Τα μετα-μπαρμπέρικα

Από επαγγελματική περιέργεια ξεφύλλισα, πριν από μερικά χρόνια, το βιβλίο της Ζωής Ρωπαΐτου «Τα μπαρμπέρικα» (εκδόσεις Φιλιππότη). Και κόλλησα. Σε έναν κόσμο παραδίπλα που λόγω φύλου αγνοούσα. Η γνωστή λαογράφος έχει κάνει μια διεξοδική έρευνα όχι μόνο για αυτά καθαυτά τα μαγαζιά αναζητώντας, ανάμεσα σε ψαλίδια και ξυράφια, ακόμη και την ποιητική τους διάσταση, αλλά μιλά και για τη σημειολογία του επαγγέλματος που οι ρίζες του μας πηγαίνουν πίσω, στην ελληνική – και όχι μόνο – αρχαιότητα.

Γιατί οι άνδρες και ιδιαίτερα οι πολεμιστές περιποιούνταν σχολαστικά την κόμη τους εκείνη την εποχή; Για να μην πιάνονται μαλλί με μαλλί στις μάχες και να μην μπλέκονται στα δόρατα οι ξέπλεκοι βόστρυχοι. Είχε μάλιστα παρατηρηθεί ότι οι «κεκαρμένοι εν χρω» (κοινώς, οι κουρεμένοι γουλί) ήταν συνήθως οι νικητές, γι’ αυτό και επικράτησε οι έχοντες μακριά μαλλιά να τα μαζεύουν πίσω. Κάτι που ίσχυε ακόμη και μέχρι την Επανάσταση του 1821 και θα το προσέξουμε στα πορτρέτα των αγωνιστών.

Με τα χρόνια – ή, μάλλον, με τους αιώνες – οι μπαρμπέρηδες ανέπτυξαν και άλλες ιδιότητες. Εβγαζαν δόντια, έβαζαν βεντούζες, έκαναν μικροεπεμβάσεις, ακόμη και αφαιμάξεις – αφού ήξεραν να χειρίζονται πολύ καλά ψαλίδι και ξυράφι -, είχαν συνταγές για θεραπευτικά βότανα. Κυρίως όμως το κουρείο ήταν ένας τόπος συγκέντρωσης ανδρών. Αντίστοιχος, περίπου, του καφενείου – άλλωστε κάποτε τα κουρεία στεγάζονταν σε μια γωνιά του καφενείου. Εκεί γίνονταν οι πολιτικές συζητήσεις αλλά και οι διαμάχες, σχολιάζονταν τα μικρά και μεγάλα νέα της γειτονιάς, ακούγονταν οι αυστηρώς ανδρικοί νταλκάδες. Σε κάποιες περιπτώσεις μάλιστα υπήρχε και μια μικρή ιδιότυπη ορχήστρα. Ενας «ναός» αρρενωπότητας, ενίοτε και βαρβατίλας, που αναφορές σε αυτόν βλέπουμε στις παλιές ελληνικές ταινίες (όλοι θυμόμαστε τη σκηνή του κουρείου στην ταινία «Οι θαλασσιές οι χάντρες» με τον Γεωργίτση).

Στα πρώτα χρόνια του νέου ελληνικού κράτους, τα μπαρμπέρικα ήταν μαζεμένα στην περιοχή του Ψυρή. Τα βαριά αρσενικά της εποχής έπρεπε να έχουν γυαλισμένο μαλλί ώστε να παραπέμπουν σε χασάπηδες και καλοστεκούμενες μουστάκες. Οσο για τους νεοαστούς, τους περιποιόταν ο κουρέας κατ’ οίκον. Με τον καιρό, τα μπαρμπέρικα έγιναν κουρεία, ακολούθησαν την εξέλιξη της ελληνικής κοινωνίας, και μέχρι τη δεκαετία του 1960 το επάγγελμα του κουρέα τάιζε πολλές οικογένειες. Τότε, εξαιτίας της μόδας των μακριών μαλλιών, τα κουρεία έχασαν την ταυτότητά τους και έγιναν «ανδρικά κομμωτήρια». Εδώ και κάποια χρόνια όμως επανέρχονται ως barber shops. Τα γένια των χίπστερ, βλέπετε, θέλουν έξτρα περιποίηση, θέλουν τα λάδια τους και τα στερεοποιητικά τους, το ιδιαίτερο grooming τους. Η μόδα στα μαλλιά θέλει χωρίστρες και στιλπνότητα και οι άνδρες πλέον κάνουν απενοχοποιημένα μανικιούρ και πεντικιούρ. Τα καινούργια μπαρμπέρικα σερβίρουν επίσης ποτά και έχουν συνήθως παλιοκαιρίστικα ονόματα ώστε να παραπέμπουν σε old fashion πολυτέλεια.

Τυρόπιτες και «νεγράκια»

Νόμιζα ότι είχε κλείσει. Για ποιο λόγο; Διότι εγώ έχω κλείσει τους λογαριασμούς μου με την πρώτη νιότη μου. Σε εκείνη την εποχή ανάγεται ο Τάσος στη Γλυφάδα, στην οδό Μαραγκού. Δίπλα στην περίφημη Μπιφτεκούπολη – τον κεντρικό δρόμο με τα ψητοπωλεία, αριστερά και δεξιά, σε όλο το μήκος του – και πολύ κοντά στον κινηματογράφο Αριάν. Εφηβάκια τότε και η κάθοδος στη Γλυφάδα ήταν για εμάς μεγαλύτερης ιστορικής σημασίας από την Κάθοδο των Μυρίων. Πρώτον, κατεβαίναμε στη Γλυφάδα – εννοείται κρυφά από τους γονείς μας, στους οποίους λέγαμε ότι πηγαίναμε με το λεωφορείο – με το αυτοκίνητο κάποιου μεγαλύτερου φίλου που μόλις είχε πάρει δίπλωμα. Δεύτερον, μπάνιο χωρίς επίβλεψη έως το απόγευμα και μετά κάτι υποτυπώδες πάνω από το μαγιό και σινεμά. Πριν όμως περνούσαμε από τον Τάσο. Τότε ήταν πάντα παρών ο παππούς Τάσος (με το επιβλητικό μουστάκι) που πρωτάνοιξε το μαγαζί το 1971. Θυμάμαι να μας φωνάζει όταν κάναμε φασαρία, αλλά κυρίως θυμάμαι τις τυρόπιτές του. Με εκείνη τη βουτυρένια γεύση και την απροσδιόριστου τύπου ζύμη που λες και έχει από τότε καταχωνιαστεί σε μια γωνιά του ουρανίσκου μου. Και τα περίφημα «νεγράκια» του, παρατεταγμένα στρουμπουλά στο ταψί με μια πλούσια γεύση σοκολάτας που μου φαίνεται πως δεν έχω ξαναδοκιμάσει από τότε.

Περνώντας τυχαία τις προάλλες από εκεί είδα ότι λειτουργεί ακόμη. Με τον εγγονό Τάσο πλέον επικεφαλής και τις ίδιες συσκευασίες με τα χαρακτηριστικά χρυσαφί σχέδια. Κυρίως όμως με την ίδια πλούσια γεύση στις τυρόπιτες και την ίδια σοκολάτα στα «νεγράκια» που προκαλούν στο στόμα εκρήξεις γαστρονομικής ηδονής.

Πόσο να αντέξει ο θεατής;

Καθιερώνεται σιγά σιγά ατύπως σε ολοένα και περισσότερες παραστάσεις. Σου λέει διάρκεια 100, 120, 150 λεπτά χωρίς διάλειμμα. Ελεος κάπου, όμως. Δεν γίνεται να κορακιάζεις και να μην τολμάς να πιεις μια γουλιά νερό μήπως και χρειαστεί να πας στην τουαλέτα; Ασε που στα σύγχρονα θέατρα με τις πολύ στενές θέσεις κάθεσαι περίπου σαν ακροβάτης. Ετσι, αρχίζουν να πονάνε τα γόνατα, να πιάνεται η μέση, θέλεις κάπως να ξεμουδιάσεις. Γιατί δεν κάνουν διάλειμμα; Φοβούνται μη φύγουν οι θεατές (σε κάποιες περιπτώσεις, παίζει κι αυτό).

Τι μου αρέσει {LF}στην Αθήνα

Προσγειώθηκα κάπως όψιμα στην Αθήνα, ως Θεσσαλονικιός, αλλά μετράω ήδη 20 χρόνια αδιάλειπτης παρουσίας. Ξέρω, λόγω επαγγέλματος, ότι η πόλη είναι η κοινωνική γεωμετρία των δρόμων, η κτιριακή προσωπικότητα, η διαλεκτική συγχορδία των συνοικιών και το μεγαλείο της ιστορικής μνήμης. Η Αθήνα είναι πόλη πολλών στρωμάτων. Ο καθένας επιλέγει να δει τις δικές του στρώσεις, αλλά αν μπορεί να τις αντικρίσει όλες μαζί είναι ένα αέναο ταξίδι στον χωροχρόνο. Απολαμβάνω την κοινωνική χοάνη της ανωνυμίας, αλλά και το διακριτό στίγμα της επωνυμίας των πρωταγωνιστών της ζωής μίας χώρας που πάλλεται και πασχίζει. Στέκομαι γοητευμένος μπροστά στα κτίρια του αθηναϊκού μοντερνισμού και συγκινούμαι στην αυθεντική λαϊκότητα της εμβληματικής Καισαριανής. Αποφεύγω το νεότευκτο life style της Κηφισιάς και της Γλυφάδας και αφήνομαι χαζεύοντας στα στενά του Συντάγματος.