Πολιτικός πατερναλισμός

Ενας «υγειονομικός ρατσισμός» διαφαίνεται στον ορίζοντα. Προβλέπει τη συνέχιση των μέτρων εγκλεισμού για μια κατηγορία του πληθυσμού που χαρακτηρίζεται πρωτίστως από την ηλικία (άνω των 65 ή των 70, το όριο περιέχει μεγάλο βαθμό αυθαιρεσίας) και δευτερευόντως από υποκείμενα νοσήματα και άλλα προβλήματα υγείας. Και στηρίζεται σε δύο επιχειρήματα, το ένα ωφελιμιστικό και το άλλο προστατευτικό.

Το πρώτο επιχείρημα είναι ακλόνητο και ακούγεται από την αρχή αυτής της κρίσης: δεν πρέπει να υπερφορτωθεί το σύστημα υγείας. Πρέπει λοιπόν να αποτραπεί ο κίνδυνος να μολυνθούν από τον ιό τα άτομα που είναι περισσότερο ευάλωτα, οι ηλικιωμένοι και οι ευπαθείς ομάδες εν γένει. Οχι τόσο για το δικό τους καλό, όσο για το καλό των υπολοίπων.

Το δεύτερο επιχείρημα είναι πολύ πιο συζητήσιμο, καθώς αφορά την προστασία των ίδιων εκείνων ομάδων που θα κληθούν να παραμείνουν για ένα διάστημα σε καραντίνα. Με βάση αυτή τη νέα ηθική ιδεολογία, μπορεί να επιβληθεί σε έναν 70χρονο η τήρηση μιας πολύ διαφορετικής καθημερινότητας από τον νεότερο σε ηλικία πληθυσμό προκειμένου να διαφυλαχθεί η υγεία του. Εκείνος όμως μπορεί με τη σειρά του να απαντήσει ότι μοναδικός κριτής των κινδύνων που τον αφορούν είναι ο ίδιος. Σε αντίθετη περίπτωση, θα μπορούσαν οι Αρχές να χρησιμοποιούν κάθε φορά διάφορους παράγοντες ευπάθειας, κοινωνικού, σωματικού, ψυχολογικού ή εθνοτικού χαρακτήρα, για να επιβάλλουν άμεσες ή έμμεσες διακρίσεις.

Οπως επισημαίνει βέβαια ο γάλλος κοινωνιολόγος Πατρίκ Φαρό στη «Libération», αυτό συμβαίνει ήδη. Τέτοιοι παράγοντες λαμβάνονται υπόψη στην πρόσληψη σε μια θέση, στον υπολογισμό των ασφαλίστρων, στη χορήγηση ενός δανείου, όπως φυσικά και στην αξιολόγηση των δυνατοτήτων ενός ατόμου να θεραπευτεί από μια ασθένεια ή να απαλλαγεί από έναν εθισμό. Γι’ αυτό και τα προσωπικά μας δεδομένα καταγράφονται συστηματικά από τις τράπεζες, τις ασφαλιστικές εταιρείες, τις υπηρεσίες ανθρώπινου δυναμικού ή τις διαφημιστικές εταιρείες.

Υπάρχει λοιπόν ένας μεγάλος κίνδυνος: ο πολιτικός πατερναλισμός που καλλιεργείται στο όνομα της φροντίδας και της ευθύνης απέναντι στα ευάλωτα άτομα να νομιμοποιήσει την εμμονική παρατήρηση και παρακολούθηση του συνόλου του πληθυσμού, με τη βοήθεια βέβαια της σύγχρονης τεχνολογίας, κάτι που θα έχει ως αποτέλεσμα να περάσουν σε δεύτερη μοίρα οι απαιτήσεις για ελευθερία και δημοκρατία που απορρέουν από τη μορφή δημοκρατικής ζωής που έχουμε επιλέξει.

Το υπουργείο Υγείας, και ιδιαίτερα ο πολυαγαπημένος εκπρόσωπός του Σωτήρης Τσιόδρας, έχουν δείξει ως τώρα μια ιδιαίτερη ευαισθησία απέναντι στους ηλικιωμένους. Θα πρέπει λοιπόν να επιδείξουν ιδιαίτερη προσοχή για να μη νιώσουν οι τελευταίοι θύματα οποιασδήποτε διάκρισης. Ετσι κι αλλιώς, η αποκλιμάκωση θα γίνει με τη μέθοδο της δοκιμής και του σφάλματος. Σε πρώτη φάση, λοιπόν, θα πρέπει να πρυτανεύσει η ίση μεταχείριση, σε συνδυασμό βέβαια με εξαντλητική ενημέρωση. Κι αν παρουσιαστούν προβλήματα, η προσέγγιση μπορεί πάντα να αναθεωρηθεί.