Ηχοδύναμα

Μπετόβεν: Τα πλήρη Κουαρτέτα Εγχόρδων. Κουαρτέτο Μπετόβεν της Μόσχας, Melodiya, 8 CD

Η ιστορία της Melodiya βαδίζει παράλληλα με εκείνη της ΕΣΣΔ και της Ρωσίας. Η εταιρεία-θρύλος του Ανατολικού Μπλοκ, με έναν κατάλογο τερατώδους σημασίας, θριάμβευσε στις δεκαετίες του Ψυχρού Πολέμου, έστω και αν όχι τόσο στη Δύση που οι δίσκοι της ήταν – και παραμένουν εν μέρει – σπάνιοι, ενώ έπεσε μετά την πτώση του κομμουνισμού, για να «αναστηθεί» τελικά αργότερα και έπειτα από περιπέτειες. Κορωνίδα της, από σήμερα, ο πλήρης κύκλος των Κουαρτέτων του Μπετόβεν από το θρυλικό Σοβιετικό Κουαρτέτο Μπετόβεν, ο οποίος, τώρα, είναι για πρώτη φορά διαθέσιμος ολόκληρος σε CD μαγνητίζοντας αστραπιαία το διεθνές ενδιαφέρον.

ΣΤΗΝ ΚΛΕΙΣΤΗ ΕΣΣΔ. Το Κουαρτέτο Μπετόβεν είναι γνωστό σήμερα σε λίγους. Είναι και αυτό απόρροια της προέλευσής του. Τα χρόνια του θριάμβου του η ΕΣΣΔ ήταν πιο κλειστή από ποτέ. Βέβαια, μια τέτοια πορεία σε μια τέτοια αχανή χώρα, και μάλιστα με αυτή την απαράμιλλη μουσική παράδοση, είναι ήδη τεράστια. Παρ’ όλα αυτά, όπως και άλλοι σπουδαίοι σοβιετικοί καλλιτέχνες που η φυσική τάξη πραγμάτων θα τους καθιστούσε πασίγνωστους, έτσι και τα μέλη του μοναδικού αυτού Κουαρτέτου από τη Μόσχα δεν έσπασαν πραγματικά το φράγμα προς τη Δύση. Αυτό το κατάφεραν μόνο μουσικοί που θέλησαν ή / και μπόρεσαν να φύγουν από το Ανατολικό Μπλοκ: ο Οϊστραχ, ο Ροστροπόβιτς, ο Γκίλελς, ο Ρίχτερ… Εκείνοι που έμειναν, γενικά δεν είχαν την ίδια τύχη, ούτε οι ίδιοι ούτε η δισκογραφία που άφησαν πίσω τους. Αλλωστε για ένα κουαρτέτο, ακόμα και αν ήθελαν τα μέλη του να διαφύγουν, όπως πολλοί άλλοι μουσικοί, θα ήταν πολύ πιο δύσκολο έχοντας να υπολογίσουν τι θα γινόταν με τόσους δικούς τους που θα άφηναν πίσω. Ο λόγος που αναφέρονται όλα αυτά εδώ είναι για να καταστεί απολύτως ξεκάθαρο το εξής: αν κάποιος δεν έχει ακούσει το Κουαρτέτο ή για το Κουαρτέτο Μπετόβεν, δεν πρέπει να είναι επιφυλακτικός. Οταν το ακούσει, θα αντιληφθεί αμέσως ότι πρόκειται για σχήμα πρώτης γραμμής χωρίς αστερίσκους. Σχήμα επιπέδου Κουαρτέτου της Βουδαπέστης, ή Αμαντέους. Για αυτό μιλάμε εδώ. Για τίποτα λιγότερο.

Η ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΟΝ ΣΟΣΤΑΚΟΒΙΤΣ. Το Κουαρτέτο γεννήθηκε από σπουδαστές του δρακόντειου Ωδείου της Μόσχας το 1922, στον πέμπτο χρόνο της Οκτωβριανής Επανάστασης, φέροντας τότε το όνομα του ίδιου του Ωδείου, μέχρι που το 1931 μετονομάστηκε σε Κουαρτέτο Μπετόβεν. Πρώτο βιολί, ο θρύλος Ντμίτρι Τσιγκάνοφ, από την πρώτη μέρα και για τα επόμενα 45 χρόνια, δηλαδή σχεδόν στο σύνολο της διάρκειας ζωής του Κουαρτέτου, που έφτασε γύρω στον μισό αιώνα. Υπήρξε ένα από τα λίγα σοβιετικά σχήματα όπου στο (τεράστιο) ρεπερτόριό του ίσως οι «δυτικοί» συνθέτες να είχαν την πρωτοκαθεδρία σε σχέση με τους Ρώσους και γενικά τους Σλάβους. Ωστόσο από το 1938 ξεκίνησε η μοναδική τους σχέση με τον ίδιο τον Σοστακόβιτς. Πόσο μοναδική; Τόσο ώστε να δώσουν τις παγκόσμιες πρεμιέρες των 13 από τα 15 κουαρτέτα του για έγχορδα! Και πολύ συχνά να συνεργαστούν μαζί του και σε συναυλίες, ενώ πάντοτε μελετούσαν τα δικά του έργα με τον ίδιο δίπλα τους. Αυτονόητο είναι λοιπόν το ειδικό βάρος των ερμηνειών τους στον Σοστακόβιτς. Ωστόσο αυτή η ιστορική συνεργασία με τον συνθέτη στον οποίο οφείλουμε τον σημαντικότερο κύκλο κουαρτέτων μετά τον Μπετόβεν λέει πολλά για το σύνολο της μουσικής τους σημασίας.

ΤΟ ΟΝΟΜΑ ΤΟΥΣ ΗΤΑΝ «ΜΠΕΤΟΒΕΝ». Ο κύκλος αυτός στα έργα του Μπετόβεν, ηχογραφημένος μεταξύ 1969 και 1972, είχε αρχίσει να επανεκδίδεται από τη Melodiya, μέχρι που όμως, έπειτα από τρεις δίσκους, η σειρά σταμάτησε ξαφνικά, με την εταιρεία να περνά από δύσκολη περίοδο αναδιοργάνωσης που οδήγησε κάποια στιγμή μέχρι και στο κλείσιμό της. Τα τελευταία χρόνια η Melodiya κάνει τη μεγάλη επιστροφή. Η περίοδος που έγιναν αυτές οι ηχογραφήσεις, που έρχονται τώρα και με πολύ αποτελεσματική ψηφιακή ηχητική επεξεργασία για πρώτη φορά στην ιστορία τους, έχει διπλή σημασία: όχι μόνο είναι η χρυσή εποχή των τεσσάρων αυτών μουσικών, αλλά και μια εποχή που οι σοβιετικές ηχογραφήσεις είχαν επίσης απογειωθεί σε ποιότητα. Τι έπασχε; Τα υλικά αναπαραγωγής. Οι πρώτες ύλες των δίσκων στην ΕΣΣΔ ουδέποτε πλησίασαν την ποιότητα εκείνων, λ.χ., της Αγγλίας ή και άλλων δυτικών χωρών. Στην ουσία, με αυτή την έκδοση ο ακροατής θα έρθει πιο κοντά στον πρωτότυπο ήχο των tapes από ποτέ. Τέλος, μία σημείωση: δεν αναφέρεται τίποτα εδώ για την ερμηνευτική αυτού του σχήματος. Συνειδητά: ότι κι αν γραφτεί, θα τους αδικεί. Και θα είναι λίγο. Μην το ξεχνάμε: το όνομά τους ήταν «Μπετόβεν». Και το άξιζαν πλήρως.