Ενας ανύπαρκτος κίνδυνος{CR}

Δεν χωρίζει κανένας πια τον κόσμο σε δυνάμεις του καλού και του κακού. Τίποτε δεν είναι μόνο άσπρο ή μόνο μαύρο, κανένα μανιχαϊστικό σχήμα δεν μπορεί να επιστρατευτεί πλέον για να εξηγήσει την πραγματικότητα. Δεν χρειάζεται. Ακόμη και αν μείνει κανείς πιστός στις αποχρώσεις του γκρι, μπορεί να διαπιστώσει πως ο κόσμος θα ήταν λιγότερο γκρι χωρίς την καθεστωτική μυστικοπάθεια του Σι Τζινπίνγκ και τον απύθμενο λαϊκισμό του Ντόναλντ Τραμπ.

Την εποχή της πανδημίας, το κινεζικό καθεστώς και η αμερικανική ηγεσία δεν είναι απλώς οι δυο όψεις του ίδιου νομίσματος. Είναι οι δυο όψεις της ανευθυνότητας. Αν η πρώτη και η δεύτερη υπερδύναμη του πλανήτη είχαν διαχειριστεί διαφορετικά το πρόβλημα που γεννήθηκε σε κάποιο κινεζικό παζάρι, ο κόσμος δεν θα ήταν μόνο λιγότερο γκρι. Φαίνεται πως θα ήταν και πιο ασφαλής. Πιο υγιής. Με λιγότερους νεκρούς αλλά και λιγότερους ανέργους. Θα τολμούσε να πει κανείς πως θα μπορούσε να είναι ακόμη και ο κόσμος όπως τον ξέραμε πριν ο Covid-19 σαρώσει ανθρώπους, συστήματα υγείας και ολόκληρες οικονομίες.

Ποια ήταν η ημέρα Μηδέν που έκανε τον κόσμο να αλλάξει; Παρά τη μυστικοπάθεια του καθεστώτος του Πεκίνου, τώρα το ξέρουμε. Ηταν η ημέρα που δεν άλλαξε το καθεστώς για να αλλάξει τελικά ο κόσμος. Ηταν η στιγμή που αντί να σημάνει συναγερμό επιχείρησε να αποκρύψει την αλήθεια και εκείνη που κυνήγησε τους λαμπρούς της επιστήμονες αντί να τους εμπιστευτεί. Η συνέχεια είναι γνωστή. Μπορείς να κρύψεις ένα ολόκληρο πτώμα κάτω από το χαλί, αλλά όχι έναν μικροσκοπικό ιό. Μπορείς να εκδιώξεις, να φιμώσεις και να φυλακίσεις ανθρώπους, αλλά τίποτε από αυτά δεν λειτουργεί με ένα μικρόβιο. Κι αυτό που στην αρχή παρουσιάστηκε σαν ένα κινεζικό success story, τόσο ώστε το καθεστώς να διεκδικήσει ακόμη και τις δάφνες ενός παγκόσμιου υποδείγματος άξιου να το μιμηθεί κανείς, αποδείχθηκε πως ήταν άλλο ένα από τα κινεζικά προϊόντα που κατακλύζουν την παγκόσμια αγορά. Δεν ήταν τίποτε λιγότερο από μια «μαϊμού».

Είναι αργά για να γυρίσει ο χρόνος πίσω. Δεν είναι αργά όμως για να δοθούν από το Πεκίνο οι εξηγήσεις που ζητούν μια σειρά από χώρες, ανάμεσα στις οποίες είναι και οι Ηνωμένες Πολιτείες. Μόνο που στη δική τους περίπτωση μοιάζει κάπως οξύμωρο αν λάβει υπόψη του κανείς πως η αμερικανική ηγεσία εκθείασε ξανά και ξανά το κινεζικό καθεστώς για «την προσπάθεια που κάνει να περιορίσει τον ιό» και τη «διαφάνειά του» – ο υποψήφιος των Δημοκρατικών Τζο Μπάιντεν μέτρησε δεκαπέντε τέτοιους επαίνους του Ντόναλντ Τραμπ τον Ιανουάριο και τον Φεβρουάριο.

Αν αυτή η επίδειξη τυφλής εμπιστοσύνης ήταν το λάθος του Τραμπ και η ημέρα Μηδέν για την Αμερική, ό,τι ακολούθησε ήταν η πολιτική Τραμπ, δηλαδή ο πούρος και ζημιογόνος λαϊκισμός του. Ηταν λαϊκισμός η προσπάθειά του να παρουσιάσει τον ιό στην αμερικανική κοινή γνώμη περίπου σαν μια εισβολή ξένων από τους οποίους η αμερικανική επικράτεια θα έπρεπε να προστατευτεί – πώς αλλιώς; – με ακόμη περισσότερο απομονωτισμό. Ο Τραμπ επιχείρησε να μετατρέψει την υγειονομική κρίση σε μια ευκαιρία ιδεολογικής δικαίωσης. Και ακολούθησε το ίδιο ιδεοληπτικό και λαϊκιστικό πρότυπο όταν καταδίκασε τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας σε οικονομικό μαρασμό με τη διακοπή της χρηματοδότησής του αναζητώντας σε αυτόν τον αποδιοπομπαίο τράγο που έψαχνε.

Ποιος έφταιγε; Για ακόμη μία φορά, οι άλλοι. Φταίνε οι Κινέζοι που απέκρυψαν την αλήθεια. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας που είναι υποχείριο των Κινέζων και δεν ειδοποίησε εγκαίρως τον πλανήτη για να πάρει τα μέτρα του. Φταίνε όμως και οι κυβερνήτες των Δημοκρατικών που πήραν τα μέτρα στις πολιτείες τους και ο Τραμπ καλεί τώρα να τις απελευθερώσουν από τα δεσμά που σφίγγουν όχι μόνο την αμερικανική οικονομία, αλλά ολόκληρη την Αμερική, τη χώρα της ελευθερίας.

Πώς γίνεται να φταίνε και εκείνοι που δεν πήραν μέτρα για την αντιμετώπιση της πανδημίας και εκείνοι που τα πήραν; Δεν είναι δύσκολο να απαντήσει κανείς. Ο λαϊκισμός πνίγεται σχεδόν πάντα στις αντιφάσεις του. Πνίγεται και ο λαϊκισμός του Ντόναλντ Τραμπ. Οταν όμως το σημείο αναφοράς του λαϊκισμού είναι η μεγαλύτερη δύναμη του πλανήτη, το πρόβλημα ξεπερνά την αμερικανική επικράτεια. Γίνεται παγκόσμιο – όπως παγκόσμιο έγινε και το πρόβλημα της απόκρυψης της αλήθειας που επιχείρησε το κινεζικό καθεστώς. Και είναι ένα πρόβλημα ηγεσίας.

Είναι ένα υποθετικό ερώτημα που τέθηκε πρώτα εδώ: τι θα είχε συμβεί σε αυτή τη χώρα εάν δεν κυβερνούσε αυτή η κυβέρνηση αλλά μια άλλη; Αν πρωθυπουργός δεν ήταν ο Κυριάκος Μητσοτάκης αλλά ο Αλέξης Τσίπρας; Αλλά δεν μπορεί πια να αγνοηθεί η πλανητική διάσταση του ερωτήματος. Τι θα είχε γίνει εάν στη θέση του Ντόναλντ Τραμπ βρισκόταν ο Μπαράκ Ομπάμα; Και αν στη θέση του Σι Τζινπίνγκ βρισκόταν ένας γενναίος μεταρρυθμιστής που δεν θα φοβόταν τη διαφάνεια και θα έβλεπε την Ταϊβάν όχι σαν μια απείθαρχη κινεζική επαρχία αλλά σαν ένα μοντέλο δημοκρατίας και ανάπτυξης;

Στα υποθετικά ερωτήματα, λένε, διακινδυνεύει πάντα κανείς να απαντήσει – ποτέ δεν μπορείς να ξέρεις. Αλλά με το γκρι να έχει σκουρύνει τόσο, αυτός είναι ένας κίνδυνος σχεδόν ανύπαρκτος.