Η κοιλάδα των Αθηνών

Οταν πρωτοδιάβασα το μυθιστόρημα του Γιώργη Γιατρομανωλάκη από το οποίο «δανείστηκα» τον σημερινό τίτλο, ζήλεψα τη μεταφυσική εμπειρία του κεντρικού ήρωα. Του φωτογράφου που ενώ φωτογράφιζε, μπροστά στο μνημείο του Αγνωστου Στρατιώτη, την παρέλαση της 25ης Μαρτίου του 1940, ένα εκτυφλωτικό φως έγινε η αιτία να χάσει τις αισθήσεις του. Οταν συνήλθε, γύρω του δεν υπήρχε τίποτα από το γνωστό τοπίο. Ούτε δρόμοι ούτε κτίρια ούτε καν η Ακρόπολη. Μόνο η κοιλάδα των Αθηνών. Πώς θα ήταν άραγε; Ο Ιερός Βράχος χωρίς τον Παρθενώνα, ο Λυκαβηττός χωρίς το εκκλησάκι, η Πανεπιστημίου κατσάβραχα, το Κολωνάκι διάσελο και το Σύνταγμα ξέφωτο;

Ωστόσο η έκθεση και το ντοκιμαντέρ του Μουσείου Μπενάκη μας δείχνουν κάτι πολύ πιο ενδιαφέρον από το απόλυτα φυσικό τοπίο. Την Αθήνα στην πρωτόλεια μορφή της και πώς άρχισε να θυμίζει αυτό που είναι σήμερα. Ενας συνοικισμός γύρω από την Ακρόπολη που μέσα σε 75 χρόνια, από την έναρξη της Επανάστασης μέχρι τους πρώτους Ολυμπιακούς, εξελίχθηκε σε μια έστω και υποτυπώδη ευρωπαϊκή πρωτεύουσα. Χρόνος ρεκόρ αν αναλογιστούμε τι είδε να αλλάζει γύρω του ένας Αθηναίος που γεννήθηκε το 1815 και πέθανε στα 80 του.

Παρόμοιες φωτογραφίες κυκλοφορούν στο Διαδίκτυο και τραβάνε πάντα το μάτι. Ενας βοσκός με το κοπάδι του να κατεβαίνει τη Βουκουρεστίου, ένα κάρο να αγκομαχά στον χωματόδρομο της Πατριάρχου Ιωακείμ, τις αγελάδες της Πανεπιστημίου, δυο – τρεις καλύβες ξωμάχων να σπάνε την ερημιά της Συγγρού, τους… αμπελόκηπους των Αμπελοκήπων. Αυτά σε μία Αθήνα που μέχρι τη δεκαετία του 1930 δεν είχε σύστημα ύδρευσης, οι κάτοικοι της, μέχρι το 1852 δεν ήξεραν τι είναι η σοκολάτα, πρωτοδοκίμασαν μπίρα το 1870 και μπισκότα μετά το 1920. Σε μία περίοδο που οι φουστανελάτοι Αθηναίοι, σύμφωνα με κείμενα του Μιχαήλ Χουρμούζη, αγκομαχούσαν στους οίκους ραπτικής όταν έκαναν πρόβα στα στενά, φράγκικα παντελόνια.

Τελικά, γιατί μας γοητεύει τόσο το παρελθόν; Ισως διότι δεν μας αρέσει καθόλου το παρόν.