Ο γιος τού ρακοσυλλέκτη

Οταν μου ζητήθηκε ένα κείμενο για τον τελευταίο αυθεντικό αμερικανικό θρύλο της Χρυσής Εποχής του Χόλιγουντ που πέθανε πριν από λίγο καιρό σε ηλικία 103 ετών και μερικών μηνών, πρότεινα ένα με αποκλειστικώς δικά του λεγόμενα, έτσι όπως γράφηκαν στη σπουδαία αυτοβιογραφία του, «Ο γιος του ρακοσυλλέκτη». Ο Κερκ Ντάγκλας, ο ουκρανικής καταγωγής Ισούρ Ντανίλοβιτς Ντέμσκι όπως ήταν το όνομά του, τον οποίο είχα την τύχη να τον δω μια φορά από κοντά όταν το Φεστιβάλ Βερολίνου τον τίμησε το 2001, δεν ήταν εύκολος άνθρωπος. Ηταν σκληρός, πείσμων και δίκαιος και όσοι διαβάσουν το βιβλίο (έχει κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις ΒELL) θα καταλάβουν τον λόγο.

Ο Ντάγκλας δεν ξεκίνησε από το μηδέν. Ξεκίνησε πολύ κάτω από το μηδέν. Ενα παράδειγμα: το σπίτι όπου μεγάλωσε, στο Αμστερνταμ της Νέας Υόρκης, ήταν φτιαγμένο από τούβλα κοπριάς αλόγων και η μυρωδιά τον ακολουθούσε ως το πανεπιστήμιο. Με τέτοιες (και φυσικά πολλές άλλες) εικόνες ζωής του είναι γεμάτο το βιβλίο και αυτές τις εικόνες, άγνωστες ίσως σε πολλούς, θέλησα να μεταφέρω εδώ. Ενα αντίο προς αυτόν τον απίστευτο άνθρωπο, γοητευτικό σταρ, πολιτικοποιημένο πολίτη (έβαλε στους τίτλους του «Σπάρτακου» το όνομα του ξεγραμμένου από τον Μακαρθισμό σεναριογράφου Ντάλτον Τράμπο) που όλοι μας γνωρίζουμε ως πρωταγωνιστή εμβληματικών ταινιών του αμερικανικού σινεμά: «Champion», «Αίμα στον Πράσινο Βάλτο», «Σταυροί στο Μέτωπο», «Σπάρτακος», «Πάθος για ζωή», «Συμβιβασμός» και βέβαια, ο «Ασύλληπτος επαναστάτης», η αγαπημένη του ταινία και εκεί όπου ο Κερκ Ντάγκλας πέτυχε την καλύτερη ερμηνεία του (ο τίτλος σε κάθε απόσπασμα είναι ο τίτλος του κεφαλαίου στον «Γιο του ρακοσυλλέκτη» όπου το απόσπασμα βρίσκεται).

Οδός Ιγκλ 46. «Ενα τίποτε, με την έννοια πως δεν ήμουν παρά γόνος αγράμματων ρωσοεβραίων μεταναστών που έμεναν στην προτεσταντική πόλη Αμστερνταμ της Νέας Υόρκης, 28 μίλια βορειοδυτικά του Ολμπανι. Αυτό σήμαινε ότι μέναμε στο Ιστν Εντ, στην αντίθετη ακριβώς μεριά της πόλης από εκείνη που ζούσαν οι πλούσιοι του Μάρκετ Χιλ. Σήμαινε ότι μέναμε στην οδό Ιγκλ 46, σε ένα σαραβαλιασμένο δίπατο γκρίζο σπίτι φτιαγμένο από ξύλο, στο τέρμα ενός κατηφορικού δρόμου, πλάι στις φάμπρικες, τις γραμμές του τρένου και τον ποταμό Μοχόκ…».

«Ο πατέρας μου γυρνούσε κάθε πρωί στους δρόμους με το άλογο και το κάρο του και φώναζε “Κουρέλια! Ολα τα κουρέλια μαζεύω”… Θυμάμαι κάποτε μου φάνηκε πως είχε στενοχωρηθεί πολύ που είχα ανέβει στο κάρο, όμως μ’ αυτόν τον τρόπο ήθελα να του δείξω πως δεν ντρεπόμουν γι’ αυτόν. Ηθελα τόσο πολύ να του δείξω την αγάπη μου…».

«Εκλεβα φαγώσιμα. Εβαζα το χέρι μου κάτω απ’ την κότα του γείτονα, έπαιρνα το αβγό, το έσπαγα και το κατέβαζα ωμό, στη ζούλα… Το τίμημα για μια ντομάτα απ’ τον κήπο του Ιταλού που έμενε πλάι μας ήταν ένας πισινός γεμάτος σκάγια, γι’ αυτό προτιμούσα να σουφρώνω φρούτα και λαχανικά απ’ τα καφάσια που είχε στο πεζοδρόμιο κάποιος μανάβης, εκεί κοντά».

Στο Πανεπιστήμιο. «Τη δεύτερη χρονιά μου έκανα αίτηση για την ομάδα πάλης του πανεπιστημίου. Στα κιλά μου υπήρχε ένας ακόμη υποψήφιος κι αυτός ήταν ο μόνος που είχε πάρει υποτροφία για πάλη σ’ ολόκληρο το πανεπιστήμιο… Τον έβαλα πλάτη. Ο προπονητής δεν πίστευε στα μάτια του. Τον νίκησα αντλώντας δύναμη από την απόγνωσή μου. Εκείνος αγωνιζόταν για μια θέση στην ομάδα πάλης του κολεγίου. Εγώ αγωνιζόμουν για τη ζωή μου…».

«Στη φάμπρικα (μια χαλυβουργία που έφτιαχνε βαρέλια και στην οποία ο Ντάγκλας εργαζόταν), ένας από τους εργάτες είχε το κορμί του κεντημένο με τατουάζ. Μια μέρα μ’ έπιασε που τον χάζευα. “Τα γουστάρεις τα τατουάζ ε; Ζύγωσε να σου δείξω ένα ακόμη”. Τον ακολούθησα ως τις αντρικές τουαλέτες. Κατέβασε το βρακί του και μου έδειξε τον πισινό του. Εμεινα σέκος: στο ένα μάγουλο είχε πολύ καλλιτεχνικά ζωγραφισμένο έναν αγριόγατο που κυνηγούσε έναν αρουραίο κι ο αρουραίος τρύπωνε στην τρύπα του πισινού του. Δεν έλεγα να πάρω τα μάτια μου… Από τότε κάθε που τον έβλεπα στο μυαλό μου ερχόταν η σκέψη πως θα είχε σ’ όλη του τη ζωή έναν αρουραίο που χωνόταν στην κωλοτρυπίδα του κυνηγημένος απ΄τον αγριόγατο».

Σημαιοφόρος Ντάγκλας. «Εχω διώξει από τη μνήμη μου ό,τι είχε σχέση με τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ακόμα και άνθρωποι που με ξέρουν καλά, θα ξαφνιάζονταν αν μάθαιναν πως υπηρέτησα ως αξιωματικός διαβιβάσεων στο Ναυτικό, στον ανθυποβρυχιακό πόλεμο του Β’ Παγκοσμίου. Μονάχα μια φωτογραφία μου σώζεται από τότε. Φοράω σορτς, κάθομαι στα ρέλια ενός πλοίου και κρατάω στα χέρια μου ένα τουφέκι. Ο πόλεμος είναι ο τόσο ηλίθιο χάσιμο χρόνου, νέοι άνθρωποι σε ένα καράβι να κοιτάζουν πώς να βρουν άλλους νέους; Ανθρώπους να τους τινάξουν στον αέρα».

Σταρ. «Μερικά χρόνια αργότερα έμαθα πως ο πατέρας μου είχε πάει να δει το Champion (σ.σ. η ταινία στην οποία υποδύεται έναν πυγμάχο έγινε τεράστια επιτυχία έκανε τον Ντάγκλας σταρ και τον οδήγησε για πρώτη φορά στα Οσκαρ) παρέα με κάποιον από αυτούς που έπιναν στο μπαρ. Στη σκηνή που ο αντίπαλός μου με κάνει λιώμα πάνω στο ρινγκ, ο πατέρας μου σκέπασε τα μάτια του. Στο τέλος της σκηνής που τελικά νικάω, ο μπαμπάς σηκώθηκε και φώναξε με τα σπασμένα του εγγλέζικα “Δώσ’ του να καταλάβει Ισούρ! Δώσ’ του να καταλάβει!”».

Εταιρεία παραγωγής Μπρίνα. «Πριν βάλω μπροστά τη δική μου εταιρεία παραγωγής, έπρεπε να βάλω μερικά πράγματα στη θέση τους και ένα από αυτά ήταν οι Ρώσοι. Εκαναν ραδιοφωνική εκπομπή: “Ο Κερκ Ντάγκλας, αμερικανός ηθοποιός γυρίζει μια ταινία με τίτλο “Οδυσσέας”, βασισμένη στην “Οδύσσεια” του Ομήρου. Ο Ντάγκλας τόσο εντυπωσιάστηκε από το σενάριο, που ρώτησε αν ο κ. Ομηρος είχε γράψει και κανένα άλλο”.

Στη Ρωσία ακόμη και τα παιδιά ήξεραν ποιος ήταν ο Ομηρος, ενώ αυτός ο ηλίθιος ηθοποιός, ο Κερκ Ντάγκλας, προϊόν της αμερικανικής εκπαίδευσης, δεν είχε ιδέα.

Είχαν κάνει λάθος στον άνθρωπο. Αντέκρουσα τους ισχυρισμούς τους από ραδιοφώνου στα ρωσικά, χρησιμοποιώντας τα “φονέτικς”. Βρήκα δασκάλους, μελέτησα επί εβδομάδες ρωσικά και βγήκα στον αέρα. Μίλησα στο ρωσικό κοινό για τους γονείς μου, που ήταν κι αυτοί δύο αγράμματοι Ρώσοι, για τη μόρφωσή μου σε μια χώρα που σου δίνει την ευκαιρία να πας στο πανεπιστήμιο φτάνει να δουλέψεις: την Αμερική».