«Λάτρευε να διηγείται ελληνικούς μύθους»

Ηταν η ψυχή του διεθνούς κινήματος για την επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα. Η αφανής ηρωίδα της εκστρατείας που ξεκίνησε η Μελίνα Μερκούρη πριν από 38 χρόνια. Ο άνθρωπος που έπεισε βρετανούς πολιτικούς – μεταξύ τους, δύο αρχηγούς των Εργατικών -, ακαδημαϊκούς, καλλιτέχνες και δημοσιογράφους να ασχοληθούν με αυτή την «παμπάλαια αδικία», όπως την αποκαλούσε, και «να τη διορθώσουν», σε πείσμα της αδιαλλαξίας του Βρετανικού Μουσείου και των κυβερνήσεων του Λονδίνου. Η Ελένη Κιούμπιτ, ακτιβίστρια, παραγωγός ταινιών και πρωτεργάτρια του αντιδικτατορικού αγώνα στο Λονδίνο, έφυγε από τη ζωή την περασμένη εβδομάδα, σε ηλικία 95 ετών.

Γεννήθηκε το 1925 στη Θεσσαλονίκη. Σύντομα, η οικογένειά της μετακομίζει στην Αθήνα και η Ελένη φοιτά στο Αμερικανικό Κολλέγιο Θηλέων. Σε ηλικία 23 ετών παντρεύεται τον άγγλο διπλωμάτη Ντάγκλας Κόλαρντ, τότε πρόξενο της Βρετανίας στην Πάτρα, με τον οποίο αποκτά πέντε παιδιά. Το 1964, έχοντας ήδη ζήσει σε επτά χώρες, χωρίζει και εγκαθίσταται στο Λονδίνο, όπου ιδρύει εταιρεία κινηματογραφικών παραγωγών. Συναντά τον Ζαν – Λικ Γκοντάρ στο Παρίσι και τον πείθει να γυρίσει ταινία στη Βρετανία με παραγωγό την ίδια: το «Sympathy for the Devil» με πρωταγωνιστές τους Rolling Stones, που κυκλοφόρησε το 1968. Υπήρξε, επίσης, παραγωγός αρκετών ντοκιμαντέρ με θέμα την αρχαία Ελλάδα.

Το 1968 παντρεύεται τον διακεκριμένο βρετανό αρχιτέκτονα Τζέιμς Κιούμπιτ. Επτά χρόνια αργότερα, και έως το 1982, αναλαμβάνει καθήκοντα υπεύθυνης πολιτιστικών δράσεων στο γραφείο Τύπου της ελληνικής πρεσβείας στο Λονδίνο. Σε μία από τις συναντήσεις της με τον Ζυλ Ντασσέν και τη Μελίνα Μερκούρη, την οποία γνώριζε ήδη από τη δεκαετία του 1960, αποφασίζει, μαζί με τον σύζυγό της, να συστήσει ένα λόμπι για την επιστροφή των Γλυπτών. Το 1983 ιδρύεται η Βρετανική Επιτροπή για την Επανένωση των Γλυπτών του Παρθενώνα, της οποίας διετέλεσε γραμματέας επί 29 χρόνια. Ο σύζυγός της πεθαίνει λίγους μήνες αργότερα. Εκτοτε αφιερώνει τη ζωή της στην επανένωση. Χρησιμοποιεί τις σημαντικές γνωριμίες της στον καλλιτεχνικό και επιχειρηματικό κόσμο, διοργανώνει εκστρατείες ενημέρωσης της βρετανικής κοινής γνώμης και εκδηλώσεις διαμαρτυρίας, κινητοποιεί δημοσιογράφους και βουλευτές και συμβάλλει στο να υποστηρίξουν την εκστρατεία δύο αρχηγοί του Εργατικού Κόμματος: ο Μάικλ Φουτ και ο Νιλ Κίνοκ, οι οποίοι – δυστυχώς για την Ελλάδα – δεν έγιναν ποτέ πρωθυπουργοί. «Η οικογένεια ήταν πάντα η πρώτη της προτεραιότητα, παρά τις πολυάριθμες επαγγελματικές ενασχολήσεις της. Ως παιδιά, ήθελε να συμμετέχουμε ενεργά σε αυτά για τα οποία αγωνιζόταν, ιδίως στην εκστρατεία για τα Γλυπτά. Ηταν γεμάτη ενέργεια. Λάτρευε να μας διηγείται ιστορίες, είτε από το παρελθόν, είτε ελληνικούς μύθους, είτε τις καθημερινές της εμπειρίες» αναφέρουν, σε σημείωμά τους προς «ΤΑ ΝΕΑ», τα παιδιά της.

Διετέλεσε μέλος της Τιμητικής Επιτροπής του Ιδρύματος Μελίνα Μερκούρη και είχε βραβευθεί για την προσφορά της από τη Νομαρχία Αθηνών (2009) και το Αμερικανικό Κολλέγιο (2011). Τα τελευταία τέσσερα χρόνια ζούσε σε οίκο ευγηρίας στο Λονδίνο. «Η Ελένη με γοήτευσε και με έκανε μέλος της μεγάλης σταυροφορίας της Μελίνας. Γίναμε αμέσως φίλες. Επιστράτευσε ακόμη και τη Βανέσα Ρεντγκρέιβ!» θυμάται, μιλώντας στα «ΝΕΑ», η πρόεδρος της Βρετανικής Επιτροπής για την Επανένωση των Γλυπτών ντέιμ Τζάνετ Σούζμαν. «Αγαπημένη μου, γοητευτική, δυναμική Ελένη, μια μέρα θα γίνει πραγματικότητα το όνειρό σου για την επιστροφή των Γλυπτών. Για την ώρα, χαιρετίζουμε εσένα και τη θαυμαστή ζωή σου».

Η φιλία με τη Μελίνα. Η Ελένη Κιούμπιτ στήριξε και καθοδήγησε όσο λίγοι τη Μελίνα Μερκούρη στον αγώνα της για τα Γλυπτά. «Το όραμα της Μελίνας, ο ενθουσιασμός της, η λάμψη της με ώθησαν να ασχοληθώ με το θέμα» είχε δηλώσει τον Αύγουστο του 2000 στα «ΝΕΑ» και στη Μαίρη Αδαμοπούλου. Στις 22 Μαΐου 1983, η ιστορική διάλεξη της Μελίνας στο Ινστιτούτο Σύγχρονης Τέχνης (ICA) του Λονδίνου, η αντιπαράθεση που ακολούθησε με τον τότε διευθυντή του Βρετανικού Μουσείου Ντέιβιντ Ουίλσον και η επίσκεψή της, την επομένη, στην αίθουσα των Γλυπτών κάνουν τα βρετανικά μίντια να παραληρούν. Αυτό που δεν είναι γνωστό είναι πως η παρουσία της εκεί οφείλεται στην Κιούμπιτ, η οποία είχε καταφέρει να πείσει τη διοίκηση του ICA να την προσκαλέσει.

Η ίδια διαδραμάτισε κομβικό ρόλο στη γέννηση της εκστρατείας. Οπως περιγράφει ο Νίκανδρος Μπούρας στο βιβλίο του «Ελληνες στο Λονδίνο», σε μια συνάντηση στο σπίτι της στο Τσέλσι που είχε ζητήσει ο αδελφός της Μελίνας, Σπύρος, αποφασίστηκε «να υπάρξει συντονισμένη και δραστήρια κινητοποίηση (…). Αυτή ήταν η αρχή της εκστρατείας για την επιστροφή των Μαρμάρων, η οποία σε μεγάλο βαθμό οφείλεται στην πρωτοβουλία και στις ενέργειες του Τζέιμς και της Ελένης Κιούμπιτ». Μετά τον θάνατο της Μελίνας, συνεργάστηκε με τους περισσότερους έλληνες υπουργούς Πολιτισμού, προτείνοντάς τους δράσεις για την κλιμάκωση της εκστρατείας. «Κατά τα 25 χρόνια της θητείας μου ως μορφωτική σύμβουλος στην πρεσβεία του Λονδίνου, είχα τη χαρά και την τύχη να συνεργαστώ στενά με την Ελένη. Ακούραστη, εμπνευσμένη και πάντα στις επάλξεις, ήταν εξαιρετική φίλη και γενναιόδωρη σύμβουλος. Ηταν η μεγάλη μου δασκάλα. Η σκέψη πως τώρα συντροφεύει τη Μελίνα και τον Ζυλ είναι πηγή παρηγοριάς», είπε στα «ΝΕΑ» η Βικτωρία Σολομωνίδου, μέλος του ΔΣ του Ιδρύματος Μελίνα Μερκούρη.