«Η ΕΕ ή θα έρθει κοντά ή θα διαλυθεί…»

«Βρισκόμαστε σε πόλεμο» λέει στα «ΝΕΑ» ο καθηγητής Οικονομικών στο Χάρβαρντ των ΗΠΑ και πρώην επικεφαλής οικονομολόγος στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, Κένεθ Ρογκόφ. «Αυτή είναι η στιγμή που η Ευρωπαϊκή Ενωση ή θα έρθει κοντά ή θα διαλυθεί…».

Οπως εξηγεί, ο πλανήτης βρίσκεται μπροστά στον φόβο γενικής οικονομικής παράλυσης και μιας νέας, πολιτικής και κοινωνικής «πανδημίας», για την οποία κανείς δεν ήταν προετοιμασμένος και, το χειρότερο, δεν ξέρει καν πόσο θα διαρκέσει.

Οι χώρες που επενδύουν στον τουρισμό, με την Ελλάδα ανάμεσά τους, θα βρεθούν στην πρώτη γραμμή των θυμάτων. Σε πρόσφατο άρθρο του στη «Wall Street Journal», ο Ρογκόφ αναρωτιέται αναφερόμενος στην περίπτωση της Ιταλίας: «Με μια εξουθενωτική κατάρρευση της παραγωγής, περιορισμένη δημοσιονομική ικανότητα και ένα τρομερό ανθρωπιστικό πρόβλημα, πρέπει πραγματικά να αφιερώσει πόρους από τον προϋπολογισμό για την αποπληρωμή του χρέους αντί για να ενισχύσει τα νοσοκομεία;».

Ο Ρογκόφ υπήρξε επίσης γνωστός σκακιστής, οπότε έχει μάθει να κινείται βάσει στρατηγικής. Και αυτό κάνει ανταποκρινόμενος στο κάλεσμα των «ΝΕΩΝ» για να απαντήσει σε μερικές κρίσιμες ερωτήσεις τους. Δίνει ένα «σχέδιο» στρατηγικών κινήσεων και προβλέπει…

Πόσο άσχημες μπορούν να γίνουν οι εξελίξεις στον διεθνή οικονομικό χάρτη και πώς θα «σχεδιάζατε» σ’ αυτόν την πολιτική των ευρωπαϊκών χωρών;

Αυτή τη στιγμή υπάρχει απλώς τεράστια αβεβαιότητα ως προς τον τρόπο με τον οποίο η πανδημία θα υποχωρήσει, πόσο αποτελεσματικές θα είναι οι διάφορες στρατηγικές για τον περιορισμό της, πόσον καιρό θα πρέπει να περιμένουμε μέχρι να βρεθούν αποτελεσματικές θεραπείες κ.λπ.

Ακόμη και στην καλύτερη περίπτωση, αυτό ξετυλίγεται ως μια επική παγκόσμια ύφεση, με τη δυνατότητα να εξελιχθεί σε κάτι τόσο κακό, όσο οτιδήποτε άλλο έχουμε δει για έναν αιώνα ή και περισσότερο.

Καθώς η παγκόσμια παύση δραστηριοτήτων συνεχίζεται, εξαπλώνεται σε ολόκληρη την Ευρώπη, ακόμη και στην Ινδία, φαίνεται όλο και λιγότερο πιθανό ότι θα έχουμε τελικά ένα μοντέλο ανάκαμψης της κατηγορίας του «V» (σ.σ.: μοντέλα που χρησιμοποιούν οι οικονομολόγοι διεθνώς για τις αναλύσεις τους, με το συγκεκριμένο να είναι το μοντέλο ξαφνικής και σύντομης ύφεσης με ένα σαφώς κατώτατο σημείο, αλλά στη συνέχεια γρήγορης, ισχυρής ανάκαμψης). Ακόμα και η Κίνα, η οποία φαίνεται ότι περιόρισε την πανδημία πολύ καλύτερα από τις Ηνωμένες Πολιτείες ή την Ευρώπη, αγωνίζεται να φέρει τους εργαζομένους στη χώρα, πίσω στην εργασία τους.

Τι πρέπει να κάνουν οι χώρες της ΕΕ; Να ακολουθήσουν με όποιες πολιτικές μπορούν την ανεύρεση ενός πακέτου στήριξης των οικονομιών τους κατά τον τρόπο που το έκαναν οι ΗΠΑ ;

Φυσικά! Απολύτως. Αυτός είναι ένας πόλεμος, και θεωρώ πράγματι το πακέτο στήριξης των ΗΠΑ ως το πρώτο από τα δύο ή τρία ακόμη που είναι πιθανόν να ακολουθήσουν, υποθέτοντας ότι το γενικευμένο «κλείσιμο» θα επηρεάσει όλο και περισσότερες Πολιτείες και θα διαρκέσει όλο το καλοκαίρι. Η Ευρώπη πρέπει να κάνει τουλάχιστον τόσα, αλλά πιθανότατα περισσότερα. Και οι πολιτικές αυτές πρέπει να στηρίξουν τον Νότο της Ευρώπης, όχι μόνο τον Βορρά.

Εδώ ακριβώς όμως φαίνεται ότι είναι το πρόβλημα. Η κρίση που βιώνουμε φέρνει τις χώρες της ΕΕ σε διχασμό, με τον Βορρά να οχυρώνεται γύρω από τα δικά του πολιτικά και οικονομικά συμφέροντα. Πρωταγωνίστρια αυτής της τάσης, η Γερμανία. Νομίζετε ότι αυτό είναι το τέλος των «καλών σχέσεων» στην ΕΕ; Ειδικά με όσα προηγήθηκαν της οικονομικής κρίσης της δεκαετίας που πέρασε…

Κατά τη διάρκεια της κρίσης του 2010, ισχυρίστηκα έντονα και σταθερά για τις σημαντικές μειώσεις του χρέους σε ολόκληρη την Ευρώπη. Οι χώρες δεν αναπτύσσονται εύκολα με τα μεγάλα χρέη τους και τα χρόνια λιτότητας δεν αποτελούν απάντηση. Στην πραγματικότητα, η έρευνά μας με τη συνάδελφό μου Carmen Reinhart (συμπεριλαμβανομένου του βιβλίου μας «This time is different») δείχνει ότι οι προηγμένες οικονομίες έχουν συχνά στραφεί σε ετερόδοξες πολιτικές, συμπεριλαμβανομένης της αναδιάρθρωσης του χρέους, σε περίπτωση μεγάλων, μη βιώσιμων χρεών. Η γερμανική θέση ήταν χαρακτηριστική των εθνών – πιστωτών. Οι Ηνωμένες Πολιτείες πήραν μια παρόμοια αδυσώπητη θέση μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν ήταν το μεγαλύτερο έθνος – πιστωτής στον κόσμο, αλλά αυτή η πολιτική τους τελείωσε με καταστροφή. Ευτυχώς, οι ηγέτες των ΗΠΑ έμαθαν στη συνέχεια το μάθημά τους και μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο φέρθηκαν γενναιόδωρα.

Η πρόβλεψή μου είναι ότι η Γερμανία θα αποδειχθεί τελικά πιο γενναιόδωρη αυτή τη φορά, ειδικά υπό το πρίσμα του γεγονότος ότι η νέα οικονομική κρίση που προέκυψε οδήγησε σαφώς σε ένα καταστροφικό σοκ για την υγεία.

Ποιες χώρες της ΕΕ θεωρείτε ότι ακολούθησαν τις καλύτερες πολιτικές στη διάρκεια της κρίσης από τον κορωνοϊό;

Πρόκειται για ένα πολύ δύσκολο ηθικό και οικονομικό ζήτημα, δεδομένου μάλιστα ότι η γενική παύση των δραστηριοτήτων που προκλήθηκε από την πολιτική στην ευρωπαϊκή οικονομία είναι πιθανό να οδηγήσει σε μια επική ύφεση. Σαφώς η Γερμανία είναι η χώρα που βρίσκεται στην καλύτερη θέση, από οικονομικής άποψης. Ωστόσο, η αποτυχία όλων των χωρών να έχουν προετοιμαστεί για μια τέτοια πρόκληση στον χώρο της υγείας είναι βαθιά ανησυχητική. Αυτό δεν θα έπρεπε να ήταν μια τέτοια έκπληξη.

Τι λέτε για την Ελλάδα; Τι πρέπει να κάνει η κυβέρνηση της χώρας μας τους επόμενους μήνες;

Η πιο σημαντική και πολυεπίπεδη προσέγγιση για τη συγκράτηση της πανδημίας είναι οι εκτεταμένοι έλεγχοι για να διαπιστωθεί ποιος είναι μολυσμένος, ποιος είναι άνοσος (μολυσμένος και ανακτημένος) και ποιος είναι ευάλωτος. Οι μάσκες, οι αναπνευστικές συσκευές και τα κρεβάτια των νοσοκομείων είναι οι πρώτες και σημαντικότερες ανάγκες. Και πρέπει να υπάρξει χρηματοδότηση για τα άτομα που δεν μπορούν να πάνε στη δουλειά τους, τις επιχειρήσεις που δεν έχουν πελάτες κ.λπ.

Τέλος, χρειάζεται να υπάρξει ευρύτερη χρηματοδότηση των «υγιών» τομέων της οικονομίας. Για όλα αυτά πιθανώς θα χρειαστεί ένα μορατόριουμ (σ.σ.: προσωρινό πάγωμα στην αποπληρωμή εθνικών χρεών) για τις πληρωμές της, για να τη βοηθήσει να περάσει το κρίσιμο μέρος αυτής της κρίσης.