Το γκροτέσκο ταξίδι αναψυχής του Μπόρις

Στα μέσα Φεβρουαρίου, οι υπουργοί της βρετανικής κυβέρνησης γνώριζαν ότι υπήρχε κίνδυνος το 60% των Βρετανών να προσβληθεί από κορωνοϊό. Οι επιδημιολόγοι είχαν εκτιμήσει το ποσοστό θνησιμότητας σε 1%. Σε μια χώρα με 65 εκατομμύρια κατοίκους, ο αριθμός των νεκρών θα μπορούσε να φτάσει το μισό εκατομμύριο. Αυτόν τον κρίσιμο μήνα, ο Μπόρις Τζόνσον επέλεξε να πάει δεκαπενθήμερες διακοπές. «Εχω μείνει άναυδος από την απόφαση του πρωθυπουργού να μη χειριστεί το ζήτημα ως κατεπείγον», έγραψε στο Twitter ο δημοσιογράφος Ρόμπερτ Πέστον του τηλεοπτικού ITV.

Αφορμή για το σχόλιο ήταν ένα χρονικό 5.200 λέξεων που δημοσίευσαν οι «Sunday Times» με την υπογραφή των Τζόναθαν Κάλβερτ, Τζορτζ Αρμπανθοτ και Τζόναθαν Λικ. Οι τρεις δημοσιογράφοι περιέγραψαν μέρα προς μέρα πώς η Βρετανία έχασε 38 μέρες προετοιμασίας στις αρχές της χρονιάς. Σύμφωνα με τους «Times», το πρωί της 24ης Ιανουαρίου ο Ματ Χάνκοκ συγκάλεσε την πρώτη συνεδρίαση της Επιτροπής Διαχείρισης Εκτακτων Καταστάσεων (COBRA) με αφορμή τον κορωνοϊό. Μετά το πέρας της, ενημέρωσε τους Βρετανούς ότι ο κίνδυνος για τη δημόσια υγεία από τον κορωνοϊό παρέμενε χαμηλός.

Δύο μέρες νωρίτερα, στις 22 Ιανουαρίου, ο Νιλ Φέργκιουσον, επιδημιολόγος του Imperial College of London, παρουσίασε στην επιστημονική ομάδα που συμβουλεύει την κυβέρνηση σε έκτακτες καταστάσεις (SAGE) ένα μοντέλο πρόβλεψης διασποράς του ιού. Ο Φέργκιουσον, κεντρικό πρόσωπο στην ενημέρωση του κόσμου σήμερα, ανέφερε ότι κάθε ασθενής πιθανώς να μετέδιδε τον ιό σε 2,5 με 3,5 ανθρώπους. Η ισπανική γρίπη είχε χαμηλότερη μεταδοτικότητα – ένας άνθρωπος τη μετέδιδε κατά μέσο όρο σε δύο έως τρεις. Στο μεταξύ, οι επισκέπτες από την Ουχάν και άλλες πόλεις υψηλού κινδύνου συνέρρεαν στη Βρετανία. Το Πανεπιστήμιο του Σαουθάμπτον, σε έρευνά του, ανέφερε ότι από τον Ιανουάριο έως και τον Μάρτιο 190.000 άνθρωποι από κινεζικές πόλεις υψηλού κινδύνου έφτασαν στη χώρα. Με αυτούς τους αριθμούς, η Βρετανία θα μπορούσε να γίνει επίκεντρο της πανδημίας.

Ο Τζόνσον δεν συμμετείχε ούτε στη SAGE ούτε στην COBRA. Για την ακρίβεια, η 24η Ιανουαρίου ήταν η μέρα που η Βρετανία θα υπέγραφε τη συμφωνία αποχώρησης από την Ευρωπαϊκή Ενωση και η Ντάουνινγκ Στριτ ήταν σε γιορτινή διάθεση. Οι «Times» δημοσίευσαν μια φωτογραφία του Μπόρις από εκείνη τη μέρα, ενώ παίζει με έναν κινεζικό δράκο τιμώντας την κινεζική κοινότητα της χώρας. Οσο ο Μπόρις πάλευε με τον λάθος κινεζικό δράκο, ο ιός είχε προχωρήσει σε επτά χώρες. Ο Μπόρις δεν έχασε μόνο τη συγκεκριμένη συνεδρίαση της COBRA, αλλά ακόμη τέσσερις. Πέρασε δύο εβδομάδες τον Φεβρουάριο σε διακοπές στην πρωθυπουργική εξοχική κατοικία του Σέβενινγκ μαζί με τη σύντροφό του Κάρι Σίμοντς. Η αντιπολίτευση είχε ήδη αρχίσει να αντιδρά. O Τζέρεμι Κόρμπιν τον αποκάλεσε «πρωθυπουργό μερικής απασχόλησης».

Οι δραματικές προειδοποιήσεις

«Η αναφορά [των “Times”] ότι ο πρωθυπουργός δεν παρακολουθούσε τις επείγουσες επιτροπές διαχείρισης του κορωνοϊού είναι γκροτέσκα. Δεν απαιτείται η παρουσία του σε όλες τις COBRA», απάντησε ο υπουργός Επικρατείας Μάικλ Γκόουβ. Ακολουθήσαν 2.100 λέξεις από την Ντάουνινγκ Στριτ στο ίδιο πνεύμα. Κανείς δεν πιστεύει σήμερα ότι η συμμετοχή σε αυτές τις συνεδριάσεις, ενώ η Βρετανία βρίσκεται σε συνθήκες τις οποίες ο ίδιος ο Μπόρις περιγράφει ως πόλεμο, εναπόκειται στη διακριτική ευχέρεια του πρωθυπουργού. Ούτε βέβαια ο ίδιος ο Γκόουβ. Οπως πάντα, με τον υπουργό Επικρατείας, δεν ξέρεις αν το είπε για καλό ή για κακό. Ο Μπόρις τον είχε παραγκωνίσει στη συζήτηση της προσωρινής διαδοχής του, ενώ νοσηλευόταν από κορωνοϊό. Είναι όμως ο υπουργός με τη μεγαλύτερη επάρκεια για να αναλάβει δράση. Ισως ο Γκόουβ να καρφώνει ήδη τον Τζόνσον και την όντως γκροτέσκα απόφασή του να αναχωρήσει στην πιο κρίσιμη στιγμή, ενώ οι αρμόδιοι έστελναν δραματικές προειδοποιήσεις στην κυβέρνηση.

Το δίμηνο Ιανουαρίου – Φεβρουαρίου, εκπρόσωποι του NHS είπαν στους συμβούλους της κυβέρνησης ότι τα νοσοκομεία δεν είχαν τον απαραίτητο εξοπλισμό, όπως προστατευτικές στολές ή μάσκες, για το προσωπικό της πρώτης γραμμής. Ανάλογη ήταν η ανησυχία και σε όσους ήταν επιφορτισμένοι με τη διαχείριση της πανδημίας. Στην εποχή της λιτότητας και των αποκαλυπτικών σεναρίων για άτακτο Brexit, η χρηματοδότηση της προετοιμασίας απέναντι στο ενδεχόμενο πανδημίας κατέρρευσε. Σε γενική δοκιμή του 2016, οι ειδικοί διαπίστωσαν ότι η χώρα δεν θα είχε αναπνευστήρες και προστατευτικό εξοπλισμό. Η χώρα όμως ελάχιστα προετοιμαζόταν, οι προτεραιότητες ήταν άλλες. Το υπουργείο Υγείας απέρριπτε σταθερά σχετικά αιτήματα γιατρών, όπως για παράδειγμα την προμήθεια προστατευτικών γυαλιών σε περιστατικά γρίπης το 2017. Η επωδός ήταν μόνιμη: δεν υπάρχουν χρήματα. Σε σχετική έρευνα στις αρχές Μαρτίου, λιγότεροι από το 1% των ερωτηθέντων γιατρών θεωρούσαν ότι τα νοσοκομεία θα μπορούσαν να αντεπεξέλθουν στον κορωνοϊό.

Οι λάθος μάχες που χάθηκαν

Τη Δευτέρα 2 Μαρτίου ο Τζόνσον συμμετείχε τελικά στην πρώτη του COBRA, με αντικείμενο τον Covid-19. Στη συνέντευξη Τύπου το κλίμα ήταν πομπώδες, ο τόνος σχεδόν πανηγυρικός. Ο Μπόρις ανακοίνωσε «πολεμικό» πλάνο το οποίο θα αναπτυσσόταν αναλόγως με την εξέλιξη του ιού. «Η χώρα θα κερδίσει τον κορωνοϊό με το φανταστικό Εθνικό Σύστημα Υγείας και τις προσπάθειες του προσωπικού του», είπε ο πρωθυπουργός. Επανέλαβε την αγαπημένη του προτροπή για πλύσιμο των χεριών (την επομένη θα χαιρετούσε διά χειραψίας όλους τους ασθενείς με κορωνοϊό σε νοσοκομείο) και συνέστησε στους Βρετανούς να συνεχίσουν τις ζωές τους κανονικά.

Μία μέρα πριν, όμως, ο Ματ Χάνκοκ είχε προειδοποιήσει τους Βρετανούς ότι ενδεχομένως ολόκληρες πόλεις να μπουν σε καραντίνα. Ηταν το πρώτο μήνυμα σύγχυσης της κυβέρνησης. Οι κάτοικοι της χώρας έπρεπε να συνεχίσουν τις ζωές τους σαν να μην τρέχει τίποτα, αλλά να γνωρίζουν επίσης ότι ίσως οι πόλεις τους θα μετατρέπονταν από μέρα σε μέρα σε φαντάσματα.

Στο μεταξύ, οι μάχες που επέλεγε ο Μπόρις ήταν άσχετες με τον κορωνοϊό, αν όχι επιβαρυντικές για την αντιμετώπισή του, σχετικές όμως με την εμμονή του Brexit. Στις αρχές Μαρτίου συγκρούστηκε με τον υπουργό Υγείας Ματ Χάνκοκ για τη βρετανική συμμετοχή στο ευρωπαϊκό σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης και αντίδρασης σε πανδημίες (EWRS). Ο Χάνκοκ την ήθελε, ο Μπόρις όχι. H κυβέρνηση αρνήθηκε επίσης να συμμετάσχει στην κοινή ευρωπαϊκή προσπάθεια εξεύρεσης αναπνευστήρων, επικαλούμενη την επάρκεια των δικών της δυνάμεων. Η αίσθηση του «exceptionalism», ότι δηλαδή η Βρετανία εξαιρείται από τις συνέπειες του κορωνοϊού και έχει δική της, μοναδική αντιμετώπιση του ιού σε σχέση με όλες τις άλλες χώρες, καθόρισε τη στάση της κυβέρνησης. Η Βρετανία βρήκε τελικά μπροστά της όλες τις ελλείψεις για τις οποίες προειδοποίησαν οι αρμόδιοι τον Ιανουάριο και τον Φεβρουάριο.

Το απόγευμα της 29ης Μαρτίου, και ενώ η χώρα είχε μπει σε καραντίνα με καθυστέρηση εξαιτίας των παλινδρομήσεων με την ανοσία της αγέλης, οι σύμβουλοι της κυβέρνησης μέσα από την Ντάουνινγκ Στριτ άρχισαν να ζητάνε με e-mail από ιδιωτικά ερευνητικά κέντρα της χώρας να δανείσουν επειγόντως τον εξοπλισμό τους για διαγνωστικά τεστ στο βρετανικό ΕΣΥ.

Πλήρωναν από την τσέπη τους

Στα γηροκομεία τα πράγματα είναι ακόμη χειρότερα. Μέχρι το τέλος της προηγούμενης εβδομάδας πολλοί εργαζόμενοι πλήρωναν από την τσέπη τους ιδιωτικές κλινικές για να κάνουν τα τεστ. Ο Οργανισμός Εθνικής Υγείας της Βρετανίας είχε συμβουλεύσει τους οίκους ευγηρίας στις 25 Φεβρουαρίου ότι είναι μάλλον απίθανο να προσβληθούν από κορωνοϊό οι ηλικιωμένοι στις δομές φιλοξενίας. Σήμερα οι εκτιμήσεις αναφέρουν πιθανώς επιπλέον 7.500 θανάτους από τις 16.000 περίπου που έχουν ήδη καταγραφεί στα νοσοκομεία.

Οι μισοί από τους 320.000 νοσηλευτές και νοσηλεύτριες του βρετανικού ΕΣΥ αναφέρουν ότι δεν έχουν στολές για να κάνουν τη δουλειά τους. H Βρετανία εισάγει πλέον εξοπλισμό και από την Τουρκία, αλλά αυτό δεν την εμπόδισε τον Φεβρουάριο, όταν υποτίμησε τον κορωνοϊό, να στέλνει η ίδια εξοπλισμό που αργότερα θα χρειαζόταν στην Κίνα, περίπου 280.000 μάσκες ή στολές. Η Βρετανία έπρεπε να φτάσει τους 30.000 από τους 8.000 αναπνευστήρες. Στις 4 Απριλίου είχαν παρασκευαστεί μόνο 30 επιπλέον.

Προφανώς οι δυσκολίες αυτές δεν αφορούν μόνο το Ηνωμένο Βασίλειο. Σε κάθε χώρα η ιστορία που ακούμε με τις ελλείψεις είναι σχεδόν πανομοιότυπη. Ακόμη και η Γερμανία που κάνει πενταπλάσιο αριθμό τεστ από τους Βρετανούς καταφέρνει να ελέγχει μόνο το 0,6% του πληθυσμού. Η αναπληρώτρια αρχίατρος του NHS Τζένι Χάρις υποστήριξε ότι το πρόβλημα των ελλείψεων είναι παγκόσμιο και ότι η Βρετανία, παρά την κριτική, είναι «παράδειγμα προς μίμηση για την προετοιμασία της». Στην πραγματικότητα, ο εφησυχασμός και η αμεριμνησία της βρετανικής κυβέρνησης υπήρξαν παροιμιώδεις και η χώρα ίσως σήμερα να τα πληρώνει ακριβά.

Ολοι οι υπουργοί της κυβέρνησης θεωρούν δεδομένο ότι οι ευθύνες τους θα διερευνηθούν για το τι παρέλειψαν να κάνουν αυτές τις κρίσιμες εβδομάδες. Ισως τη σαφέστερη ένδειξη για το πού θα στρέψουν το δάχτυλο της ευθύνης οι κυβερνώντες τη δίνει ένας ανώνυμος υπουργός στη συντηρητική «Telegraph», μιλώντας για τη θεωρία της αγέλης: «Ποτέ δεν θέλαμε να μπούμε στο μονοπάτι [της καραντίνας] στο οποίο βρισκόμαστε σήμερα, εμείς ακούγαμε αυτά που μας έλεγαν οι επιστήμονες και μετά άρχισαν να μας πιέζουν οι δημοσιογράφοι και ο κόσμος να μπούμε σε καραντίνα». Στην εποχή μετά την κρίση, όταν η Βρετανία θα κάνει την αυτοκριτική της, η κυβέρνηση πιθανώς να προσπαθήσει να φύγει από το πλάνο, όπως περίπου έκανε και τον περασμένο Φεβρουάριο.

Ο Θύμιος Τζάλλας είναι ανταποκριτής του Mega στο Λονδίνο. Από τις εκδόσεις Επίκεντρο κυκλοφορεί το βιβλίο του με τίτλο «Brexit, Ευρώπη και Ελλάδα»