Από τη μουσική πρωτοπορία στον Κιούμπρικ και τον Λιντς

«Υστερα από μακρά και σοβαρή ασθένεια, ο Κριστόφ Πεντερέτσκι – ένας από τους μεγαλύτερους πολωνούς μουσικούς, μια παγκόσμια αυθεντία στον χώρο της κλασικής μουσικής – πέθανε» ανέφερε το πολωνικό υπουργείο Πολιτισμού σε ανάρτηση στο Twitter. Το λιτό μήνυμα της πατρίδας του είναι αντιστρόφως ανάλογο του πλούσιου έργου του συνθέτη, που πέθανε χθες, σε ηλικία 86 ετών.

Γεννημένος το 1933 στη Νότια Πολωνία, σπούδασε μουσική στο Πανεπιστήμιο της Κρακοβίας και στη Μουσική Ακαδημία της πόλης ενώ κατόρθωσε από τη δεκαετία του 1950 να προκαλέσει αίσθηση, κυρίως με τα έργα του «Ψαλμοί του Δαυίδ» και «Θρηνωδία για τα θύματα της Χιροσίμα». Οραματιστής και καινοτόμος, διακρίθηκε για τα πειραματικά του μουσικά σχήματα, ενώ έσπασε τα σύνορα της πατρίδας με το πλέον γνωστό του έργο «Πάθη κατά Λουκά» (1963-66), το ορατόριο «Dies Irae» (1967, γραμμένο στη μνήμη των θυμάτων του Αουσβιτς) και το σύντομο ορχηστρικό έργο «Το Ονειρο του Ιακώβ» (1974).

Στις αρχές της δεκαετίας του 1970, την εποχή που δίδασκε στο Γέιλ, ο Πεντερέτσκι άρχισε να στρέφεται προς πιο παραδοσιακές φόρμες. «Δεν μπορείς να γίνεις καλλιτέχνης χωρίς να γνωρίσεις την παράδοση και τα έργα του παρελθόντος, χωρίς να μελετήσεις σε βάθος τους παλιούς δασκάλους» είχε δηλώσει παλιότερα. Εξάλλου, η πρωτοποριακή μουσική των Λουίτζι Νόνο, Στοκχάουζεν κ.ά. ήταν πολύ απελευθερωτική για τους καλλιτέχνες, όπως ο Πεντερέτσκι, στην εποχή ωστόσο που ζούσαν υπό το καθεστώς του σοσιαλιστικού ρεαλισμού.

Ιδιαίτερα αγαπητός στον κόσμο του κινηματογράφου, έχει γράψει συνθέσεις για τις ταινίες όπως η «Λάμψη» του Κιούμπρικ, ο «Εξορκιστής» του Φρίντκιν, η «Ατίθαση καρδιά» του Λιντς (έχει χρησιμοποιήσει θέματά του και στη σειρά «Tween Peaks»), «Κατίν» του Βάιντα.

Είχε τιμηθεί με πολλά βραβεία, μεταξύ των οποίων και Γκράμι. Οταν το παρέλαβε είχε σχολιάσει το εξής: «Η μουσική μου παραμένει η ίδια. Μόνο τα μέσα (έκφρασης) έχουν αλλάξει». Το 2011 είχε συνεργαστεί τόσο δισκογραφικά όσο και στη σκηνή με τον Τζόνι Γκρίνγουντ, κιθαρίστα των Radiohead, και τον συνθέτη ηλεκτρονικής μουσικής Aphex Twin, και οι δύο «οπαδοί» της δουλειάς του. Αξίζει να σημειωθεί ότι είχε εμφανισθεί τον Ιούνιο του 2009 στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, ως επικεφαλής της ορχήστρας Sinfonia Varsovia, της οποίας και ήταν καλλιτεχνικός διευθυντής.