Αήθεις μεταφορές

Δεν είναι ο μόνος πολιτικός, αλλά θα μπορούσε να διεκδικήσει την πρωτοκαθεδρία ο πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ όσον αφορά μια φράση που φαίνεται να βρίσκει μια ιδιαίτερη απήχηση όχι μόνο σε μη νοήμονες, αλλά και σε σκεπτόμενους ανθρώπους, σε ευαίσθητους και σε αναίσθητους, σε καιροσκόπους αλλά και σε αγωνιώδεις συνειδήσεις. Πρόκειται για τη φράση «Να μην πάνε χαμένες οι θυσίες του ελληνικού λαού». Κατ’ αρχάς, από τη στιγμή που δεν ρωτήθηκαν αν ήθελαν ή δεν ήθελαν να θυσιαστούν όσοι το έπραξαν, οι θυσίες τους συστατικά έχουν κάτι – όποιο κι αν ήταν το αποτέλεσμά τους – που τις κάνει να μοιάζουν ότι έχουν πάει χαμένες. Επομένως με τη φράση αυτή δεν αποκαθίσταται κανενός είδους θυσία.

Το ότι επαναλαμβάνεται και μάλιστα στεντόρεια σε δύσκολες περιστάσεις θα έπρεπε να μας κάνει να καταλαβαίνουμε πόσο επιρρεπείς παραμένουμε όλοι μας σε μια δικαίωση, έστω κι αν εκ των πραγμάτων φαντάζει αν όχι ανύπαρκτη, σίγουρα προβληματική. Μας είναι όμως προτιμότερο κάτι ανάλογο παρά να δεχτούμε τον παραλογισμό που συνιστά η ίδια η έννοια της θυσίας. Γιατί πώς αλλιώς θα μπορούσε να χαρακτηρίσει κανείς κάτι που αφορά πάντα συγκεκριμένους ανθρώπους, ανθρώπους που η έννοια της θυσίας δεν καταχωριζόταν στις προοπτικές τους και επιπλέον δεν διέφεραν σε τίποτε σε σχέση με ανθρώπους που δεν θα τους ζητηθεί ποτέ καμιά θυσία. Αν και πρόκειται για μια φράση όχι απλά μεμπτή αλλά εγκληματική θα μπορούσε να πει κανείς, είναι, γιατί, αφού μοιάζει να νομιμοποιεί τις τεράστιες ή μάλλον να εγκαθιστά ανισότητες ανάμεσα σε κοινωνικές ομάδες – γιατί σε καμιά περίπτωση δεν είναι το σύνολο της κοινωνίας που καλείται να θυσιαστεί -, φαίνεται να ηχούν ως εντελώς φυσιολογικές θυσίες, που, αν και δευτερεύουσας σημασίας, κάνουν τον κοινωνικό ιστό να μοιάζει διαρκώς υπό κατάρρευση.

Ακόμα και το πολύ ευαίσθητο όσον αφορά τις θυσίες για ιδεολογικούς ιδιαίτερα λόγους ΚΚΕ, την περασμένη Παρασκευή, τιμώντας στην Καισαριανή τους αγωνιστές που είχαν εκτελέσει οι Γερμανοί, ανήμερα της Πρωτομαγιάς του 1944, ανέφερε τον αριθμό τους που ανέρχονταν σε διακόσιους ανθρώπους. Ποιοι ήταν οι άνθρωποι αυτοί; Ποια ήταν τα ονόματά τους; Τι δουλειά έκαναν; Τι χρώμα είχαν τα μάτια τους; Σε ποιον άραγε να άρεσε περισσότερο το παστίτσιο από το χταποδάκι με το κοφτό μακαρονάκι;

Κάποιος ανάμεσά τους δεν θα λιγοψύχησε, επομένως πώς γίνεται να καταχωρίζεται μέσα σ’ έναν αριθμό εύκολα προσπελάσιμο, αφού δεν ανακαλεί αγάπες, προτιμήσεις, αγωνίες, μυρωδιές, ήχους; Μα θα αντιτείνει κανείς ότι θυσιάστηκαν οι συγκεκριμένοι διακόσιοι άνθρωποι για να ζήσουν ελεύθερα τα παιδιά τους και τα εγγόνια τους. Εδώ ακριβώς έγκειται η απάτη. Τίποτα στον κόσμο αυτόν δεν κατακτιέται για λογαριασμό ενός άλλου. (Γεγονός που, ακόμα και αν συνέβαινε, σε καμιά περίπτωση δεν θα νομιμοποιούσε την προοπτική της θυσίας.) Οταν μαθαίνεις γράμματα εσύ, δεν μορφώνεται κι ο διπλανός σου. Πολύ περισσότερο όταν πρόκειται για μια κατάκτηση που η απολαβή της τοποθετείται σε μέλλοντα χρόνο. Η μεταφορά αυτή, καθώς είναι πάντα σε σχέση με πολύ ευαίσθητες και μεταβαλλόμενες κοινωνικές και πολιτικές συνθήκες, κάνει την οποιαδήποτε κατάκτηση όχι μόνο αναποτελεσματική, αλλά και αήθη.