Οικοσύστημα καινοτόμου επιχειρηματικότητας στα ελληνικά πανεπιστήμια

Από τις περίπου 40 καινοτόμες και υψηλής επίδρασης νέες εταιρείες (startups) που δημιουργούνται ετησίως στην Ελλάδα μόνο μία-δύο σχετίζονται με την αξιοποίηση της επιστημονικής έρευνας στα πανεπιστήμια ή ερευνητικά κέντρα. Αυτό είναι ιδιαίτερα παράδοξο αν λάβουμε υπόψη την υψηλής ποιότητας επιστημονική έρευνα που πραγματοποιείται στην Ελλάδα. Συγκεκριμένα, περίπου 7.000 ερευνητές σε πάνω από 2.000 ερευνητικές ομάδες αποτελούν ένα υγιές και σοβαρό επιστημονικό ανθρώπινο δυναμικό διεθνούς εμβέλειας. Μάλιστα υπάρχουν     τουλάχιστον 200 ερευνητικές μονάδες που αποτελούν μέρος της ερευνητικής αριστείας σε παγκόσμιο επίπεδο στον εξειδικευμένο επιστημονικό κλάδο τους.

Στο Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα Horizon 2020 η Ελλάδα κατατάχθηκε στην 11η θέση όσον αφορά αριθμό συμμετοχών και προϋπολογισμού, σε κοντινές θέσεις με ιδιαίτερα αναπτυγμένες χώρες όπως η Φινλανδία, η Δανία και το Βέλγιο. Το πρόβλημα όμως εντοπίζεται στην αξιοποίηση της έρευνας για δημιουργία καινοτόμων προϊόντων/υπηρεσιών και γενικά δυναμικής νέας καινοτόμου επιχειρηματικότητας. Για παράδειγμα, η Φινλανδία αποκτά ετησίως περίπου 1.000 ευρωπαϊκές πατέντες, ενώ η Ελλάδα μόλις 20-30.

Αρα θα πρέπει να τονωθεί η καινοτόμος-βιώσιμη-νέα επιχειρηματικότητα που βασίζεται στην αξιοποίηση των αποτελεσμάτων της ακαδημαϊκής έρευνας. Για τον σκοπό αυτόν προτείνονται οι παρακάτω εξειδικευμένες δράσεις, στο πλαίσιο όμως μιας οργανωμένης εθνικής στρατηγικής:

Δημιουργία ενός εθνικού προγράμματος χρηματοδότησης σποράς (seed funding) για τις εκατοντάδες πλέον επιχειρηματικές ιδέες που προκύπτουν ετησίως από ερευνητές/επιστήμονες, που όμως λόγω έλλειψης της σχετικής χρηματοδότησης «σβήνουν», χωρίς να έχουν τους πόρους για ένα-δύο χρόνια ώστε να δημιουργήσουν το πρωτότυπο προϊόν τους και να προχωρήσουν στα επόμενα αναπτυξιακά βήματα.

Δημιουργία υβριδικών θερμοκοιτίδων σε συνεργασία των πανεπιστημίων με κλαδικούς/χρηματοδοτικούς φορείς που θα ενισχύσουν τη χρηματοδότηση, την ανάπτυξη και εξωστρέφεια των νέων επιχειρηματικών σχημάτων. Σημαντικό ρόλο μπορούν να παίξουν τα εξειδικευμένα funds (στο πλαίσιο του Equifund) που επικεντρώνονται στα αρχικά στάδια της καινοτόμου επιχειρηματικής δραστηριότητας.

Συμμετοχή των ΑΕΙ στους κόμβους επιχειρηματικότητας και αξιοποίηση της εξειδικευμένης γνώσης των ακαδημαϊκών εργαστηρίων, για μεταφορά των αναγκών των επιχειρήσεων στις εκπαιδευτικές αίθουσες και εργαστήρια, τη δημιουργία συνεργασιακών δομών για εφαρμοσμένα ερευνητικά έργα, τη χρηματοδότηση διδακτορικών διατριβών κ.λπ.

Αξιοποίηση των υψηλού επιπέδου ελλήνων επιστημόνων/ερευνητών της Διασποράς μέσω ειδικών κινήτρων για τη μεταφορά καινοτόμων δράσεών τους στην Ελλάδα, ή της δημιουργίας δικτύων συνεργασίας με αντίστοιχες συμπληρωματικές πρωτοβουλίες στη χώρα μας για προσέλκυση τμημάτων R&D μεγάλων διεθνών εταιρειών που φέρνουν εξαιρετικά πολλαπλασιαστικά οφέλη.

Σύσταση κόμβων μεταφοράς τεχνολογίας στα πανεπιστήμια/ερευνητικά κέντρα για δημιουργία πατεντών και κατοχύρωση της πνευματικής ιδιοκτησίας (technology transfer hubs), δημιουργία του θεσμικού/διοικητικού πλαισίου αξιοποίησης των ερευνητικών αποτελεσμάτων (spinoffs, spinouts) και προώθησή τους στη διεθνή αγορά.

Καθιέρωση νέας μορφής επιχειρηματικής οντότητας αποκλειστικά για ερευνητές, ως συνέχεια της εταιρικής μορφής των ΙΚΕ, με κύριο χαρακτηριστικό το χαμηλό ρίσκο ως προς τις διαδικασίες δημιουργίας, λειτουργίας, παύσης, με στόχο την πρακτική εξοικείωση με την επιχειρηματική δράση των νέων επιστημόνων που θέλουν να ρισκάρουν στον επιχειρηματικό στίβο.

Απλοποίηση των δομών διαχείρισης των ερευνητικών έργων στα ΑΕΙ, που πλέον γίνονται με τελείως γραφειοκρατικό τρόπο, και δημιουργία ενός φιλικού φορολογικού περιβάλλοντος για τους νέους ερευνητές, τους οποίους η πολιτεία τώρα τους αντιμετωπίζει ως στελέχη επιχειρήσεων.