Οι διακοπές που ονειρευόμαστε

Στην αρχή, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν ήταν πολύ αυστηρή: «Καλύτερα να μην προγραμματίσετε φέτος διακοπές». Μία εβδομάδα αργότερα, και συνυπολογίζοντας προφανώς τις επιπτώσεις στην τουριστική βιομηχανία, μαλάκωσε λίγο, υποστήριξε πως μπορούμε να βρούμε «έξυπνες λύσεις», με άλλα μέτρα υγιεινής και λίγο περισσότερη κοινωνική απόσταση. Σε κάθε περίπτωση, αυτό το καλοκαίρι θα είναι διαφορετικό, κάποιοι μιλούν για μάσκες στην παραλία, κάποιοι άλλοι για πλεξιγκλάς που θα χωρίζει όσους κάνουν ηλιοθεραπεία. Για να κάνουμε διακοπές, βέβαια, υπάρχει μια ακόμη λεπτομέρεια: να έχουμε λεφτά.

Το προφανές, το κυρίαρχο πρόβλημα είναι η απουσία αγγίγματος. Αυτό απειλεί τις καλοκαιρινές μας χαρές, περισσότερο κι από την επικοινωνία, η οποία σε εικονική μορφή δεν έπαψε ποτέ να υπάρχει. Και βέβαια η αδυναμία να σμίξει η οικογένεια, να μπερδευτούν οι γενιές, αφού οι ηλικιωμένοι άνθρωποι έχουν προειδοποιηθεί ότι θα πρέπει να παραμείνουν σπίτι.

Υπάρχει όμως κι ένα άλλο πρόβλημα, που επισημαίνει ο γάλλος κοινωνιολόγος Ζαν Βιάρ σε μια συνέντευξή του στο περιοδικό «L’Obs». Οι διακοπές είναι συνήθως μια ευκαιρία να περάσεις χρόνο μαζί με τους αγαπημένους σου. Δουλεύεις όλη μέρα, βλέπεις τα παιδιά σου μόνο το βράδυ, ανυπομονείς λοιπόν να αλλάξεις ρυθμούς, να χαλαρώσεις, να κάνετε πράγματα όλοι μαζί. Αν λοιπόν περάσατε τους δύο τελευταίους μήνες μαζί στην καραντίνα, είσαι βέβαιος ότι θα θέλετε να συνεχίσετε να είστε μαζί, έστω και σε ένα δωμάτιο δίπλα στη θάλασσα;

Ο Βιάρ δεν έχει καμιά αμφιβολία: έχουμε ανάγκη τις καλοκαιρινές διακοπές. Κάθε κοινωνία έχει τα τελετουργικά της, γύρω από τα οποία οργανώνεται ο χρόνος. Το ίδιο συμβαίνει με τις θρησκευτικές τελετές και με τα καρναβάλια. Οι διακοπές του καλοκαιριού και των Χριστουγέννων αποτελούν έτσι τις δύο μεγάλες στιγμές ρήξης, γιορτής και αγάπης. Η χώρα παραλύει, κλείνει ένας κύκλος για να ανοίξει ένας άλλος. Για να ξεκινήσεις πάλι τον Σεπτέμβριο, ή τον Ιανουάριο, πρέπει να έχεις κάνει τον απολογισμό σου, να έχεις ανακεφαλαιώσει τις εμπειρίες σου και τις επιθυμίες σου. Φέτος πώς θα γίνει αυτό, ιδιαίτερα αν λάβουμε υπόψη ότι θα έχουμε δουλέψει περισσότερο για να σώσουμε την οικονομία;

Αλλά οι διακοπές είναι και μια περίοδος συναισθηματικά έντονη, αν όχι ερωτική. Το μπικίνι, η γύμνια, το σώμα που αλλάζει, που μαυρίζει, που εκτίθεται στα βλέμματα. Για τους νέους, είναι πολλές φορές η κατ’ εξοχήν περίοδος σεξουαλικής μύησης. Το να τη στερηθούν θα έχει σοβαρές συνέπειες.

Πολλοί υποστηρίζουν ότι, αν δεν υπάρξουν απρόοπτα και δοθεί τέλος στον εγκλεισμό μέχρι τον Ιούλιο, θα ζήσουμε ένα καλοκαίρι κραιπάλης και ακολασίας. Αλλά ο γάλλος κοινωνιολόγος δεν συμφωνεί. Πρώτον, δεν θα έχουν όλοι την ίδια οικονομική άνεση. Ορισμένοι μείωσαν τις δαπάνες τους αυτή την περίοδο εξακολουθώντας να εισπράττουν τον μισθό τους ή κάποιο κρατικό επίδομα, αλλά αυτό δεν ισχύει για όλους. Το πιθανότερο είναι ότι θα επικρατήσει μια αυτοσυγκράτηση, η οικονομική αβεβαιότητα θα κυριαρχεί στην ατμόσφαιρα.

Ο άλλος λόγος είναι ο φόβος: ο ιός θα είναι πάντα εδώ γύρω, ο κίνδυνος μόλυνσης θα παραμένει. Αλλωστε, έχουμε αρχίσει να συνηθίζουμε ορισμένα πράγματα. Ο κανόνας της κοινωνικής  απόστασης μέχρι χθες ήταν αδιανόητος, τώρα μας είναι οικείος. Θα είμαστε λοιπόν σαν τον φυλακισμένο που αποκτά την ελευθερία του ύστερα από πολλά χρόνια. Μόλις βγει στον δρόμο, η τάση του είναι να γυρίσει πίσω, καθώς έχει ξεχάσει τους κώδικες της ελευθερίας.

Αρα η καραντίνα δεν ήταν μια μορφή διακοπών, όπως υποστήριξαν μερικοί; Φυσικά και όχι, απαντά ο Ζαν Βιάρ. «Οι μεγάλες διακοπές», έλεγε ο Εντγκάρ Μορέν τη δεκαετία του ’70, «είναι η διακοπή των μεγάλων αξιών». Η απουσία κανόνων. Δεν χρειάζεται να φας μια καθορισμένη ώρα, μπορείς να σηκωθείς από το κρεβάτι ή να μη σηκωθείς, μπορείς να κοιμηθείς το μεσημέρι ή να ξενυχτήσεις μέχρι το πρωί. Δεν υπάρχει ατζέντα. Αφήνεσαι. Ο εγκλεισμός είναι το αντίστροφο αυτής της ελαφρότητας. Οι περιορισμοί που επιβάλλει εμποδίζουν τη χαλάρωση του πνεύματος.

Εν τέλει τι μπορούμε να κάνουμε για να «σώσουμε» το καλοκαίρι; «Μια ιδέα είναι να προσφέρουμε την άδειά μας στους νοσηλευτές και όλους εκείνους που λειτουργούσαν τη χώρα όταν ήταν σταματημένη. Θα μπορούσαμε να παρηγορηθούμε για το ότι δεν θα κάνουμε μπάνιο παραδίδοντας τις παραλίες στις λευκές μπλούζες. Θα ήταν μια συλλογική προσπάθεια, ένα κοινωνικό πρόγραμμα. Θα μας βοηθούσε να δώσουμε νόημα στην απογοήτευσή μας: μπορώ να στερηθώ τις διακοπές μου αν βρω έναν λόγο να το κάνω. Οχι μόνο επειδή μου το απαγορεύουν ή επειδή φοβάμαι».

Το παν είναι να μην πάψουμε να ονειρευόμαστε. Αν όχι αυτό το καλοκαίρι, τα επόμενα. Αλλιώς η ζωή γίνεται αβίωτη.

Ζαν Βιάρ (1949 – )
Η επανάσταση του ελεύθερου χρόνου
Διευθυντής Ερευνών στο Κέντρο Πολιτικών Ερευνών της Sciences-Po και μέλος του Εθνικού Οργανισμού Τουρισμού, ο Βιάρ έγινε γνωστός από το βιβλίο του «Ο θρίαμβος μιας ουτοπίας» (2015), όπου πραγματεύεται την επανάσταση του ελεύθερου χρόνου – ή μάλλον των ελεύθερων χρόνων. Στο βιβλίο του «Οταν η Μεσόγειος μας κατακλύζει», που κυκλοφόρησε δύο χρόνια αργότερα, ασχολείται με την υποδοχή των μεταναστών και τονίζει ότι μια πολύχρωμη Γαλλία αποτελεί μια ευκαιρία στην καρδιά της παγκοσμιοποίησης. Στις προεδρικές εκλογές του 2007, τις οποίες χαρακτήρισε αντιπαράθεση της «Δεξιάς της αλαζονείας» με την «Αριστερά της ελπίδας», τάχθηκε υπέρ της υποψηφιότητας της Σεγκολέν Ρουαγιάλ. Το 2017 εντάχθηκε στις γραμμές του En Μarche, κατέβηκε στις βουλευτικές εκλογές στην περιφέρεια της Βοκλίζ, βγήκε πρώτος στον πρώτο γύρο με μεγάλη διαφορά από τον απερχόμενο βουλευτή, αλλά στον δεύτερο γύρο έχασε για 459 ψήφους.