Από τα ραδιοτηλεσκόπια στον Μηχανισμό των Αντικυθήρων

Χρειάστηκε να περάσει πάνω από ένας αιώνας από την ανάσυρση των θραυσμάτων του Μηχανισμού των Αντικυθήρων από τον βυθό για να αποκρυπτογραφηθεί η εσωτερική του λειτουργία. Οσοι όμως γνώρισαν τον Γιάννη Σειραδάκη, είτε από κοντά είτε από τις τηλεοπτικές του συνεντεύξεις, δεν χρειάζονταν παρά λίγα δευτερόλεπτα, ίσως, για να αποκρυπτογραφήσουν τον εσωτερικό του κόσμο: η ευγένεια, το ήθος, η καλοσύνη, η σεμνότητα κυριαρχούσαν στις πρώτες εντυπώσεις και συνέχιζαν να τον χαρακτηρίζουν οποιαδήποτε άλλη στιγμή. Οι αρετές του αυτές άνοιγαν δίοδο στον ακροατή, ώστε να δεχθεί τη γνώση για την Αστρονομία ως ένα ύψιστο αγαθό.

Ανταποκρινόταν θετικά σε κάθε πρόσκληση για ομιλία, είτε επρόκειτο για έναν μικρό σύλλογο φίλων της Αστρονομίας σε μια δυσπρόσιτη περιοχή της χώρας μας, είτε για ένα μεγάλο διεθνές συνέδριο στην άλλη άκρη του πλανήτη. Παντού πήγαινε με τον ίδιο ενθουσιασμό κι επέστρεφε στο Αστεροσκοπείο της Θεσσαλονίκης με την ίδια χαρά, έχοντας καταφέρει να διαδώσει την Αστρονομία σε ένα ακόμη σημείο στον χάρτη. Τη γνώση που απέκτησε για την κατανόηση της λειτουργίας του Μηχανισμού των Αντικυθήρων τη μετέφερε ακόμα και στο Ευρωκοινοβούλιο, δίνοντας ομιλία σε μια ασφυκτικά γεμάτη αίθουσα, όπου μάγεψε το κοινό.

Είχε πει πως το αίσθημα της διερεύνησης, χωρίς ιδιοτέλεια, του κόσμου γύρω μας του το είχε εμπνεύσει η αρχαιολόγος μητέρα του, η οποία καταγόταν από την Αγγλία και γι’ αυτό το πλήρες όνομά του ήταν Ιωάννης-Χιου (Hugh) Σειραδάκης. Εκανε παραλληλισμούς ανάμεσα στις επιστήμες και τις τέχνες. «Ο καλλιτέχνης προσπαθεί να αποτυπώσει τον κόσμο κι ο επιστήμονας να βρει τις ομορφιές και την απλότητά του» έλεγε.

Ηταν μέλος της Βασιλικής Αστρονομικής Εταιρείας, της Διεθνούς Αστρονομικής Ενωσης, καθώς και ιδρυτικό μέλος της Ευρωπαϊκής Αστρονομικής Εταιρείας. Επαιξε καταλυτικό ρόλο στη δημιουργία της Ελληνικής Αστρονομικής Εταιρείας, της οποίας διετέλεσε πρόεδρος (1998-2002), ενώ διετέλεσε πρόεδρος και της Εθνικής Αστρονομικής Επιτροπής (2001-2005).

Το 2005 ο Γιάννης Σειραδάκης τιμήθηκε με το πολύ σημαντικό Βραβείο Καρτέσιος (Descartes) – που απονέμει η Ευρωπαϊκή Ενωση – για τη συμμετοχή του, ως ιδρυτικό μέλος, στο ευρωπαϊκό ερευνητικό δίκτυο PULSE. Τα πάλσαρ – αστέρες νετρονίων που περιστρέφονται με απίστευτα υψηλές ταχύτητες γύρω από τον άξονά τους – ήταν τα αγαπημένα του αστρικά αντικείμενα. Αρχισε να τα παρατηρεί το 1971, λίγα χρόνια αφότου είχαν ανακαλυφθεί, χρησιμοποιώντας το ραδιοτηλεσκόπιo του Πανεπιστημίου του Μάντσεστερ, όπου ανακηρύχθηκε διδάκτορας. Συνέχισε τις παρατηρήσεις του με ραδιοτηλεσκόπια στη Γερμανία και στην Αμερική, συλλέγοντας μάλιστα τόσο πολλά δεδομένα που για δεκαετίες μετά μπορούσε να αναθέτει σε φοιτητές του την ανάλυσή τους στο πλαίσιο των πτυχιακών τους εργασιών.

Ηταν ακόμη μεταπτυχιακός φοιτητής στη Βρετανία όταν εργάστηκε ως χειριστής πλανηταρίου. Αγάπησε τόσο πολύ τα πλανητάρια, που το 1993 κατέθεσε μια ολοκληρωμένη πρόταση για την κατασκευή ενός πλανηταρίου στη Θεσσαλονίκη. Οταν, αργότερα, δημιουργήθηκε το Κέντρο Διάδοσης Επιστημών και Μουσείο Τεχνολογίας ΝΟΗΣΙΣ στη Θεσσαλονίκη, συνέβαλε τα μέγιστα στην ανάπτυξή του, συμμετέχοντας πάντα εθελοντικά και δημιουργώντας έναν σταθερό δεσμό με το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, στο οποίο ήταν πλέον καθηγητής του Τμήματος Φυσικής, ενώ διετέλεσε διευθυντής του Εργαστηρίου Αστρονομίας. Σε ψήφισμά του, το διοικητικό συμβούλιο του ΝΟΗΣΙΣ τονίζει ότι ο Γιάννης Σειραδάκης «διαμόρφωσε κανόνες ηθικής, κοινωνικής, επιστημονικής και ανθρώπινης συμπεριφοράς, καθορίζοντας σε μεγάλο βαθμό τις αξίες σύμφωνα με τις οποίες το ΝΟΗΣΙΣ λειτουργεί και οραματίζεται το μέλλον του».

Οι επιτυχίες των φοιτητών του τον γέμιζαν με υπερηφάνεια. Προσιτός δάσκαλος, ενέπνεε την αγάπη για την Αστρονομία αλλά και την πεποίθηση ότι η σκληρή δουλειά αποδίδει καρπούς. Θυμόταν όλους τους φοιτητές που παρακολουθούσαν το μάθημά του με τα ονόματά τους και κρατούσε λεπτομερές αρχείο για τη μετέπειτα πορεία τους. Στην ετήσια εκδρομή των φοιτητών του μαθήματος της Παρατηρησιακής Αστρονομίας στις εγκαταστάσεις του ΑΠΘ στο Περτούλι Τρικάλων, πολλοί φοιτητές αντίκριζαν για πρώτη φορά τον γαλαξία μας σε σκοτεινό ουρανό χωρίς φωτορρύπανση – μια συγκινητική εμπειρία από την οποία αντλούσε δύναμη ο Γιάννης Σειραδάκης.

Ως μαθητής, φοίτησε αρχικά στο 10ο Δημοτικό Σχολείο και στο Β’ Γυμνάσιο Αρρένων Χανίων. Ολοκλήρωσε, ωστόσο, τη δευτεροβάθμια εκπαίδευσή του στον Βύρωνα Αττικής. Ως καθηγητής, έδειξε πολύ μεγάλο ζήλο στην υποστήριξη ελλήνων μαθητών για τη συμμετοχή τους στις Διεθνείς Ολυμπιάδες Αστρονομίας, αφιερώνοντας προσωπικά, μαζί με μέλη της Εταιρείας Αστρονομίας και Διαστήματος Βόλου, αμέτρητες ώρες στην προετοιμασία των διαγωνιζομένων και συνοδεύοντάς τους σε κάθε χώρα όπου διεξαγόταν η Ολυμπιάδα. Το μεγαλύτερο χαμόγελο το είχε κατά την επιστροφή τους, όταν, κατά κανόνα, έφερναν στις αποσκευές τους σημαντικά βραβεία και διακρίσεις.

Ακούραστος, οργάνωσε αποστολές για την παρατήρηση ηλιακών εκλείψεων στις πιο απομακρυσμένες χώρες του πλανήτη. Υπήρξε ιδρυτικό μέλος του Ομίλου Φίλων Αστρονομίας στη Θεσσαλονίκη και υποστήριξε την ανάπτυξη της ερασιτεχνικής Αστρονομίας στην Ελλάδα μέσα από τη συμμετοχή του σε πλήθος εκδηλώσεων και δράσεων. Επένδυσε σημαντικό χρόνο στην πρόταση δημιουργίας ενός Αστρονομικού Πάρκου στο όρος Ορλιακας Γρεβενών, έχοντας την ισχυρή πεποίθηση ότι αυτό το έργο θα αναβαθμίσει την παιδεία που λαμβάνουν οι μαθητές στη χώρα μας.

Είναι τόσο πλούσιο και διάχυτο το έργο του Γιάννη Σειραδάκη, που υπάρχει η αίσθηση ότι βρίσκεται ακόμη μαζί μας και ας έχει ταξιδέψει ο ίδιος πλέον πολύ μακριά, πέρα από τις εσχατιές του Σύμπαντος, εκεί όπου ίσως τώρα ο Ιππαρχος να του αποκαλύπτει τα τελευταία μυστικά του Μηχανισμού των Αντικυθήρων.

Ο Νικόλαος Στεργιούλας είναι καθηγητής στο Τμήμα Φυσικής του ΑΠΘ και διευθυντής του Εργαστηρίου Αστρονομίας