Απειλή από τους «εθνικισμούς» των εμβολίων

Οταν ενέσκηψε η πανδημία της γρίπης των χοίρων, το 2009, κάποιες από τις πλουσιότερες χώρες όρμησαν να βρουν εμβόλια με όποιον τρόπο μπορούσαν. Οι φτωχότερες χώρες, που ήταν από τις χειρότερα πληγείσες, σπρώχτηκαν πίσω, στην άκρη της ουράς, καθώς οι δυτικές χώρες υπέγραφαν συμφωνίες με φαρμακοβιομηχανίες ώστε να διασφαλίσουν την πρόσβασή τους σε εμβόλια. Η Αυστραλία έφτασε στο σημείο να απαγορεύσει σε μία εγχώρια φαρμακοβιομηχανία να εξάγει δόσεις στις ΗΠΑ προτού εμβολιαστούν όλοι οι δικοί της κάτοικοι ενώ η κυβέρνηση Ομπάμα καθυστέρησε μία υπόσχεση δωρεάς εμβολίων στις φτωχότερες χώρες προκειμένου να δώσει προτεραιότητα στη διανομή τους στις ΗΠΑ. Και πολλοί φοβούνται πως τα όσα συνέβησαν τότε δεν είναι τίποτα μπροστά σε αυτά που απειλεί να προκαλέσει σήμερα ο «εθνικισμός» των εμβολίων – με μία γεωπολιτική μάχη ήδη να μαίνεται. Γιατί η γρίπη των χοίρων κατέληξε σε περίπου 18.000 επιβεβαιωμένους θανάτους ενώ οι θάνατοι από τον κορωνοϊό έχουν ήδη ξεπεράσει τις 300.000 και διαρκώς ανεβαίνουν.

Μόλις χθες, η Γαλλία προειδοποίησε τη φαρμακοβιομηχανία Sanofi πως «θα ήταν απαράδεκτο» να δώσει προνομιακή πρόσβαση στο εμβόλιο που αναπτύσσει «στην τάδε ή τη δείνα χώρα για οικονομικούς λόγους». Δεν ήταν τυχαία η προειδοποίηση. Την προηγουμένη, ο (βρετανός) διευθύνων σύμβουλος του γαλλικού ομίλου, Πολ Χάντσον, είχε δηλώσει στο Bloomberg πως η Sanofi θα διέθετε κατά προτεραιότητα ένα εμβόλιό της στις ΗΠΑ, λόγω της σημαντικής οικονομικής επένδυσης με την οποία ενίσχυσαν έγκαιρα οι αμερικανικές Αρχές τις έρευνές της. «Το εμβόλιο κατά του Covid-19 πρέπει να είναι ένα παγκόσμιο δημόσιο αγαθό και η πρόσβαση σε αυτό πρέπει να είναι ισότιμη και οικουμενική» επέμεινε χθες εκπρόσωπος της Κομισιόν. Εκ των υστέρων, η Sanofi δεσμεύτηκε να καταστήσει το εμβόλιό της «διαθέσιμο σε όλους», ο πρόεδρός της Sanofi France, ωστόσο, Ολιβιέ Μποζιγιό, έστειλε μέσω του BFMTV ένα ξεκάθαρο μήνυμα: «Οι Αμερικανοί είναι αποτελεσματικοί αυτή την περίοδο. Πρέπει και η ΕΕ να είναι αποτελεσματική βοηθώντας μας να διαθέσουμε πολύ γρήγορα αυτό το εμβόλιο».

Το κυνήγι ενός εμβολίου – που πολλοί ειδικοί θεωρούν ότι θα διαρκέσει τουλάχιστον 12 έως και 18 μήνες – βρίσκεται στο επίκεντρο των παγκόσμιων προσπαθειών επανεκκίνησης των οικονομιών. Περισσότερα από 100 δυνητικά εμβόλια βρίσκονται επί του παρόντος στο στάδιο των δοκιμών. Θα χρειαστεί όμως μία τεράστια όσο και περίπλοκη προσπάθεια που θα κοστίσει δεκάδες δισεκατομμύρια ευρώ ώστε να παραχθούν και να διανεμηθούν τα επιτυχημένα φάρμακα παγκοσμίως. Και η εντεινόμενη αντιπαλότητα μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας, σε συνδυασμό με την άνοδο του εθνικισμού και την πτώση της πολυμέρειας – η απειλή του Τραμπ να αποσύρει την αμερικανική χρηματοδότηση του ΠΟΥ αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα – προκαλούν μεγάλη ανησυχία όσον αφορά την έκβασή της. Οι ευρωπαϊκές χώρες, και ο ΠΟΥ, προσπαθούν να διατηρήσουν την πολυμερή εναλλακτική ανοιχτή, με μία σειρά από συνόδους συγκέντρωσης κεφαλαίων. Η Κομισιόν ηγήθηκε τον περασμένο μήνα μιας συνόδου δωρητών που συγκέντρωσε 7,4 δισ. ευρώ για την ανάπτυξη και τη διανομή εμβολίων και φαρμάκων κατά του κορωνοϊού. Μία άλλη σύνοδος που θα πραγματοποιηθεί τον Ιούνιο στο Λονδίνο αποσκοπεί στη συγκέντρωση τουλάχιστον 7,4 δισ. δολαρίων για την ανάπτυξη διαφόρων εμβολίων, ανάμεσά τους και κατά του κορωνοϊού.

Ουάσιγκτον και Πεκίνο, ωστόσο, εμφανίζονται απρόθυμες να δεσμευτούν στον δρόμο της πολυμέρειας, επιστρατεύοντας αντ’ αυτού τους στρατούς τους, καθώς και φαρμακευτικούς ομίλους και ομίλους βιοτεχνολογίας, σε κάτι που – όπως επισημαίνουν οι «Financial Times» – κάποιοι βλέπουν σαν έναν καβγά για τα εθνικά δικαιώματα καυχήματος. Κίνα και Αμερική διοχετεύουν τεράστια ποσά στην προσπάθεια να αναπτύξει πρώτη η μία από τις δύο ένα εμβόλιο, και δη σε χρόνο ρεκόρ. Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει θέσει σε εφαρμογή την Επιχείρηση Ταχύτητα Φωτός, μία συνεργασία ιδιωτικού και δημόσιου τομέα με στόχο να καταστούν διαθέσιμες εκατομμύρια δόσεις εμβολίου στις ΗΠΑ έως τα τέλη της χρονιάς. Και κανείς δεν έχει ξεχάσει την προσπάθεια που έκανε προ εβδομάδων η αμερικανική κυβέρνηση να εξαγοράσει την CureVac, μία γερμανική εταιρεία βιοτεχνολογίας που αναπτύσσει ένα δυνητικό εμβόλιο κατά του Covid-19 – ούτε βέβαια τις μάχες που δόθηκαν και τα επεισόδια «πειρατείας» που σημειώθηκαν όχι μόνο μεταξύ ΗΠΑ και ευρωπαϊκών κρατών αλλά στους κόλπους της ίδιας της ΕΕ για την απόκτηση μασκών και άλλου προσωπικού προστατευτικού εξοπλισμού.

Από τα οκτώ υποψήφια εμβόλια που βρίσκονται σήμερα, σύμφωνα με τον ΠΟΥ, στο στάδιο της κλινικής αξιολόγησης, τα τέσσερα προέρχονται από την Κίνα, τα δύο από τις ΗΠΑ, το έβδομο είναι μία συνεργασία ανάμεσα στη γερμανική BioNTech, την κινεζική Fosun Pharma και την αμερικανική Pfizer και το τελευταίο μια συνεργασία ανάμεσα στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης και τη βρετανική AstraZeneca. Η πιο ευοίωνη έκβαση θα ήταν να στεφθούν με επιτυχία πολλές προσπάθειες – και η πιο επικίνδυνη, να περάσει το νήμα του τερματισμού μόνο μία ή δύο. Σε κάθε περίπτωση, αυτό που ανησυχεί περισσότερο τους ειδικούς είναι ότι δεν υπάρχει επίσημο σύστημα για το πώς θα διανεμηθούν τα εμβόλια και με ποια σειρά – και αυτό έχει ζωτική σημασία, διότι είναι μάλλον απίθανο να υπάρχουν αρκετές δόσεις ώστε να καλυφθεί η παγκόσμια ζήτηση για πολύ καιρό, ενδεχομένως και χρόνια. Ελπίδα όλων, ακόμα και ο πιο εθνικιστής ηγέτης να συνειδητοποιήσει τελικά πως σε έναν διασυνδεδεμένο κόσμο, είναι αντιπαραγωγικό, αν όχι μάταιο, να επικεντρώνεται αποκλειστικά στους δικούς του πολίτες.

«Δεν έχουμε την πολυτέλεια να επιτρέψουμε μονοπώλια»

Το οποιοδήποτε εμβόλιο κατά του Covid-19 πρέπει να είναι απαλλαγμένο από ευρεσιτεχνίες, να παραχθεί στην απαιτούμενη κλίμακα και να διατεθεί δωρεάν στους πολίτες όλου του κόσμου: αυτή την έκκληση απηύθυναν χθες με ανοιχτή επιστολή τους περισσότερες από 140 διεθνείς προσωπικότητες, ανάμεσά τους τρεις εν ενεργεία αφρικανοί ηγέτες, οι πρόεδροι της Νότιας Αφρικής, της Σενεγάλης και της Γκάνας, ο πρωθυπουργός του Πακιστάν, 50 πρώην ηγέτες, ανάμεσά τους ο βραζιλιάνος Ενρίκε Καρντόσο, ο βρετανός Γκόρντον Μπράουν και η νεοζηλανδή Ελεν Κλαρκ, καθώς και οικονομολόγοι όπως ο βραβευμένος με Νομπέλ Τζόζεφ Στίγκλιτς. «Δεν έχουμε την πολυτέλεια να επιτρέψουμε σε μονοπώλια, ωμούς ανταγωνισμούς και κοντόφθαλμους εθνικισμούς να μπουν εμπόδια στον δρόμο» επεσήμαναν οι συνυπογράφοντες, εκφράζοντας τον φόβο πως οι αναπτυσσόμενες χώρες θα αφεθούν για μία ακόμα φορά στο τέλος της ουράς, τορπιλίζοντας τελικά ολόκληρη τη μάχη κατά του κορωνοϊού.