Πράος γίγαντας και φωτεινός φάρος

Η επιστήμη της αστρονομίας μάς διδάσκει πως τα αστέρια που δίνουν το περισσότερο φως – οι «λαμπροί γίγαντες» – τελειώνουν τη ζωή τους γρήγορα. Εύκολα μπαίνει κανείς στον πειρασμό να σκεφτεί πως το ίδιο ισχύει και για τον Γιάννη Σειραδάκη, που τον χάσαμε δυστυχώς το περασμένο Σαββατοκύριακο. Πράγματι, ένας κοινός φίλος και συνάδελφος εύστοχα τον αποκαλούσε «πράο γίγαντα», όχι τόσο για τη φυσική του εμφάνιση, αλλά επειδή γενιές αστρονόμων τον κοίταζαν – για τη σοφία του, την ευγενική του φύση και, ιδιαίτερα, την ανιδιοτέλειά του – για να βρουν σε αυτόν έμπνευση.

Για πολλούς από εμάς ήταν φάρος που έδινε κατεύθυνση. Και πόσο του ταίριαζε… Για τη διατριβή του, βλέπετε, έψαξε με επιτυχία για πάλσαρ (pulsars), φυσικούς κοσμικούς φάρους διάσπαρτους σε όλο τον γαλαξία μας. Εκανε το διδακτορικό του στο Πανεπιστήμιο του Μάντσεστερ, απ’ όπου είχε αποκτήσει και το μεταπτυχιακό του δίπλωμα. Επειτα, μετακόμισε στη Βόννη το 1975 για να εργαστεί στο Ινστιτούτο Ραδιοαστρονομίας Max Planck. Επέστρεφε στη Βόννη τακτικά, ακόμη και αφού είχε μετακομίσει στα Πανεπιστήμια του Αμβούργου, του Σαν Ντιέγκο και τελικά στη Θεσσαλονίκη, όπου εγκαταστάθηκε μόνιμα ως καθηγητής.

Και στην έρευνά του ο Γιάννης αγαπούσε να ταξιδεύει από το ένα μέρος του Σύμπαντος στο άλλο. Του άρεσε να μελετάει τα πάλσαρ, τον Ηλιο, τους πλανήτες – ενδιαφέρθηκε όμως και για το κέντρο του γαλαξία μας, καθώς και για άλλους γαλαξίες. Ταυτόχρονα, δεν απέφυγε ποτέ τα καθήκοντα και τις ευθύνες. Ο σημαντικός ρόλος του στην ίδρυση της Ελληνικής Αστρονομικής Εταιρείας είναι μόνο ένα από τα πολλά παραδείγματα.

Αλλά, ενώ η αστρονομία ήταν το πάθος του, η συνεργασία με τους μαθητές του ήταν αυτό που τον γέμιζε περισσότερο απ’ όλα. Δεν είναι τυχαίο ότι σήμερα πολλοί από τους πρώην μαθητές του συγκαταλέγονται στους καλύτερους αστρονόμους στον κόσμο. Ολοι τους διδάχτηκαν, εκπαιδεύτηκαν, μα πάνω απ’ όλα εμπνεύστηκαν από τον Γιάννη.

Πρωτοβουλίες όπως η Διεθνής Ολυμπιάδα για την Αστρονομία και την Αστροφυσική, στην οποία μαθητές απ’ όλο τον κόσμο διαγωνίζονται σε πρακτικές και θεωρητικές προκλήσεις, δεν θα υπήρχαν χωρίς αυτόν. Μέχρι το τέλος δούλεψε αδιάκοπα για να εξασφαλίσει κρατική, θεσμική και οικονομική υποστήριξη για τον διαγωνισμό, έτσι ώστε οι έλληνες μαθητές να μπορούν να συμμετέχουν και να διακρίνονται.

Σημαντικό επίσης για τον Γιάννη ήταν να μεταλαμπαδεύει στο ευρύ κοινό την αγάπη του για την αστρονομία. Εκανε τα πάντα – από δημόσιες συνομιλίες, άρθρα σε εφημερίδες, βιβλία, μέχρι τις αδιάκοπες προσπάθειές του για τη δημιουργία πάρκων αστρονομίας και πλανηταρίων – ώστε να διεγείρει στους ανθρώπους την περιέργεια για την αστρονομία και την επιστήμη γενικότερα.

Τα τελευταία χρόνια, κατάφερε να συνδυάσει το πάθος του για την αστρονομία με την αγάπη του για την Ελλάδα και την ιστορία της. Ισως ήταν ένας τρόπος να συνδεθεί με το έργο της μητέρας του, βρετανίδας αρχαιολόγου που εργαζόταν στη γενέτειρά του Κρήτη. Τα αμέτρητα μυστικά του αρχαίου αστρονομικού υπολογιστή, γνωστού ως «μηχανισμός των Αντικυθήρων», τον γοήτευσαν. Κατάφερε, και πάλι επιτυχώς, να επικοινωνήσει τη γοητεία αυτή και στο κοινό, μέσω άρθρων και δημόσιων ομιλιών σε όλο τον κόσμο.

Ο Γιάννης θα ένιωθε βαθιά αμηχανία αν μπορούσε να διαβάσει τις πολλές περιγραφές της ζωής του και του έργου του. Πάντα έβαζε τα επιτεύγματα των άλλων πάνω απ’ τις δικές του επιτυχίες. Ηταν ένας πραγματικά σπάνιος άνθρωπος – ένας Γίγαντας -, ο οποίος δυστυχώς αφήνει δυσαναπλήρωτο κενό για τους συναδέλφους, φίλους και μαθητές του, αλλά και για την επιστήμη που με πάθος υπηρέτησε.

(Μετάφραση: δρ Γιάννης Αντωνιάδης, ερευνητής στο Max-Planck-Institut für Radioastronomie)

Ο Michael Kramer είναι διευθυντής στο Max-Planck-Institut für Radioastronomie και καθηγητής Αστροφυσικής στο Πανεπιστήμιο του Μάντσεστερ