Μόνο δημοκρατία

Σε εποχές αμφιβολίας, οι αταλάντευτες υπέρ της δημοκρατίας φωνές αποκτούν ξεχωριστή σημασία. Ακόμα και αν τα πρόσωπα χάνονται, οι φωνές μένουν. Μια τέτοια ήταν του γάλλου πολιτικού και διανοουμένου Ανρί Βεμπέρ (Henri Weber), που πέθανε την Κυριακή από επιπλοκές του κορωνοϊού, αφού προηγουμένως, με τη ζωή και το έργο του, είχε δώσει τον αγώνα τον καλό.

Και δεν ήταν ένας αγώνας εύκολος, ούτε από παραδοσιακή αφετηρία ούτε με κομφορμιστικά όπλα. Παιδί άθεων πολωνοεβραίων χειρωνακτών που γλίτωσαν οριακά τους θαλάμους αερίων και βρήκαν καταφύγιο στο Παρίσι, ο Βεμπέρ ξεχώρισε, ήδη από τα νιάτα του, για δύο πράγματα: την έφεση στα γράμματα και τον ατίθασο χαρακτήρα του. Από τη μια, υπότροφος σε καλό σχολείο και σπουδαστής στη Σορβόννη. Από την άλλη, ιδρυτικό μέλος, μετά από σύντομο πέρασμα από το θαλερό αλλά αρτηριοσκληρωτικό Κομμουνιστικό Κόμμα, της Κομμουνιστικής Επαναστατικής Νεολαίας (JCR), τροτσκιστικής, αναρχίζουσας, ελευθεριακής και αντισταλινικής οργάνωσης, που αναδείχθηκε σε μεγάλο πρωταγωνιστή των γεγονότων – ο Βεμπέρ δεν έλεγε ποτέ «της εξέγερσης» – του Μάη του 1968. Ο Βεμπέρ πρωτοστάτησε και στα οδοφράγματα και στις συνελεύσεις, ήταν πολύ πιο πολιτικός, όπως αβίαστα παραδεχόταν και ο μετέπειτα συνάδελφός του στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, από το enfant terrible εκείνης της εποχής, τον Ντανιέλ Κον Μπεντίτ. Μετά τα γεγονότα του Μάη, που σφράγισαν τη ζωή του και τη σκέψη του, αλλά όχι με στατικό τρόπο, ο Βεμπέρ άρχισε να γράφει, δούλεψε με τον Μισέλ Φουκό, δίδαξε στο πανεπιστήμιο και σιγά σιγά αποσύρθηκε από το «επαναστατικό κίνημα». Χωρίς ωστόσο να χάσει την πίστη του στην Αριστερά, αλλά στη δημοκρατική Αριστερά, και στην αλλαγή της κοινωνίας, μέσα όμως από δημοκρατικά κόμματα και τη δημοκρατική άσκηση της εξουσίας.

Οι δυο μεγάλες μεταβάσεις του – από «επαναστάτης» σε διανοούμενος και από αριστεριστής σε σοσιαλδημοκράτης – έγιναν δεκτές από όλους, εχθρούς και φίλους, ως αυτό που ήταν, δηλαδή αυθεντικές, γιατί στηρίζονταν στην κριτική σκέψη. Ο Βεμπέρ δεν προσχώρησε στο Σοσιαλιστικό Κόμμα, έφτασε σε αυτό μέσα από τη μελέτη και την ανάλυση της ιστορίας της Αριστεράς και των ρευμάτων της Αριστεράς, μελέτη και ανάλυση που δεν θα σταματούσε, υπό τη μορφή βιβλίων και άρθρων, ως το τέλος της ζωής του. Δεν δεχόταν το κόμμα του, και τον σοσιαλισμό γενικότερα, απλώς ως μια εκλογική μηχανή (με πολλές επιτυχίες από τη δεκαετία του 1980 και δώθε), αλλά ως κάτι ευγενές και δυναμικό, που όφειλε να προωθεί την ελευθερία και την ισότητα προσαρμοζόμενο στις ανάγκες της εποχής: στα τελευταία του βιβλία έκανε, από τους πρώτους διεθνώς, λόγο για το «τρίτο κύμα δημοκρατικό σοσιαλισμού», που δεν μπορούσε παρά να είναι διεθνιστικό, οικολογικό και να αντιπαλεύει τις ανισότητες που προκύπτουν από την παγκοσμιοποίηση, την τεχνολογική πρόοδο και την υποχώρηση της σκέψης και των αξιών. Και η άλλη του μετάβαση, στην ενεργό πολιτική – κυρίως στο Ευρωκοινοβούλιο, όπου και τον γνώρισα, αφού είχα προηγουμένως μεταφράσει ένα βιβλίο του -, είχε στόχο την υπηρέτηση και την εξύψωση της δημοκρατίας, μέσα από την απόδειξη ότι η πολιτική μπορεί κάλλιστα να είναι δουλειά ενός σκεπτόμενου ανθρώπου.

Εζησε μια γεμάτη ζωή, έγραψε και διαβάστηκε πολύ, υπηρέτησε τη δημοκρατία. Κι όλα αυτά, ίσως είναι το κυριότερο, με ανθρωπιά, απλότητα και τα μάτια ανοιχτά.

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι συνταγματολόγος