Η Τουρκία στη δίνη {LF}του κορωνοϊού

Ο Ερντογάν αναδείχθηκε στο μονοπρόσωπο αξίωμα με όπλο τη χαρισματική ηγεσία του και την απήχηση στα ευρύτερα στρώματα της Τουρκίας. Ισως δεν πέτυχε σε όλους τους στόχους εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής εθνικής ασφάλειας που προανήγγειλε και έθεσε σε εφαρμογή. Σήμερα είναι ενώπιον μιας ευκαιρίας, να αντιμετωπίσει μια δύσκολη κρίση που αν και υγειονομική εξελίσσεται, όπως όλα δείχνουν, σε οικονομική και πολιτική/κοινωνική.

Ο τούρκος πρόεδρος δεν ανταποκρίθηκε στην πανδημία με τα αντανακλαστικά του ηγέτη. Δεν είναι δυνατόν να δηλώνει ότι ο κορωνοϊός δεν είναι ακατανίκητος, να αφήνει τη χώρα του να μετεωρίζεται στην αβεβαιότητα, όταν τα πορίσματα από τις χώρες που ο ιός κτύπησε είναι ηχηρή καμπάνα. Με τη στάση του αγνοεί επιδεικτικά τους εύλογους φόβους ακόμη και αυτοδιοικητικών παραγόντων, περί του μεγέθους της απειλής. Η υγειονομική βόμβα παρασύρει σε βαθιά κρίση και τη βυθιζόμενη οικονομία και τη διαιρεμένη πολιτική τάξη.

Η αδρανής στάση απέναντι στο πρόβλημα εκτός ότι εκθέτει πολλαπλασιαστικά τη ζωή και την υγεία των πολιτών, εκδηλώνει και άγνοια κινδύνου που θα έπρεπε έγκαιρα με προληπτικά μέτρα να είχε αντιμετωπισθεί. Κίνδυνος που συναρτάται με την εθνική ασφάλεια της χώρας και απαιτεί την αναχαίτιση, τον σχεδιασμό, την οργάνωση και παροχή όλων των μέσων, ακόμη και ενεργοποίηση θεσμών για την αντιμετώπιση των προβλημάτων που ενδεχομένως θα δημιουργηθούν από την επερχόμενη κρίση. Η κατάσταση απαιτεί ενεργοποίηση κατά κύριο λόγο των δημόσιων πολιτικών με στόχο την αποκατάσταση της φυσιολογικής ζωής κράτους και πολιτών και με προσδοκία σταθερότητας σε όλους τους τομείς.

Τα προβλήματα και η κρίση που προκαλεί ο κορωνοϊός έχουν μεγάλη διαδρομή και στην Τουρκία. Ηδη ο στρατός, σύμβολο της κυριαρχίας, μετρά κρούσματα και θύματα από τη νόσο και είναι δύσκολο να αντεπεξέλθει στα σχέδια στη Βόρεια Συρία. Ούτε και στον Εβρο κατάφερε να αιφνιδιάσει την Ελλάδα με την επιχείρηση να εξαγάγει την απειλή με άρμα ένα πλήθος προσφύγων/μεταναστών. Η οικονομία, όμως, θα είναι η αχίλλειος πτέρνα. Ενώ μέχρι αρχές Μαρτίου 2020 τα στοιχεία ανεδείκνυαν αμυδρά κάποιες αισιόδοξες προοπτικές, ότι θα μπορούσε να αντέξει η οικονομία στις δυσκολίες της πανδημίας, εντούτοις ούτε η καμπάνια φιλανθρωπίας εράνου για τα ασθενέστερα στρώματα, ούτε η αλληλεγγύη μπορούν να σταματήσουν από την κατάρρευση την ήδη πληγωμένη οικονομία. Εξωτερικό χρέος και πτώση, με την υποτίμηση, της λίρας, καθώς και πληγείσες υπηρεσίες, δεν υπόσχονται καταπολέμηση της ύφεσης.

Οπως υποστηρίζεται, μετά τον κορωνοϊό ο κόσμος δεν θα είναι όπως πριν, τα γεωπολιτικά δεδομένα θα αλλάξουν, όπως η οικονομία και οι κοινωνικές συνήθειες.

Τι θα κάνει η Τουρκία; Θα συνεχίσει τις προγραμματισμένες προκλήσεις; Πράγματι θα ξεκινούσε γεωτρήσεις στην οριοθετημένη με το τουρκολιβυκό μνημόνιο/σύμφωνο περιοχή υφαλοκρηπίδας αμέσως μετά την κατάθεση των συντεταγμένων. Εχει αναγγελθεί η έξοδος του νέου γεωτρητικού σκάφους «Κανουνί», δημιουργείται όμως το ερώτημα τι μέλλει γενέσθαι. Διατηρούνται όλες οι διεκδικήσεις της στην Ανατολική Μεσόγειο και οι έμπρακτες αμφισβητήσεις σε βάρος των θαλασσοτεμαχίων της κυπριακής ΑΟΖ. Πιθανόν να μη διακοπούν οι ροές προσφύγων/μεταναστών προς την Ελλάδα διά θαλάσσης.

Μετά την πολύπτυχη κρίση, η Τουρκία μπορεί – αν δεν υπάρξουν διαφοροποιήσεις – να ξαναπιάσει το νήμα. Επειδή το πεδίο είναι κινούμενη άμμος (ρευστό πολιτικό σκηνικό), και δεδομένου ότι ο Ερντογάν είναι απρόβλεπτος και δράττεται ευκαιριών σε συνδυασμό με το ένστικτο πολιτικής επιβίωσής του, οι εξελίξεις επιβάλλουν στην Ελλάδα παρακολούθηση και σχεδιασμό.

Ο Πέτρος Λιάκουρας είναι καθηγητής Διεθνούς Δικαίου στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς