Ελληνοτουρκικές σχέσεις, μια άλλη άποψη

Η πρόσφατη επιθετική πολιτική της Τουρκίας έχει προσδώσει μια νέα διάσταση στις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Πολλοί ανησυχούν ότι η κατάσταση θα μπορούσε να κλιμακωθεί περαιτέρω και ίσως να οδηγήσει σε στρατιωτική αντιπαράθεση.

Τι ακριβώς πράττει όμως η Αγκυρα; Ενώ στο εσωτερικό της χώρας του ο Ερντογάν έχει ήδη πολλά ανοιχτά μέτωπα δεν διστάζει να ανοίξει και νέα, στο εξωτερικό, με τη μαξιμαλιστική ρητορική του για τα ελληνοτουρκικά, τις παράνομες γεωτρήσεις και βέβαια με τις επεμβάσεις στη Συρία, την εμπλοκή του στον λιβυκό εμφύλιο και τους προκλητικούς χειρισμούς του στο Προσφυγικό.

Πρέπει να επισημανθεί ότι οι μέχρι τώρα χειρισμοί της Τουρκίας, όσον αφορά τόσο στη Συρία όσο και στη Λιβύη έχουν φέρει τη γείτονα απέναντι σε έναν σταθερό, τα τελευταία χρόνια, ισχυρό σύμμαχο και επιχειρηματικό – ενεργειακό εταίρο της, το Κρεμλίνο. Σε αυτό το σημείο βέβαια πρέπει να τονίσουμε ότι όσο και αν η Τουρκία στρέφεται κατά των φίλων της Ρωσίας, Ασαντ και Χαφτάρ, είναι αμφίβολο ότι, εν τέλει, το Κρεμλίνο θα θυσιάσει την ενεργειακή συμμαχία του με την Αγκυρα. Η Τουρκία, άλλωστε, συνιστά βασικό κόμβο διαμετακόμισης των ρωσικών ενεργειακών πόρων στην Ευρώπη και η ενέργεια και, πιο συγκεκριμένα, η Κρατική Ενεργειακή Επιχείρηση Gazprom είναι ο σημαντικότερος πυλώνας της ρωσικής οικονομίας.

Είναι, λοιπόν, μάλλον απίθανο να δούμε τους Ρώσους ολοκληρωτικά στην αντίπερα όχθη σε σχέση με τους Τούρκους. Ιδίως τώρα που η ΕΕ, προσπαθώντας να απεξαρτηθεί από το ρωσικό μονοπώλιο της Gazprom, προωθεί την εξεύρεση νέων πηγών και οδών μεταφοράς φυσικού αερίου προς τα κράτη της, όπως για παράδειγμα τον EastMed (ο οποίος θα συνδέει απευθείας την Ευρώπη με τις ενεργειακές πηγές της Ανατολικής Μεσογείου μέσω της Κύπρου και της Ελλάδας) αποκλείοντας τη ρωσική Gazprom. Από αυτήν τη νέα ενεργειακή «αρένα» που κτίζεται με τον EastMed στην Ανατολική Μεσόγειο δεν θέλει, εύλογα, να αποκλειστεί η Αγκυρα και για αυτό συνήψε το τουρκολιβυκό σύμφωνο. Στο ίδιο πλαίσιο, οι Ρώσοι ενδιαφέρονται σφόδρα να μην ευοδωθεί ο EastMed καθώς αυτός, αν υλοποιηθεί, θα περιορίσει σημαντικά το μονοπώλιο της Gazprom. Για αυτό τον λόγο, άλλωστε, προωθούν ως εναλλακτικό στον EastΜed αγωγό τον TurkStream (που θα μεταφέρει ρωσικό φυσικό αέριο στη Νότια Ευρώπη μέσω της Τουρκίας), τον οποίο παρεμπιπτόντως οι ΗΠΑ επιθυμούν να ναρκοθετήσουν.

Ο Ερντογάν φαίνεται, μέχρι στιγμής, να αποκρυπτογραφεί με επιτυχία τις γεωπολιτικές αντικρουόμενες ανησυχίες των μεγάλων δυνάμεων, εν προκειμένω των ΗΠΑ και της Ρωσίας, και να ακροβατεί με μια δυσερμήνευτη ισορροπία πάνω στο «σχοινί» των γεωπολιτικών σχέσεων που αναπτύσσονται στην Ανατολική Μεσόγειο, διατηρώντας στο «οπλοστάσιό» του ενεργές τόσο τη στρατιωτική συμμαχία με τις ΗΠΑ (και το ΝΑΤΟ) όσο και την επιχειρηματική συμμαχία του με τη Ρωσία. Και εμείς; Τι πράττουμε εμείς απέναντι στους επιθετικούς γεωπολιτικούς τουρκικούς χειρισμούς που θέτουν τα κυριαρχικά δικαιώματά μας σε αμφισβήτηση. Και πόσο πιθανόν είναι υπό αυτές τις συνθήκες να προκαλέσει η γείτων εσκεμμένα κάποιο στρατιωτικό επεισόδιο;

Μάλλον κάτι τέτοιο μοιάζει παράλογο, τουλάχιστον στο άμεσο μέλλον καθώς, όπως αναφέρθηκε, η Τουρκία έχει ήδη πολλά ανοιχτά μέτωπα, με αυτό της Συρίας να απέχει πολλά χιλιόμετρα από αυτό της Λιβύης. Αρα είναι μάλλον αμφίβολο να διασπάσει ακόμη περισσότερο τις δυνάμεις της με ένα τρίτο ανοιχτό μέτωπο στο Αιγαίο. Εντούτοις, ο εθνικισμός που εδώ και καιρό εξάπτει ο Ερντογάν με στόχο την αύξηση της δημοτικότητάς του θα μπορούσε ενδεχομένως να οδηγήσει σε ένα «στρατιωτικό» ατύχημα στα σύνορά μας. Ενώ επίσης σκοτεινό διαγράφεται το μέλλον των ελληνοτουρκικών σχέσεων, αν και εφόσον ο Ερντογάν καταφέρει να κλείσει επιτυχώς τα σημερινά μέτωπα.

Εχοντας λοιπόν κατά νου αυτήν την προοπτική (καθώς και το γνωστό απόφθεγμα: αν θέλεις ειρήνη, προετοιμάσου για πόλεμο) πρέπει να ενισχύσουμε άμεσα την αποτρεπτική μας ισχύ – προφανώς και με την αύξηση των εξοπλισμών – και ταυτόχρονα με τις συμμαχίες μας. Εχουμε ανάγκη όμως από συμμαχίες όπου δεν θα έχουμε, όπως συνήθως, τον ρόλο του υποτακτικού «συντρόφου», αλλά αυτό του αναγκαίου, αναπόδραστου εταίρου μέσα από επιχειρηματικούς συνασπισμούς όπως αυτούς του EastMed, του ΤAP και άλλων αγωγών. Είναι, επίσης, απόλυτα αναγκαίο να δεσμεύσουμε έμπρακτα τους ευρωπαίους εταίρους μας δείχνοντάς τους ότι εμείς με μεγάλο κόστος αποτελούμε την καίρια λύση στα δύο μείζονα προβλήματα της ΕΕ, το Προσφυγικό και το Ενεργειακό, τα οποία η Τουρκία επιτείνει εσκεμμένα με μονομερείς παράνομες ενέργειές της. Παράλληλα, οφείλουμε να ελέγξουμε πρακτικά και επικοινωνιακά και τα δύο ζητήματα, ιδίως το Προσφυγικό, γιατί η Τουρκία, αφήνοντας εσκεμμένα να μας πλήξει η καταιγίδα των μεταναστευτικών και προσφυγικών ροών, επιθυμεί κυρίως να μας εκθέσει και να μας ακυρώσει διεθνώς ως μια αδύναμη χώρα που αδυνατεί να ελέγξει τα σύνορά της.

Διαφορετικά; Ενδεχομένως, ελλοχεύει ο κίνδυνος να δούμε – όπως μας δίδαξε η Ιστορία με τη Μικρασιατική Καταστροφή και την κατάληψη της Κύπρου – τους μέχρι τώρα συμμάχους μας να μας εγκαταλείπουν και να παραμένουν εν τέλει «σιωπηροί» και αποστασιοποιημένοι στις όποιες «κρίσιμες» εθνικές στιγμές μας.