Κοινωνία χαμηλού κόστους;

Μια από τις πιο τραγικές πλευρές των Μνημονίων ήταν η μεγάλη πραγματική και ονομαστική μείωση των μισθών, με κορυφαία τη συμπίεση του κατώτατου μισθού, σε εφαρμογή της διαβόητης «εσωτερικής υποτίμησης», την οποία οι οικονομολόγοι του ΔΝΤ όπως ο Ολιβιέ Μπλανσάρ είχαν θεωρήσει πανάκεια για τις χώρες της περιφέρειας της ευρωζώνης. Συγκεφαλαίωνε την αντίληψη ότι η μόνη λύση για την ανάκτηση της ανταγωνιστικότητας σε συνθήκες ενιαίου νομίσματος ήταν ένας «αγώνας προς τα κάτω» με τις χώρες χαμηλού εργασιακού κόστους και παρέβλεπε τόσο το κοινωνικό κόστος που αυτό θα είχε, όσο και τη διαπίστωση ότι η επικέντρωση στο ανταγωνιστικό κόστος εργασίας αποτελεί μια ούτως ή άλλως δυσοίωνη προοπτική για την οικονομία σε μια εποχή που υποτίθεται ότι το κλειδί είναι η επένδυση σε τεχνολογικούς κλάδους υψηλής προστιθέμενης αξίας.

Η τεράστια αύξηση της ανεργίας, που εξακολουθεί να βρίσκεται σε υψηλά επίπεδα, και η θεσμική ακύρωση μηχανισμών συλλογικής διαπραγμάτευσης διευκόλυναν αυτή την κίνηση, επενδύοντας κυνικά στο γεγονός ότι μεγάλο μέρος της κοινωνίας απλώς αναζητούσε εργασία και επιβίωση και συχνά ήταν έτοιμο να αποδεχτεί οποιαδήποτε συνθήκη ή, εναλλακτικά, κατέφευγε στη μετανάστευση σε αναζήτηση στοιχειωδώς αξιοπρεπούς εργασιακής και μισθολογικής προοπτικής.

Η διαπίστωση ότι η περσινή αύξηση του κατώτατου μισθού και η κατάργηση του υποκατώτατου, όπως και η μικρή στατιστική ανάκαμψη του μέσου μισθού, δεν οδήγησαν σε κάποιο δημοσιονομικό ή αναπτυξιακό εκτροχιασμό (αντίθετα η αφαίμαξη των «πρωτογενών πλεονασμάτων» συνεχίστηκε κανονικά), μαζί με τα στοιχεία από τον επιχειρηματικό τομέα της οικονομίας που εμφανίζουν σαφή αύξηση της κερδοφορίας και βελτίωση αρκετών δεικτών, καταδεικνύουν ότι δύσκολα μπορεί να σταθεί η κινδυνολογία γύρω από το ενδεχόμενο νέας αύξησης του κατώτατου μισθού. Εκτός και εάν όντως υπάρχει η εκτίμηση ότι το αναπτυξιακό υπόδειγμα της χώρας θα πρέπει να στηρίζεται στη διαρκή απαξίωση και υποτίμηση του εργατικού δυναμικού της. Μόνο που μια οικονομία χαμηλού κόστους οδηγεί τελικά και σε μια κοινωνία χαμηλών προσδοκιών.