Ας μη γίνουμε οι αχθοφόροι του ιού

Αν και στο παρελθόν η ανθρωπότητα έχει αντιμετωπίσει ξανά πανδημίες, η σημερινή χαρακτηρίζεται ως πρωτόγνωρη, γιατί οφείλεται σε έναν κορωvοϊό, τον Covid-19, του οποίου το μοριακό, γενετικό, κλινικό και επιδημιολογικό προφίλ δεν γνωρίζουμε. Το βασικό χαρακτηριστικό του είναι η πολύ μεγάλη μεταδοτικότητα. Τα νούμερα πραγματικά τρομάζουν: 1.309.439 κρούσματα, 72.638 θάνατοι* παγκοσμίως, σε μόλις μερικούς μήνες.

Είναι σημαντικό να αναφέρουμε τη συντονισμένη παγκόσμια επιστημονική προσπάθεια αντιμετώπισης της πανδημίας, σε αντίθεση με τις διαφορετικές, αντιφατικές και πολλές φορές ανεπαρκείς αποφάσεις των διαφόρων κυβερνήσεων. Ευτυχώς στη χώρα μας η λογική της επιστημονικής γνώσης ακολουθήθηκε πιστά από την πολιτική ηγεσία, με πολύ θετικά αποτελέσματα (Ελλάδα: 1.755 κρούσματα, 79 θάνατοι*).

Πώς γίνεται αυτή η επίθεση του ιού στον πνεύμονα; Θυμίζω ότι ο ιός για να επιζήσει και κυρίως για να πολλαπλασιασθεί χρειάζεται να μπει μέσα σε ζωντανά κύτταρα. Μέσα στα κύτταρα ο ιός πολλαπλασιάζει το δικό του γενετικό υλικό εις βάρος του γενετικού υλικού (DNA) του κυττάρου, κάνει δε αυτό το κύτταρο να μοιάζει σαν ξένο στον οργανισμό. Το αμυντικό μας σύστημα το αναγνωρίζει σαν ξένο σώμα και προσπαθεί να το «καταστρέψει». Καταστρέφοντας το μολυσμένο κύτταρο σκοτώνεται και ο ιός. Τα πρώτα κύτταρα που θυσιάζονται είναι τα κύτταρα του αναπνευστικού επιθηλίου (epithelial barrier cell) και στις περισσότερες περιπτώσεις εδώ κερδίζεται η μάχη, με ελαφρά συμπτώματα, όπως δέκατα, πονόλαιμο, βήχα, ελαφρά κακουχία ή με καθόλου συμπτώματα. Υπάρχουν όμως περιπτώσεις, ευτυχώς πολύ λίγες, που τη μάχη κερδίζει ο κορωνοϊός ή γιατί εισήλθε πολύ μεγάλος αριθμός ιών (ιιικό φορτίο) ή γιατί το αμυντικό μας σύστημα αντιδρά «περίεργα», είτε υπερβολικά, είτε με ολική κατάρρευση. Η συνέχεια είναι η πνευμονία και η αναπνευστική ανεπάρκεια. Είναι ακριβώς αυτή η φάση που χρειαζόμαστε αναπνευστήρα και Μονάδα Εντατικής Θεραπείας. Αυτές οι περιπτώσεις, της παράξενης αντίδρασης του ανοσοποιητικού, μπορούν να συμβούν σε όλους μας χωρίς προηγούμενο ιστορικό και σε κάθε ηλικία. Αρα δυνητικά όλοι ανήκουμε στις ευπαθείς ομάδες και όλοι πρέπει να λαμβάνουμε αυστηρά μέτρα προσωπικής προστασίας.

Τον κορωνοϊό Covid-19 τώρα τον μαθαίνουμε και μας βρίσκει σχετικά απροετοίμαστους κυρίως όσον αφορά τη θεραπεία του. Δεν υπάρχει προηγούμενη εμπειρία, οπότε ιχνηλατούμε θεραπείες από άλλες ιογενείς λοιμώξεις. Η ιατρική χρησιμοποιεί γνωστά, αλλά μη ειδικά φάρμακα, όπως η χλωροκίνη και η κολχικίνη, για να μετριάσει τη φλεγμονή και ίσως να εμποδίσει την είσοδο του ιού στα κύτταρα. Ηδη τρέχουν μελέτες για την εκτίμηση της αποτελεσματικότητάς τους. Πολλά νέα φάρμακα δοκιμάζονται, αλλά θα περάσει αρκετός χρόνος για να τεκμηριωθεί η αποτελεσματικότητά τους. Επίσης η προληπτική χορήγηση χλωροκίνης στο υγειονομικό προσωπικό των νοσοκομείων χωρίς προηγούμενη τεκμηρίωση, έστω και προαιρετικά, θα πρέπει να γίνει με μεγίστη προσοχή, λόγω των σοβαρών παρενεργειών του φαρμάκου.

Κατά τη γνώμη μου, πρώτη σημαντική απάντηση στο φρενάρισμα της πανδημίας θα είναι η παραγωγή εμβολίου. Ομως ο δρόμος είναι μακρύς και μάλιστα η παραγωγή του σε μεγάλες ποσότητες για όλους υπολογίζεται να γίνει σε έναν με ενάμιση χρόνο.

Ενας άλλος αγώνας δρόμου είναι η προσπάθεια παραγωγής γρήγορων αλλά ακριβείας διαγνωστικών τεστ για την ανίχνευση των κρουσμάτων. Αναμένονται επειγόντως για να μας βοηθήσουν στην παρούσα φάση της πανδημίας αλλά και στην επομένη, της επανένταξης στην κανονικότητα. Μεγάλο ενδιαφέρον παρουσιάζει αυτή η φάση γιατί ενώ η επιστήμη εδώ βρίσκεται σε αχαρτογράφητα νερά επεξεργάζεται μοντέλα για μια συντεταγμένη επανένταξη χωρίς κινδύνους υποτροπής της επιδημίας.

Στην παρούσα λοιπόν φάση η πλέον αποτελεσματική μέθοδος ανασχετική της πανδημίας είναι η απομόνωση. Το μένουμε στο σπίτι δεν είναι σύνθημα, είναι η ουσία στο να μείνουμε εμείς και οι συνάνθρωποί μας υγιείς και να σταματήσουμε την εξάπλωση του ιού. Ο ιός δεν ζει πολύ εκτός του ανθρωπίνου σώματος, μας χρησιμοποιεί έξυπνα σαν το μεταφορικό του μέσο. Ας μη γίνουμε οι αχθοφόροι του ιού μεταφέροντάς τον στους άλλους και κυρίως στις ομάδες υψηλού κίνδυνου, τους ηλικιωμένους, τους καρκινοπαθείς, τους αρρώστους με άσθμα, χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια, διαβήτη, τους ανακαταταγμένους, που πληρώνουν το μεγαλύτερο τίμημα.

Διαπιστώνω ότι ο μεγαλύτερος αριθμός των συμπολιτών μας έχει οικειοθελώς συμμορφωθεί με τα μέτρα της απομόνωσης που έφεραν τα σημαντικά αποτελέσματα. Ομως αρκούν ελάχιστοι ασυνείδητοι να εξαπλώσουν τη νόσο, ταξιδεύοντας με το πλοίο της γραμμής στα νησιά του Αιγαίου. Το μεγαλύτερο όμως στοίχημα για τη χώρα είναι οι γιορτές του Πάσχα! Τότε θα κριθεί η όλη προσπάθεια. Ολοι μας πρέπει να αναλογιστούμε ξανά την κοινωνική μας ευθύνη και αν όχι, η πολιτεία θα πρέπει να λάβει δρακόντεια μέτρα.

Τέλος, θα ήθελα να διαβεβαιώσω ότι η χώρα διαθέτει άριστους γιατρούς, πιστούς στον όρκο του Ιπποκράτη, που με αυτοθυσία δίνουν την καλύτερη φροντίδα στους αρρώστους. Αυτοί, μαζί με τους νοσηλευτές και τους άλλους εργαζομένους στις δομές υγείας, είναι οι σημερινοί αφανείς ήρωες, που προσφέρουν ανυπολόγιστες υπηρεσίες ρισκάροντας την ίδια τους τη ζωή. Ας τους συνδράμουμε λοιπόν ελαφρώνοντας το βάρος της δουλειάς, και τους κινδύνους τους, με το να μένουμε στο σπίτι.

* Στοιχεία Δευτέρας 6-4-2020, ώρα 21.00.

Ο Νίκος Σιαφάκας είναι ομότιμος καθηγητής Πνευμονολογίας στο Πανεπιστήμιο Κρήτης, πρώην πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Πνευμονολογικής Εταιρείας3