Τα Γλυπτά στο παζάρι του Brexit

Βαριά έπεσε η σκιά του επαναπατρισμού των Γλυπτών του Παρθενώνα στη συμφωνία μεταξύ Βρετανίας και Ευρωπαϊκής Ενωσης ενόψει της διαδικασίας Brexit. Σε τέτοιον βαθμό που εδώ και δύο ημέρες απασχολεί ορισμένα από τα πλέον έγκριτα μέσα ενημέρωσης σε διεθνές επίπεδο. «Η Ελλάδα απαιτεί τα Ελγίνεια για την εμπορική συμφωνία με την Ευρωπαϊκή Ενωση» γράφουν οι «Times», ενώ o ειδησεογραφικός οργανισμός Bloomberg σε τίτλο του αναφέρει ότι «η Ευρωπαϊκή Ενωση θέτει το ελληνικό αίτημα για τα Γλυπτά στις διαπραγματεύσεις για το Brexit».

Το διαρκές αίτημα για την επιστροφή των λεηλατημένων από τον λόρδο Ελγιν Γλυπτών πήρε νέες διαστάσεις μετά τη διαρροή του προσχεδίου με τους όρους που τίθενται στην υπό διαπραγμάτευση εμπορική συμφωνία μεταξύ των δύο πλευρών. Το επίμαχο άρθρο, που πυροδότησε τη δημόσια συζήτηση, κάνει λόγο για την επιστροφή εκ μέρους της Βρετανίας πολιτιστικών αντικειμένων που αποτελούν προϊόντα παράνομης διακίνησης.

«Αξιωματούχοι και των δύο πλευρών δήλωσαν ότι η ρήτρα ερμηνεύθηκε ευρέως ως άμεση αναφορά στα Γλυπτά του Βρετανικού Μουσείου που αποσπάστηκαν από τον Παρθενώνα στην Αθήνα στις αρχές του 19ου αιώνα» σημειώνει στο δημοσίευμά του το Bloomberg, ενώ στους «Times» φιλοξενούνται δηλώσεις πρεσβευτή της Ευρωπαϊκής Ενωσης, ο οποίος θεωρεί ότι «ένα δείγμα του κατά πόσο το Brexit έχει αλλάξει το παιχνίδι είναι ότι οι Ελληνες αισθάνονται ικανοί να χρησιμοποιήσουν τις εμπορικές διαπραγματεύσεις για να αποκτήσουν τα Ελγίνεια».

Η αντίδραση της βρετανικής κυβέρνησης επί του θέματος ήταν πάντως αναμενόμενη. Εκπρόσωπός της δήλωσε – σύμφωνα με δημοσίευμα του «Independent» και του Associated Press – ότι η θέση του Ηνωμένου Βασιλείου για τα Γλυπτά του Παρθενώνα παραμένει αμετάβλητη. «Εναπόκεινται στη νομική ευθύνη του Βρετανικού Μουσείου. Δεν αποτελούν θέμα συζήτησης των εμπορικών μας διαπραγματεύσεων».

Παράλληλα, ο κορυφαίος διαπραγματευτής του Μπόρις Τζόνσον, Ντέιβιντ Φροστ, δήλωσε ότι θα ήταν «αντιδημοκρατικό» για την Ευρωπαϊκή Ενωση να επιμείνει σε μια τέτοια κίνηση. Στον «Guardian» αναφέρεται ότι η πρόταση περί επιστροφής των παράνομα διακινηθεισών αρχαιοτήτων υποστηρίχθηκε από την Ιταλία, την Ελλάδα και την Κύπρο, διευκρινίζοντας πως στόχος της συγκεκριμένης πρωτοβουλίας είναι να σταματήσει το λαθρεμπόριο αρχαιοτήτων – άρα δεν επρόκειτο για άμεση αναφορά στα Γλυπτά. Η κίνηση αυτή μάλιστα έτυχε θετικής υποδοχής από το Βρετανικό Μουσείο, εκπρόσωπος του οποίου δηλώνει «υπέρ όποιας δέσμευσης μάχεται το παράνομο εμπόριο αρχαιοτήτων σε όλον τον κόσμο», όχι όμως και υπέρ της επιστροφής των Γλυπτών:

«Τα Γλυπτά του Παρθενώνα αποκτήθηκαν νόμιμα και μας βοηθούν να αφηγηθούμε την ιστορία της ανθρωπότητας όπως παρουσιάζεται στο μουσείο. Είναι προσιτά στα 6 εκατομμύρια επισκέπτες που υποδέχεται κάθε χρόνο από όλον τον κόσμο». Το «αγκάθι», δηλαδή, σε οποιαδήποτε υπόνοια διαπραγμάτευσης θα ήταν η εμμονή των Βρετανών ότι τα Γλυπτά δεν πρέπει να θεωρούνται «κλεμμένα».

Επιφυλάξεις ωστόσο φαίνεται πως διατυπώθηκαν και από ελληνικές διπλωματικές πηγές. Χαρακτηριστικό είναι ότι το υπουργείο Πολιτισμού αρνήθηκε να προβεί σε οποιαδήποτε δήλωση, ενώ το άρθρο του Bloomberg επικαλείται την  τοποθέτηση έλληνα αξιωματούχου,  ο οποίος αρνήθηκε ότι η ρήτρα αφορά τα Γλυπτά, διευκρινίζοντας πως το ζήτημα παραμένει διμερές μεταξύ Ελλάδας και Βρετανίας. Η ίδια ελληνική πηγή μάλιστα αναφέρει ότι το συγκεκριμένο σημείο της συμφωνίας δεν είναι παρά μια αναφορά σε κλεμμένα έργα τέχνης, στα οποία συμπεριλαμβάνεται σημαντικός αριθμός ζωγραφικών έργων του 18ου και του 19ου αιώνα που συχνά εμφανίζονται σε δημοπρασίες στο Λονδίνο.