Πικρές σκέψεις και πίκρες για τη χούντα

Το έπος της μεταδικτατορίας χρειαζόταν μια σκηνοθεσία: την αντίσταση του ελληνικού λαού κατά της χούντας. Η πολιτική ανάταξη θα ήταν πιο λειτουργική, θα οδηγούσε τον κόσμο σε μια μεγαλύτερη κοινοβουλευτική πειθαρχία, εάν στηριζόταν σε ένα υπόστρωμα αντιστασιακής μυθολογίας. Οσο πιο απενοχοποιημένοι έμπαιναν οι πολίτες στη νέα κοινοβουλευτική περίοδο, τόσο θα «προσχωρούσαν» σε αυτήν, τόσο θα την οικειοποιούνταν, τόσο θα ενσωματώνονταν κτητικά και αρμονικά. Αντίθετα, η τραγωδία και προδοσία της Κύπρου, κυρίως όμως η μη έξαρση κάποιου εθνικοαπελευθερωτικού φαινομένου, ενέτειναν τη συλλογική ενοχή αντί να την αμβλύνουν. Επομένως τα πολιτικά φαινόμενα της μεταδικτατορίας ουσιαστικά αιχμαλωτίστηκαν σε αυτή την αμφίδρομη ώση. Η δημοκρατία και ο φιλειρηνισμός, από ιδανικά, έγιναν δύο θεμελιώδη άλλοθι.

Ο ελληνικός μικροαστισμός βρήκε ακόμα μια φορά το αυλάκι, ώστε να σκεπάσει αντιφάσεις και να ορίσει τη μοίρα του έθνους: πέρα από μεγαληγορίες και ηρωικές αφηγήσεις, υπάρχει το μεσημεριανό φαγητό, η τακτοποίηση του παιδιού, και ένα αυτοκινητάκι για να πηγαίνουμε μπάνιο την Κυριακή. Η οικοδομή θα προχωρούσε ακάθεκτη, πέρα από τη χούντα, τους τούρκους ιμπεριαλιστές, τον βαθμό λαϊκής αντίστασης, τον βαθμό λαϊκής λούφας.

Με πρόφαση την κρίση, αρκετοί σήμερα κάνουν κριτική στον τρόπο εγκατάστασης του κοινοβουλευτισμού στη χώρα. Το πελατειακό κράτος μεταβλήθηκε σε μηχανισμό αναπαραγωγής των δικών «μας» παιδιών στην εξουσία. Αυτή η συνεπαγωγή – κράτος, εξουσία, ιδιοτέλεια – νέκρωσε τη δημοκρατία ως αίτημα, την κρατική διοίκηση ως παραγωγικό μηχανισμό, την πολιτική ηθική ως οργανικό στοιχείο της πολιτικής και θεμελίωσε έναν ευρύτατο κρυπτοφασισμό. Με ευθύνη των λειτουργών της εξουσίας, αλλά και με συνένοχη την ίδια τη λαϊκή πεποίθηση και πρακτική. Ο λαός παραγγέλνει το είδος πολιτικής που θέλει, η οποία αναπαράγει τις παθογένειες και τις αμαρτίες που εν τέλει διοικούν.

Στο πλάι αυτής της διαχρονικής κουλτούρας, κατά τη χούντα, υπήρξαν οι διωκόμενοι , οι ηττημένοι του Εμφυλίου, εν γένει η Αριστερά, οι ατίθασες δημοκρατικές προσωπικότητες, οι τίμιες, διακομματικές φωνές. Υπήρξαν οι βασανισμένοι, οι εξόριστοι, οι νεκροί, οι ποδοπατημένοι από τα τανκς, τον «φάλαγγα». Υπήρξαν οι νεκροί και οι «αγνοούμενοι» της τουρκικής εισβολής και του εγκληματικού πραξικοπήματος στην Κύπρο. Υπήρξαν και οι περιφρονημένοι, οι σιωπηλά ανθιστάμενοι , οι ανένταχτοι ή αυτοί που δεν είχαν βοήθεια από πουθενά. Οι γυναίκες, τα παιδιά των διωκόμενων. Αλλά και αυτοί που δεν εξαργύρωσαν.

Φαίνεται ότι η συσσωρευμένη ιστορία είναι πολύ ισχυρή. «Οι Ελληνες τρώνε όσο πείνασαν οι πολιορκημένοι του Μεσολογγίου αθροιστικά με τους υποσιτισμένους της Κατοχής» έχει πει – νομίζω – ο Τσαρούχης.

Μαζική αντίσταση δεν υπήρξε στη χούντα, γιατί ως υπερκείμενη είναι η αρχή της διατήρησης, της μη απώλειας, της ησυχίας. Το ασήμαντο της καθημερινότητας έχει εγκατασταθεί ως εθνικά σημαντικό. Αυτό είναι το συνεκτικό στοιχείο που κρατάει τη χώρα, ενώ αυτή ερειπώνεται. Που κρατάει τους ανθρώπους, ενώ αυτοί αλληλομισούνται. Αυτό φαίνεται ερμηνεύει και την ίδια τη χούντα ως ένα περιθωριακό φαινόμενο, χαμένο στα βάθη μιας πολιτικής προϊστορίας. Και μεταβάλλει την Ιστορία σε αδίδακτη επίκληση.