Κοινωνική πολιτική και οικονομική επιτυχία: πέρα από το διπολικό σύνδρομο

Η πολιτική στην Ελλάδα, αλλά όχι μόνο εδώ, διακατέχεται από διπολικό σύνδρομο – πότε ασχολείται με την ανάπτυξη, πότε με την κοινωνία. Η οικονομική και κοινωνική πολιτική είναι τοποθετημένες σε διαφορετικά «κουτιά», τα κλειδιά των οποίων τα έχουμε αναθέσει σε διαφορετικούς ανθρώπους και ανοίγουν σε διαφορετικές περιστάσεις, που περιέργως τείνουν να συγχρονίζονται με εκλογές.

Ο κόσμος της ανάπτυξης και της οικονομίας είναι ένας επιθετικός, τεχνολογικός κόσμος – «σκληρός», γεμάτος γωνίες και στιβαρές αποφάσεις. Ο κόσμος της κοινωνικής πολιτικής και της κοινωνίας είναι προστατευτικός, ήρεμος – «μαλακός», με καμπύλες και διαισθητική κατανόηση. «Ο ένας κατάγεται από τον Αρη και η άλλη από την Αφροδίτη». Αν υπάρχει κάποια σχέση, αυτή είναι ιεραρχική: Η ενεργητική οικονομική πολιτική «κατακτά» μέρισμα για να το μοιράσει σε δεύτερο χρόνο η πονόψυχη κοινωνική πολιτική. Αυτή με τη σειρά της κερδίζει εκλογές για την επόμενη γενιά μεταρρυθμίσεων. Οπως στην παραδοσιακή οικογένεια οι ρόλοι είναι διακριτοί: εκείνος εξασφαλίζει και εκείνη προστατεύει.

Στην οικογένεια η πραγματικότητα έχει προ πολλού μετακομίσει. Αφήνει πίσω της στερεότυπα, τον αναχρονισμό των οποίων μόνο η επίμονη επανάληψη αποκρύπτει.

Ο αναχρονισμός αυτός ισχύει και στο δίπολο ανάπτυξη – κοινωνική πολιτική. Η ιεραρχία ανατρέπεται αφού η κοινωνία θέτει την κυριότερη αναπτυξιακή πρόκληση- τη μακροβιότητα, αυτό που αφελώς αποκαλείται «γήρανση».

Η χαμηλή αποταμίευση και τα αρνητικά επιτόκια πρωτοεμφανίστηκαν στην Ιαπωνία – παγκόσμια πρωταθλήτρια μακροβιότητας. Τόσο το μέγεθος όσο και τα ποιοτικά χαρακτηριστικά της κατανάλωσης επηρεάζονται καταλυτικά από τις προτιμήσεις του baby boom: Tα τοπ μοντέλα – όπως η Λόρεν Χάτον – έχουν ρυτίδες. Η πτωτική τάση της παραγωγικότητας προκύπτει (και) από την αμηχανία εμπρός στις ιδιαιτερότητες μιας γηράσκουσας κοινωνίας. Κουρασμένες «λύσεις», όπως η πρόωρη συνταξιοδότηση, αντικαθίστανται με διατήρηση εργαζομένων μέσω ευελιξίας, κατάρτισης και επιχειρηματικότητας.

Ομως η ανατροπή στο στερεοτυπικό δίπολο έχει κυρίως να κάνει με τις λύσεις: Οι αναπτυξιακές δυνατότητες προκειμένου να ξεκλειδώσουν απαιτούν την ύπαρξη κατάλληλης κοινωνικής πολιτικής. Το hard αναγκαστικά περνά από το soft.

Το βλέπουμε αυτό το φαινόμενο αυτές τις μέρες στην πλέον αρρενωπή έννοια – τη «βιωσιμότητα στο ασφαλιστικό»: η δεύτερη ταχύτερα γηράσκουσα χώρα καταφέρνει να πληρώνει τις συντάξεις της (ως το 2070) με μείωση εσόδων και αύξηση εξόδων. Αυτό δεν είναι θαύμα, ούτε ταχυδακτυλουργία. Οφείλεται σχεδόν αποκλειστικά στην υπόθεση ότι οι ελληνίδες μητέρες θα δουλεύουν όσο οι Δανέζες και οι Γερμανίδες. Θα το κάνουν χωρίς υποδομές και χωρίς αρωγή στη φροντίδα των γονιών τους – αφού η δαπάνη γι’ αυτά μένει καθηλωμένη. Δευτερευόντως ευθύνεται το ότι θα δουλεύουν όσοι εγκλωβίστηκαν στην αγορά εργασίας από τα όρια ηλικίας (κατά μέγιστο από 50 σε 67 ετών)^. πάλι ως διά μαγείας αφού τίποτε δεν γίνεται για να τους προτιμούν οι εργοδότες.

Η Κριστίν Λαγκάρντ κάποτε παρατήρησε ότι η Iστορία θα ήταν διαφορετική αν αντί για Lehman Brothers είχαμε Lehman Sisters. Στην Ελλάδα ελπίζουμε ότι αρκεί η αντικατάσταση της Μαίρης Παναγιωταρά από την εγγονή της – χωρίς άλλες διατυπώσεις αλλά με τον ίδιο ηρωισμό.

Ο Πλάτων Τήνιος είναι οικονομολόγος, αναπληρωτής καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς. Για το θέμα αυτό θα μιλήσει στο Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών.