίλης, στο Viber, ένα τρίλεπτο βίντεο. Στην Αρκτική Θάλασσα πλέει μια πλατφόρμα, πάνω της έχει τοποθετηθεί ένα πιάνο κι ένα κάθισμα, όπου παίζει ο Ludovico Einaudi, μινιμαλιστής ιταλός συνθέτης. Η μουσική του είναι ευαίσθητη και πονεμένη. Σε μια στιγμή γυρίζει, ξαφνικά, το κεφάλι αριστερά, σαν να νιώθει φόβο: Πίσω από τις νότες οι παγετώνες καταρρέουν. Παραγωγή της Greenpeace, τίτλος «Ελεγεία για την Αρκτική», 2016.

Τι σχέση έχει αυτό με την εποχή του κορωνοϊού που ζούμε τέσσερα χρόνια μετά; Απίστευτα μεγάλη. Η ίδια η επιδημία προέκυψε από την ασέβεια, τη λαιμαργία και τη βαρβαρότητα του ανθρώπου απέναντι στη φύση – παράγοντας που προκαλεί τόσο το φαινόμενο του θερμοκηπίου, όσο και τη μεταφορά ιών από τα πιο απίθανα ζώα στους ανθρώπους: πανώλη, ιλαρά, γρίπη, Aids, Covid-19, μέσα από πανάθλιες, κερδοσκοπικές, ανθυγιεινές φάρμες αγρίων ζώων.

Κι όχι μόνο αυτό. Το αρχέγονο, άγριο, συγκλονιστικό θέαμα που αγγίζει μέσα σου το βαθύ ένστικτο του θανάτου, όταν βλέπεις οροσειρές από πάγους να κατακρημνίζονται, είναι κοινό με αυτό που αισθάνεσαι σήμερα με την αδυναμία της πολιτικής, της ιατρικής, της έρευνας, της τεχνολογίας, να δώσουν τέλος σε αυτή τη μετατροπή των μεγαλουπόλεων σε απέραντα νεκροταφεία.

Και το πιο σημαντικό: Οπως οι οικολογικές κινήσεις διεκδικούν, δικαίως, ανατροπή, εκ βάθρων, κι εφαρμογή οικολογικών πολιτικών, έτσι και, μετά το εμβόλιο ή το φάρμακο, η οικονομία δεν πρέπει να γυρίσει πίσω σαν να μην τρέχει τίποτα, όταν βλέπουμε τις στρατιές των νεκρών παντού, των ανέργων στις μεγάλες οικονομίες, των πεινασμένων στις φτωχές χώρες.

Μέσα σε δύο μήνες έγινε το εντελώς απρόσμενο, που ούτε μια παγκόσμια επανάσταση δεν θα είχε επιτύχει. Πρώτο, το χρηματιστικό κεφάλαιο παρέδωσε την εξουσία (την αγριότητά της δοκιμάσαμε πικρά τη Μαύρη Δεκαετία των τριών μνημονίων) στις κυβερνήσεις. Δεύτερο, η ασφυκτική δικτύωση όλου του πλανήτη, από την άγρια κερδοσκοπική καπιταλιστική παγκοσμιοποίηση, σπάζει από τα εθνικά τείχη που έχουν υψωθεί. Τρίτο, η Ευρωπαϊκή Ενωση είναι ανύπαρκτη, ανίκανη, άβουλη, χωρίς εμπνευσμένη ηγεσία.

Δεν είναι πια ο καιρός να ονειρευόμαστε έναν άλλον κόσμο. Οφείλουμε, απέναντι στους εκατοντάδες χιλιάδες νεκρούς του ιού, να τον απαιτήσουμε. Προτεραιότητα «στης γης τους κολασμένους». Οχι δάνεια, αλλά ισχυρές ενισχύσεις και εξασφάλιση απασχόλησης. Απαλοιφή του μεγαλύτερου μέρους του κρατικού δανεισμού. Ενίσχυση της ζήτησης και επενδυτικός πυρετός. Θεμελιακή αναβάθμιση του συστήματος Υγείας και της Παιδείας. Στήριξη του Πολιτισμού. Δημοκρατικός σχεδιασμός σε συντονισμένη δράση με την αγορά. Κι αν δεν γίνει παντού, ας το προσπαθήσουμε στη χώρα μας. Αυτή είναι η ιδιαιτερότητα αυτού του τόπου: η επαναστατική καινοτομία. Εδώ γεννήθηκε η αλφάβητος με φωνήεντα, η φυσική φιλοσοφία, η ερωτική ποίηση, το θέατρο, το πρώτο ανεξάρτητο κράτος στο ευρωπαϊκό έδαφος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Και, αυτή τη φορά, μπορούμε να έχουμε αξιόλογους συμμάχους μέσα στην Ευρωπαϊκή Ενωση, την Ιταλία, Ισπανία, Πορτογαλία.

Στην αρχή της τραγωδίας «Οιδίπους Τύραννος», του Σοφοκλή, ο Ιερέας σκιαγραφεί τον σάλο από την επιδημία στη Θήβα: «εν δ’ ο πυρφόρος θεός / σκήψας ελαύνει, λοιμός έχθιστος, πόλιν, / υφ’ ου κενούται δώμα Καδμείον, μέλας δ’ Αίδης στεναγμοίς και γόοις πλουτίζεται». Δεν χρειάζεται ούτε να πεθάνουμε, όπως η Ιοκάστη, ούτε να αυτοτραυματιστούμε, όπως ο Οιδίποδας. Απλώς, να αλλάξουμε και να τολμήσουμε.