Η απαξία της ζωής

Πολλοί ήταν εκείνοι που υπέστησαν σοκ από τις δηλώσεις του προέδρου της γερμανικής Βουλής Βόλφγκανγκ Σόιμπλε για την πανδημία. Τι είπε; «Δεν μπορούμε να εμπιστευθούμε την απόφαση αποκλειστικά στους επιδημιολόγους, αλλά πρέπει να σταθμίσουμε και τις σημαντικές οικονομικές, κοινωνικές, ψυχολογικές ή άλλες επιπτώσεις. Αν κλείσουμε τα πάντα για δύο χρόνια, οι συνέπειες θα ήταν τρομακτικές». Το καλύτερο όμως το άφησε για το τέλος: «Οταν ακούω ότι όλα υποχωρούν μπροστά στην προστασία της ανθρώπινης ζωής, πρέπει να πω ότι αυτό δεν είναι απόλυτο. Υπάρχει στάθμιση και αλληλοπεριορισμός στα ανθρώπινα δικαιώματα. Εάν υπάρχει μία απόλυτη αξία στο Σύνταγμά μας, αυτή είναι η ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Αυτή είναι απαραβίαστη. Αλλά αυτό δεν αποκλείει ότι κάποτε θα πεθάνουμε…».

Το σοκ που προκάλεσαν αυτές οι δηλώσεις ήταν μεγάλο σε πολλά μέρη στην Ευρώπη και, ως έναν βαθμό, και στην ίδια τη Γερμανία. Ομως ο Σόιμπλε είναι συνεπής με τον εαυτό του και με την πολιτική που έχει επί τόσα χρόνια ο ίδιος και η κυβέρνηση της Γερμανίας επιβάλει στην Ευρώπη. Στην πραγματικότητα, η έκπληξη θα ήταν αν έλεγε κάτι διαφορετικό από αυτό, όχι ότι το είπε.

Αν υπάρχει κάποια έκπληξη, αυτή βρίσκεται στη ρητή έκφραση της αντίληψης περί συσχέτισης ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ανθρώπινης αξιοπρέπειας και θανάτου. Υποστηρίζει απερίφραστα τη θέση ότι η ανθρώπινη αξιοπρέπεια είναι μία απόλυτη αξία, ενώ η προστασία της ζωής όχι! Τώρα, το πώς γίνεται αυτό είναι ένα ερώτημα που ούτε ο ίδιος απάντησε, αλλά ούτε και του ετέθη καν στην εν λόγω συνέντευξη. Αλλά, πραγματικά, πώς γίνεται; Η επίκληση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας γίνεται φυσικά εκ του πονηρού: είναι μία έννοια που παίρνει πάρα πολύ «νερό». Τι σημαίνει ακριβώς; Πώς εφαρμόζεται εν προκειμένω η προστασία της; Οπότε, όλα είναι ανοιχτά. Αντιστοίχως η σχετικοποίηση της απόλυτης αυταξίας της ανθρώπινης ζωής έχει σκοπό να μειώσει τη σημασία των θανάτων: όλοι θα πεθάνουμε λέει και δεν έχει άδικο. Και συνάγει ότι αφού αυτό έτσι κι αλλιώς θα συμβεί, ε, τότε, μη… χαλάσουμε και άλλες πολιτικές. Τώρα το αν θα πεθάνουμε από την πανδημία ή από βαθύ γήρας, ε, δεν έχει και τόση σημασία… Το διά ταύτα είναι ότι πρέπει να προστατεύεται η αξιοπρέπεια γενικώς και αορίστως, αλλά όχι η ίδια η ζωή, πολύ συγκεκριμένα. Και ότι τα ανθρώπινα δικαιώματα καλά είναι, αλλά μην τρελαθούμε κιόλας… Για να το κάνει μάλιστα και πιο «πιστευτό» λέει ότι «δεν μπορούμε να κλείσουμε τα πάντα για δύο χρόνια». Ορθώς. Ποιος όμως το είπε αυτό; Και πού; Κανείς, ποτέ. Είναι καθαρή παλαιού φασιστικού τύπου προπαγάνδα. Ουδείς το σκέφτηκε, ουδείς το ζήτησε.

Η Σουηδία έκανε, μόνη στον κόσμο, ανοιχτή πολιτική. Μόλις χθες η κυβέρνησή της παραδέχθηκε την πλήρη αστοχία της ως προς τους θανάτους ηλικιωμένων. Ομως δεν την έκανε με τη λογική ότι «δεν πειράζει, ας πεθάνουν όσοι είναι για να μη γίνει οικονομική ζημιά», αλλά με την πεποίθηση, σωστή ή λανθασμένη, άλλο θέμα, ότι οι πολίτες θα ακούσουν τις συστάσεις. Τα δύο διαφέρουν ριζικά μεταξύ τους. Ομως οι αντιλήψεις του Σόιμπλε προκαλούν φρίκη. Ειδικά όταν συνοδεύονται και από μία εξαιρετικά επιθετική πολιτική της γερμανικής κυβέρνησης για δωρεάν υποστήριξη των δικών της επιχειρήσεων: εκεί η υποκρισία χτυπάει κόκκινο. Η αξία γίνεται απαξία. Η φρίκη δεν έχει να κάνει μόνο με την ίδια την πανδημία, μα, κυρίως με τον αξιακό κόσμο που αυτά αντιπροσωπεύουν. Κόσμο που βρίσκεται επιθετικά στον αντίποδα του ό,τι η έννοια Ευρώπη κάποτε μπορεί να σήμαινε.