Καιροί πρόσφοροι για οπισθοδρόμηση (;)

«Το θέμα της σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης δεν έχει μέχρι σήμερα τεθεί επίσημα. Δεν υπάρχουν σχέδια, δεν υπάρχει πρόγραμμα, υπάρχει όμως η βεβαιότητα πως το ζήτημα θα απασχολήσει σύντομα και το υπουργείο Παιδείας».

Ευάγγελος Παπανούτσος, γενικός γραμματέας του υπουργείου Παιδείας, έτος 1964

«Η εισαγωγή της σεξουαλικής αγωγής στα σχολεία έχει ήδη δρομολογηθεί από το υπουργείο, και το Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής επεξεργάζεται ήδη σχετικές προτάσεις».

Νίκη Κεραμέως, υπουργός Παιδείας, έτος 2020

Στις 24 Σεπτεμβρίου του 2019, μια ιστορία φρίκης ήρθε να ταράξει την Ισπανία. Την ημέρα εκείνη, ένας 16χρονος είχε πετάξει το νεογέννητό του μέσα στον ποταμό Μπεσός, στην εργατική κοινότητα Λ’ Οσπιταλέτ ντε Γιομπρεγκάτ, κοντά στη Βαρκελώνη. Ειδοποιημένη από έναν περαστικό που έβγαζε βόλτα τον σκύλο του, η καταλανική αστυνομία είχε συλλάβει αμέσως τον ανήλικο· το άψυχο κορμάκι είχε βρεθεί έπειτα από τρεις ημέρες ερευνών.

Μέσα Ιανουαρίου, η καταλανική εφημερίδα «El Periodico» έδωσε μια νέα διάσταση στην υπόθεση αποκαλύπτοντας πως η μητέρα του μωρού είχε προσπαθήσει να κάνει άμβλωση στις αρχές της εγκυμοσύνης της. Δεκαέξι χρόνων κι αυτή, έκανε πίσω όταν οι δημοτικές κοινωνικές υπηρεσίες τής ξεκαθάρισαν πως χρειαζόταν τη συναίνεση ενός από τους γονείς της – παρότι εκείνη προσπαθούσε να τους πείσει ότι βρίσκονταν στο εξωτερικό, στη Βολιβία, χώρα καταγωγής τους.

Η κοινωνική λειτουργός παρέπεμψε τη 16χρονη στο κέντρο υγείας. Η ίδια προτίμησε, μαζί με τον σύντροφό της, να κρατήσουν την εγκυμοσύνη της κρυφή. Φορώντας φαρδιά ρούχα, κατάφερε να πείσει γονείς και καθηγητές ότι είχε απλώς πάρει βάρος. Οταν ξεκίνησαν οι συστολές, το ζευγάρι έκλεισε δωμάτιο σε μια πανσιόν και η κοπέλα γέννησε εκεί, χωρίς ιατρική βοήθεια, ακολουθώντας τις οδηγίες που είχε βρει ο σύντροφός της στο Ιντερνετ, με τη μουσική στη διαπασών για να πνίγει τις φωνές της. Την επόμενη μέρα, χωρίστηκαν: εκείνη για να επιστρέψει στους γονείς της, στους οποίους είχε πει ότι θα έμενε τη νύχτα σε μια φίλη για να διαβάσουν παρέα, κι εκείνος προκειμένου να δώσει το μωρό για υιοθεσία, όπως είχαν συμφωνήσει. Αντ’ αυτού, το πέταξε στο ποτάμι να πνιγεί.

Για ακόμα μία φορά, όμως, «το προσωπικό είναι πολιτικό». Γιατί ένας νόμος «για τη σεξουαλική και αναπαραγωγική υγεία» που είχε ψηφιστεί στην Ισπανία το 2010, με πρωτοβουλία της σοσιαλιστικής κυβέρνησης Θαπατέρο, επέτρεπε στις νεαρές γυναίκες 16 και 17 χρόνων να προχωρήσουν σε άμβλωση χωρίς να απαιτείται πρότερη ενημέρωση των γονιών τους (ενημέρωση, δεν χρειάζονταν τη συναίνεσή τους) στις περιπτώσεις όπου υπήρχε κίνδυνος «ενδοοικογενειακής βίας, απειλών, πιέσεων, κακομεταχείρισης ή δημιουργίας μιας κατάστασης οδύνης και εγκατάλειψης». Ολα αυτά βέβαια μέσα στα όρια του νόμου: κατά τις 14 πρώτες εβδομάδες της κύησης χωρίς αιτιολόγηση και μέχρι την 22η εβδομάδα σε περίπτωση σοβαρού κινδύνου για τη ζωή ή την υγεία της μητέρας ή σοβαρών ανωμαλιών για το έμβρυο.

Σύμφωνα με τις αρμόδιες υπηρεσίες, ο νόμος λειτουργούσε σωστά: μόνο ένα 12% των ανηλίκων άνω των 16 χρόνων που ζητούσαν να κάνουν άμβλωση δεν διέθεταν τη σύμφωνη γνώμη των γονιών τους και πάντα είχαν σοβαρούς λόγους γι’ αυτό. Το 2015, ωστόσο, η συντηρητική κυβέρνηση Ραχόι, αφού πρώτα προσπάθησε να απαγορεύσει σχεδόν ολοκληρωτικά τις αμβλώσεις στην Ισπανία, άλλαξε τελικά τον νόμο απαιτώντας, για όλες τις ανήλικες, «τη συναίνεση των νόμιμων εκπροσώπων τους». Οπως σημείωνε πρόσφατα στην εφημερίδα «Le Monde» η Φρανθίσκα Γκαρθία, πρόεδρος της Ενωσης πιστοποιημένων κλινικών για την τεχνητή διακοπή της εγκυμοσύνης, «η μεταρρύθμιση του Λαϊκού Κόμματος δεν προέβλεψε καμία διέξοδο για τις 16χρονες και τις 17χρονες που αντιμετωπίζουν δύσκολες καταστάσεις στο σπίτι. Ο νόμος τούς γύρισε την πλάτη και τις υποχρέωσε να υπομείνουν μόνες τις συνέπειες». Με συχνά τραγικά αποτελέσματα.

Ο σημερινός κυβερνητικός συνασπισμός Σοσιαλιστών – Podemos θέλει να αλλάξει ξανά τη νομοθεσία, επαναφέροντας τον νόμο του 2010. Η συζήτηση προαναγγέλλεται όμως έντονη τη στιγμή που πληθαίνουν οι διαδηλώσεις διαμαρτυρίας και οι οργανωμένες πράξεις εκφοβισμού μπροστά στις πόρτες των κλινικών που πραγματοποιούν αμβλώσεις, από ακραίες καθολικές οργανώσεις και υποστηρικτές του ακροδεξιού Vox.

Αυτά συμβαίνουν όταν ο νόμος πηγαίνει, αντί για μπροστά, πίσω – αυτό ακριβώς που θα ήθελαν να επιβάλουν και στη χώρα μας οι υπεύθυνοι για τις αφίσες κατά των αμβλώσεων που γέμισαν πρόσφατα τη Θεσσαλονίκη, τον Λαγκαδά, τα Γρεβενά, την Κατερίνη, το Κιλκίς και τη Φλώρινα, αφού πρώτα προσπάθησαν ανεπιτυχώς να γεμίσουν και το μετρό της Αθήνας. Για συντονισμένη εκστρατεία πρόκειται, είναι πλέον ξεκάθαρο: κάποιοι θεωρούν πως οι πολιτικοί καιροί είναι πρόσφοροι για οπισθοδρόμηση. Κι έχουν, δυστυχώς, καταγάγει ήδη μία νίκη, αυτοί ορίζουν τη δημόσια συζήτηση, αυτοί προκαλούν κι εμείς, στην καλύτερη περίπτωση, αντιδρούμε. Ισως πρέπει να αλλάξει αυτό. Να πάρουμε τη συζήτηση στα δικά μας χέρια. Γιατί ο νόμος στην Ελλάδα δεν μοιάζει με εκείνον του Θαπατέρο, μοιάζει με εκείνον του Ραχόι: αν η έγκυος είναι ανήλικη, ακόμα και 16-17 χρόνων, απαιτείται και η συναίνεση ενός από τους γονείς ή του νόμιμου κηδεμόνα.