Να μη ζούμε με ψέματα

Το πιο ενδιαφέρον συστατικό της εποχής του φόβου και της προφύλαξης, που ζούμε, είναι η σε τόσο μεγάλο βαθμό αποδοχή από τους πολίτες του ρόλου του κράτους και των υπεύθυνων φορέων του για την αντιμετώπιση της ασθένειας που προκαλεί ο κορωνοϊός. Σε μια χώρα όπου κυριαρχεί συχνά η διαμαρτυρία και η αμφισβήτηση των πάντων, έχει ενδιαφέρον ότι σε μεγάλο βαθμό συμμορφωνόμαστε σε δύσκολες συνθήκες περιορισμού – κι ότι αυτή είναι η μεγάλη εικόνα, την οποία επιβεβαιώνει κάτι πρωτοφανές: η στήριξη στην κυβέρνηση της αντιπολίτευσης.

Τη μεγάλη εικόνα, είναι βέβαιο, θα τη μουντζούρωναν διάφορες συμπεριφορές, σχεδόν αναπόφευκτες σε κάθε κοινωνία. Η μετάφραση του φόβου σε ωφελιμισμό, η άγνοια κινδύνου, οι δεισιδαίμονες αντιλήψεις που υπαγορεύουν απείθεια, η πρόταξη στο γενικό συμφέρον μικρότερων συμφερόντων και ιδιοτελειών… Ο Σωτήρης Τσιόδρας (τον οποίο βλέπεις στην καθημερινή ενημέρωση και καταλαβαίνεις ότι οι σχετικές δομές λειτουργούν, ότι δηλαδή λειτουργεί το κράτος) έκανε χθες λόγο για ανακριβείς δήθεν επιδημιολογικές προειδοποιήσεις από διαφόρους, και καθηγητές, απαντώντας συντριπτικά σε φήμες τις οποίες αποκάλεσε fake news.

Ολα αυτά είναι αναπόφευκτα αλλά οδηγούν στην υπονόμευση των μέτρων που έχουν ληφθεί. Μέτρα που υπονομεύονται, επίσης, είτε από την κυκλοφορία ανεξέλεγκτων θεωριών συνωμοσίας είτε από υπονομευτικές των γενικών οδηγιών δήθεν εξειδικευμένων πληροφοριών που, υποτίθεται, διορθώνουν όσα λένε το κράτος και οι εντεταλμένες αρχές. Κυκλοφορούν διάφορες «πληροφορίες» ως οδηγίες που καταρρίπτονται μεν, αλλά αφήνουν το ίχνος τους υπονομεύοντας τη συνοχή. Φίλη φαρμακοποιός έλεγε κάποια τέτοια παραδείγματα: έβαλε κολώνια λεμόνι ο Ερντογάν σε μια συνάντηση και πλημμύρισαν οι παραγγελίες για κολώνια λεμόνι· μια κυρία αντικατέστησε τις γνωστές δυσεύρετες μάσκες με αντισηπτικά μαντιλάκια με αποτέλεσμα εκτεταμένο έγκαυμα στο πρόσωπο· πελάτισσα ανακοίνωσε ότι σταμάτησε την αγωγή διότι διάβασε κάπου στο Διαδίκτυο πως τα χάπια της επιβαρύνουν τον οργανισμό της σε πιθανότητα προσβολής από τον κωρονοϊό…

Τι σημαίνουν όλα αυτά; Τι χρειάζεται να προσέχουμε; Ο (φίλος) σεισμολόγος Σάκης Κουρουζίδης, για πολλά χρόνια διευθυντής ερευνών στη διεύθυνση Υποστήριξης Ερευνών του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, μεταφράζοντας την εργασιακή εμπειρία του, εξηγεί ότι μεγάλη σημασία έχει να μη διακινούνται ψέματα, έστω ως ασαφείς φήμες, σχετικά με την πανδημία: «ενημερώνουμε μόνο για ό,τι είναι χρήσιμο και βοηθητικό σε αυτούς που πλήττονται. Καμία άλλη πληροφορία, γνώση, θεωρία ή αβέβαιη εκτίμηση δεν καταθέτουμε, δεν αναπαράγουμε, δεν σχολιάζουμε, όση πίεση και αν δεχόμαστε – από τον κόσμο, από τα ΜΜΕ αλλά και από θεσμικούς παράγοντες. Τα άλλα αργότερα, όταν φύγει ο κίνδυνος».

Ο Σάκης Κουρουζίδης κάνει έκκληση να μη ζούμε με ψέματα. Γι’ αυτό, χρειάζεται καταρχήν να μη διακινούνται πληροφορίες που δεν προέρχονται από γνωστή και έγκυρη πηγή. Χρειάζεται έλεγχος της πηγής για ό,τι διακινείται και εμπιστοσύνη σε όσους παίρνουν τις αποφάσεις. Τα πρόσωπα που μας ενημερώνουν θεσμικά δεν λειτουργούν ως προωθητές συμφερόντων – πλην της προστασίας του δημόσιου συμφέροντος. «Μη σπαταλάμε δυνάμεις σε λάθος στόχο», σημειώνει. «Αφού επιβιώσουμε, θα έχουμε τη δυνατότητα και κάθε ηθικό, κοινωνικό ή πολιτικό δικαίωμα να βγάλουμε συμπεράσματα και να κάνουμε κριτική, ακόμα και τον όποιο καταλογισμό ευθυνών».