Μειώστε {LF}το χρέος τώρα που τα επιτόκια {LF}είναι χαμηλά

Να εκμεταλλευτεί η κυβέρνηση το σημερινό περιβάλλον των χαμηλών επιτοκίων προκειμένου να μειώσει το δημόσιο χρέος όσο το δυνατόν ταχύτερα, καθώς απέχει πολύ από το να είναι βιώσιμο, διαμηνύει ο πρώην επικεφαλής του ΔΝΤ στην Ελλάδα Μπομπ Τράα. Ο ολλανδός τεχνοκράτης, ο οποίος ήταν ο πρώτος «μνημονιακός» εκπρόσωπος του Ταμείου στην Ελλάδα, μίλησε στα «ΝΕΑ» με αφορμή την επίσκεψή του στην Αθήνα για την έκδοση του βιβλίου του «Το σχέδιο του Οδυσσέα, το μεγάλο ταξίδι προς ένα βιώσιμο χρέος». Αν και το ΔΝΤ έχει αποφασίσει να κλείσει το γραφείο του στην Αθήνα και ο ίδιος ο Τράα έχει αποχωρήσει από το Ταμείο εδώ και μερικά χρόνια, η κριτική του παραμένει εξαιρετικά αυστηρή.

Απέχει αρκετά το χρέος της Ελλάδας από το να καταστεί βιώσιμο και ποιο είναι το μήνυμα του βιβλίου σας;

Η Ελλάδα εξακολουθεί να απέχει πολύ από το να έχει βιώσιμο χρέος. Σε ποσοστό άνω του 180% του ΑΕΠ, το χρέος αυτό μπορεί να εξυπηρετηθεί μόνο υπό ειδικές συνθήκες και με μεγάλη βοήθεια από άλλες χώρες. Αλλά η φύση ενέχει αστάθεια και θα υπάρξουν σοκ. Τα επιτόκια δεν θα παραμείνουν στο σημείο όπου είναι σήμερα και ενδέχεται να υπάρξουν απότομες αυξήσεις στο κόστος εξυπηρέτησης του χρέους σε κάποιο σημείο. Η Ελλάδα αντιμετωπίζει επίσης φθίνουσες δημογραφικές εξελίξεις, τέτοιες που η αύξηση του ΑΕΠ να μην μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να «βγει» από το χρέος, καθώς η δυνητική ανάπτυξη θα μειωθεί από τα ήδη μέτρια επίπεδα. Η Ελλάδα δεν πρέπει να αφήσει έναν τόσο μεγάλο κίνδυνο για τις επόμενες γενιές και χρειάζεται να καταβάλει κάθε δυνατή προσπάθεια για να τοποθετηθεί το χρέος σε σταθερή πτωτική τροχιά. Το βιβλίο περιγράφει μια στρατηγική για να γίνει αυτό.

Η Ελλάδα επιδιώκει μείωση του στόχου του πρωτογενούς πλεονάσματος. Πώς αξιολογείτε αυτό το ζήτημα;

Η Ελλάδα δεν πρέπει να μειώσει τον στόχο του πρωτογενούς ισοζυγίου, αλλά να χρησιμοποιήσει τα σημερινά πολύ χαμηλά επιτόκια για να επιτύχει ευκαιριακή και επιταχυνόμενη πρόοδο στη μείωση του χρέους. Επιπλέον, η Ελλάδα έχει εδώ και μερικά χρόνια ισχυριστεί ότι έχει δημοσιονομικό πλεόνασμα, αλλά το ύψος του χρέους συνεχίζει να αυξάνεται. Αυτό είναι αντιφατικό και η κυβέρνηση πρέπει να εξηγήσει τι συμβαίνει. Είναι οι αριθμοί για το έλλειμμα σωστοί και / ή σχετικοί;

Το ΔΝΤ προτείνει μείωση του πρωτογενούς πλεονάσματος στο 1,5%, παρά τις αμφιβολίες που έχει εκφράσει για τη βιωσιμότητα του χρέους μετά το 2032. Η Τράπεζα της Ελλάδος βλέπει μια σαφή πορεία προς βιώσιμο χρέος, ακόμη και αν το πρωτογενές πλεόνασμα μειωθεί στο 2,2%.

Δεν κατανοώ κανέναν υπολογισμό. Η δυνητική ανάπτυξη, η μεγαλύτερη δυνατότητα προσφοράς της οικονομίας δηλαδή, αποκτάται μέσω διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων που καθιστούν την οικονομική διαδικασία πιο αποτελεσματική. Δεν έχει καμία σχέση με περισσότερο ή λιγότερο χρέος, το οποίο είναι ένα εργαλείο διαχείρισης της συνολικής ζήτησης. Η Ελλάδα έχει πρόβλημα παραγωγικότητας και προσφοράς, όχι πρόβλημα ζήτησης. Το επί πολλά έτη έλλειμμα του εξωτερικού ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών δείχνει ότι η Ελλάδα καταναλώνει περισσότερο από ό,τι παράγει σε σταθερή βάση. Οπότε η αύξηση της ζήτησης δεν είναι η απάντηση στην επίλυση της έλλειψης προσφοράς.

Η Ελλάδα προσπαθεί να διευρύνει τον δημοσιονομικό χώρο για να έχει μεγαλύτερο περιθώριο για ορισμένες πολιτικές, όπως είναι η μείωση φόρων. Στο πλαίσιο αυτό έχει προταθεί ο smooth mechanism. Πώς βλέπετε την προσπάθεια αυτή;

Νομίζω ότι είναι καταδικασμένη να αποτύχει σε διαρθρωτική βάση. Οι φορολογικές περικοπές οδηγούν σε αναδιανομή του εισοδήματος. Δεν βελτιώνουν την παραγωγικότητα ή την προσφορά της οικονομίας αυτή καθαυτήν. Οι φορολογικές περικοπές, όταν υπάρχει πολύ υψηλό χρέος, είναι ένα λαϊκιστικό εργαλείο. Δεν γνωρίζω να υπάρχει απόδειξη ότι η Ελλάδα έχει κάποια καμπύλη Laffer.

Πάντως, οι θεσμοί ετοιμάζουν νέα ανάλυση βιωσιμότητας του ελληνικού χρέους, αλλά και σύμφωνα με την πιο πρόσφατη ανάλυση υπάρχουν βελτιώσεις. Επιπλέον, η Ελλάδα έχει αρνητικές αποδόσεις. Η κατάσταση αυτή βοηθά την Ελλάδα να μειώσει το χρέος της.

Τα αρνητικά επιτόκια είναι ένα τυχερό διάλειμμα για την Ελλάδα. Χρησιμοποιήστε το για να μειώσετε το χρέος όσο το δυνατόν γρηγορότερα με ένα σταθερό λογικό πρωτογενές πλεόνασμα. Εάν χρησιμοποιηθούν για να μειωθεί και για να αναδιαρθρωθεί το χρέος, τότε μπορεί να συμβάλουν στο να οδηγηθεί ταχύτερα σε βιωσιμότητα.

Πρόσφατα η Fitch αναβάθμισε την Ελλάδα και αναμένονται περαιτέρω διαβαθμίσεις από άλλους οργανισμούς αξιολόγησης. Τι νομίζετε;

Θεωρώ ότι αυτό είναι πολύ βραχυπρόθεσμο. Τα θεμελιώδη δεν έχουν αλλάξει και το χρέος εξακολουθεί να μην είναι βιώσιμο μακροπρόθεσμα με τις τρέχουσες πολιτικές. Η μείωση του πρωτογενούς ισοζυγίου θα επιδεινώσει τα πράγματα. Οι οίκοι αξιολόγησης πωλούν ένα προϊόν στις κυβερνήσεις και το προϊόν αυτό δεν αφορά μακροπρόθεσμη άποψη. Πρέπει να λαμβάνουμε υπόψη ότι οι οίκοι αξιολόγησης είναι εξαιρετικά προκυκλικοί. Τα πολιτικά συστήματα δεν φαίνεται ότι θέλουν να το μάθουν.

Ποιες προκλήσεις βλέπετε για την ελληνική οικονομία, δεδομένων και των εξωτερικών παραγόντων και εξελίξεων; Ποιες προτεραιότητες θα προτείνατε;

Η ευκαιριακή πρόκληση που βλέπω είναι ότι τα εξαιρετικά χαμηλά επιτόκια θα χρησιμοποιηθούν πιθανώς για να αυξήσουν τη ζήτηση και να αναλωθούν σε αυτό. Αυτή θα είναι μια μεγάλη χαμένη ευκαιρία. Το εξωτερικό περιβάλλον δεν είναι πιθανό να βελτιωθεί αισθητά σε σύντομο χρονικό διάστημα και οι ΗΠΑ θα εξακολουθήσουν να αντιμετωπίζουν τα δικά τους ελλείμματα και χρέη, γεγονός που θα προκαλέσει ισχυρό ταρακούνημα στην παγκόσμια οικονομία, ενδεχομένως μια νέα μαζική παγκόσμια κρίση. Η Ελλάδα δεν θα πρέπει να υπολογίζει στο εξωτερικό περιβάλλον για τη διάσωσή της. Η προτεραιότητα είναι να γίνει καλή καταγραφή των δημογραφικών στοιχείων και να μελετηθεί ρεαλιστικά τι σημαίνει αυτό για τη δυνητική ανάπτυξη στην Ελλάδα. Στη συνέχεια μπορεί να σχεδιαστεί μια δημοσιονομική πορεία σε αυτή τη γραμμή βάσης για να μειωθεί σταδιακά το χρέος και να καταστεί η ελληνική οικονομία πιο οικονομικά ανθεκτική. Αυτό είναι απαραίτητο για να προστατευτούν οι νέοι και οι νέες γενεές.

Θα σκεφτόσασταν πριν από λίγα χρόνια ότι το ΔΝΤ θα κλείσει το γραφείο του στην Αθήνα;

Είναι κανονικό. Είχα προβλέψει ότι αυτό θα συμβεί. Μόνο η χρονική στιγμή είναι αβέβαιη.