Η καλή και η κακή χρήσις {LF}του πλούτου

Μολονότι η κοινή γνώμη καταδικάζει την συσσώρευσιν των μεγάλων περιουσιών, εν τούτοις ενδιαφέρεται διά τον τρόπον κατά τον οποίον ο εκατομμυριούχος εξοδεύει τον πλούτον του, παρά πώς τον δημιουργεί. Φυσικά, ο πλούτος δεν έχει αξίαν καθ’ εαυτόν ειμή από της απόψεως της χρήσεως ή της εξοδεύσεως αυτού.

«Είνε συνήθως δύσκολον να διαπιστώσωμεν πώς απεκτήθη ο πλούτος ενός ατόμου», λέγει ο καθηγητής Κλαίν· «είνε ευκολώτατον να παρακολουθήσωμεν την χρησιμοποίησην αυτού».

Ο κάθε πλούσιος ημπορεί να δίδη χρήματα προς διαφόρους σκοπούς, και πολλοί θα τον επαινέσουν. Αλλ’ όμως χρειάζεται πραγματική ικανότης διά να διαθέση κανείς τα χρήματά του εις καλά έργα, τα οποία θα επιζήσουν αυτού.

Αφ’ ετέρου, η ικανότης του συσσωρεύειν χρήματα άνευ της αντιστοίχου γνώσεως του χρησιμοποιείν αυτά σκοπίμως είνε τραγικόν πράγμα, με οιοδήποτε μέσον, ευγενές ή αγενές, και αν απεκτήθη ο πλούτος, πρέπει να διατεθή· και το κοινόν συμφέρον απαιτεί όπως διατίθεται καλώς. Αλλά ποίος ημπορεί να ειπή, ποίον είνε το σπουδαιότερον: η απόκτησις ή η διάθεσις του χρήματος;

Υπάρχουν τέσσαρες τρόποι διαθέσεως του πλούτου. Πρώτος είνε η κατασπατάλησις· δεύτερος, τα δώρα, αι δωρεαί και αι φιλανθρωπίαι· τρίτος η επένδυσις και η οικονομία· τέταρτος η παραγωγική διάθεσις.

Ο τρόπος κατά τον οποίον ο πλούσιος δαπανά το εισόδημά του εξαρτάται, ως ευνόητον, από την ηλικίαν του, την κατάστασιν της υγείας του, από το αν είνε έγγαμος ή άγαμος, από το είδος της συζύγου του, τον αριθμόν των τέκνων του και την διαγωγήν των· εξαρτάται προσέτι από το αν ο πλούσιος είνε νουνεχής ή ελαφρόμυαλος, μορφωμένος ή αμόρφωτος· και τέλος, από την ουσιαστικήν ιδιοσυγκρασίαν του, η οποία, ως γνωστόν, εξαρτάται από πολλούς παράγοντας, ασχέτους με τον πλούτον ή την φτώχεια.

Πολλοί εκατομμυριούχοι αμφοτέρων των φύλων κατακρίνονται διά τας παραδοξότητας και τας ασωτείας των. Αλλά και πλείστοι άλλοι είνε αξιοσέβαστοι, ευπρεπείς, ηθικοί. Υπάρχουν πολλοί που δίδουν ολόκληρον το εισόδημά των και την περιουσίαν των εις φιλανθρωπικούς σκοπούς.

Ο Γκαίτε είπεν ότι: «δεν θα έπρεπε να είνε πλούσιοι παρά μόνον εκείνοι που καταλαβαίνουν την σημασίαν του πλούτου». Πράγματι, χρειάζεται να είνε κανείς ισχυρός άνθρωπος, να έχη δυνατόν χαρακτήρα, διά να χρησιμοποιήση καλώς και να χαρή τα χρήματά του.

Ακούσατε και τον Εμερσον:

Μερικοί άνθρωποι είνε γεννημένοι διά να κατέχουν, και ημπορούν ν’ αφομοιώνουν καλώς όλην την περιουσίαν των. Αλλοι δεν ημπορούν· αυτοί κλέβουν και τα ίδια των τα μερίσματα. Εκείνος είνε πλούσιος άνθρωπος, ο οποίος κάμνει και τους άλλους πλουσίους· και εκείνος είνε πτωχός, ο οποίος προκαλεί και εις τους άλλους το αίσθημα της φτώχειας».

Πολύ χαρακτηριστικός είνε ο νορβηγικός μύθος της Γερτρούδης· εζύμωνε, όταν δύο ξένοι της εζήτησαν ψωμί. Ησαν ο Χριστός και ο Αγιος Πέτρος, αλλά αυτή δεν τους εγνώρισε. Τους έδωκε ένα μικρό κομμάτι ψωμί, αλλ’ αυτό αμέσως άρχισε να μεγαλώνη. Η Γερτρούδη το άρπαξε πίσω, λέγουσα: «Θα σας δώσω ένα μικρότερο κομμάτι». Και το δεύτερον όμως κομματάκι άρχισε επίσης να μεγαλώνη στα χέρια των. Τότε η καρδιά της Γερτρούδης εσκληρύνθη, και το επήρε πάλι πίσω, διότι είδε την ευκαιρίαν να εξασφαλίση το ψωμί της δι’ όλην την εβδομάδα χωρίς να ζυμώση άλλο.

Εξαφνικά όμως η Γερτρούδη εκατάλαβε περί τίνος επρόκειτο, και έπεσε γονατιστή, ζητούσα συγχώρησιν. Αλλά ήτο πολύ αργά.

«Οχι, ηκούσθη η απάντησις. Μάταια κατελέχθης μεταξύ των πλουσίων. Τώρα η μοίρα σου θα είνε η φτώχεια».

Aι μεγαλύτεραι περιουσίαι γίνονται συνήθως παρ’ ανθρώπων, οι οποίοι συσσωρεύουν πλούτον όχι χάριν του πλούτου, αλλά διότι αι ικανότητές των κατευθύνονται εις την συσσώρευσιν πλούτου, έχουν ούτοι την φιλοδοξίαν απλώς να επιτύχουν, μεταξύ δε των συναδέλφων των η επιτυχία μετρείται μόνον με τον πλούτον.

Ο κ. Φορδ είπεν ότι δεν υπάρχουν ωρισμέναι τάξεις, δεν υπάρχουν πλούσιοι ή πτωχοί, αλλ’ απλώς άνθρωποι εργαζόμενοι και άνθρωποι μη εργαζόμενοι. Θα ηδυνάμεθα να προσθέσωμεν, ότι δεν υπάρχουν εις μίαν κοινωνίαν παρά μόνον άνθρωποι φιλοκοινωνικοί και αντικοινωνικοί, φιλάλληλοι και εγωϊσταί.

Ο πλούτος ομοιάζει προς την υγείαν, προς την μόρφωση· η ηθική του αξία εξαρτάται μόνον από την χρήσιν την οποίαν κάμνομεν.

Κατηγορούν πολλούς πλουσίους δι’ υπερβολικήν σπατάλην, δι’ άσωτείαν. Παρέχετε σεις παράδειγμα και εις τον πολύ πτωχόν και εις τον πολύ πλούσιον, με τον απλόν και αξιοπρεπή τρόπον σας του ζην; ‘Η πολλάκις φθάνετε μέχρι του να χρεώνεσθε διά να παρακολουθήτε εις τας δαπάνας των τους πλουσιωτέρους σας; Διότι, πράγματι, ο τύπος του ασώτου δεν συναντάται μόνον εις την πλουσίαν τάξιν.

Ιδού ένας εργάτης, ο οποίος τρώγει σε μια νύκτα τας οικονομίας ενός ή και περισσοτέρων μηνών, ασκόπως, διά να γλεντήση, δηλαδή διά να μεθύση με τους φίλους του. Ιδού ένας υπάλληλος, ο οποίος προεξοφλεί τον μισθόν του διά να πάη να τον παίξη στα χαρτιά.

Ιδού ένας μετρίως εύπορος, ο όποιος δανείζεται διά να ημπορέση να δώση χορόν εις το σπίτι του, διότι έτσι το απαιτεί η σύζυγός του ή η κοσμική δεσποινίς. Κατά τι διαφέρουν όλοι αυτοί από τον άφρονα πλούσιον, ο οποίος εν τη αμαθεία του νομίζει, ότι ο ασχέτως διά ποίων μέσων κτηθείς πλούτος του δεν προορίζεται διά τίποτε άλλο ειμή διά την ικανοποίησιν των παραλογωτέρων, ενίοτε δε και των κακοηθεστέρων, φαντασιοπληξιών του;

Οι σπάταλοι, όπως και οι οικονόμοι, υπάρχουν εις όλας τας τάξεις, εις όλας τας ηλικίας, εις όλας τας φυλάς. Εννοείται, ότι ο σπάταλος πλούσιος είνε ο μάλλον αξιοκατάκριτος, διότι αποτελεί την πηγήν της διαφθοράς.

Ακούσατε τι συνέβη πρότινος εις την Αμερικήν:

Ενας εκατομμυριούχος αφήκεν όλην του την περιουσίαν εξ 20.000.000 δολλαρίων εις τον γραμματέα του, διότι ούτος τον είχε βοηθήσει εις υπόπτους επιχειρήσεις. Εις τον μόνον συγγενή του, έναν ανεψιόν του, αφήκε δωρεάν εκ 250.000 δολλαρίων. Ο ανεψιός ενόμισεν ότι ηδικήθη, και ενήγαγε τον γραμματέα του θείου του, ζητών περισσότερα, μολονότι η διαθήκη ώριζεν ολοσχερή αποκλήρωσιν του ανεψιού, εάν ούτος απεπειράτο να διαρρήξη την διαθήκην. Ο ανεψιός, αφού εις μάτην εχρησιμοποίησε ένδεκα δικηγόρους, εύρηκε έναν άλλον ο οποίος κατώρθωσε ν’ ανακαλύψη κάποιο πάτημα, εις τρόπον ώστε εξηναγκάσθη ο γραμματεύς να συμβιβασθή διά 4.150.000 δολλάρια.

Αλλά τότε ο δικηγόρος ενήγαγε τον ανεψιόν διά 325.000 δολλάρια, ισχυριζόμενος ότι η αμοιβή των 25.000 δολλαρίων που επήρε ήτο τελείως ανεπαρκής. Διότι, εξήγησε, προσέφερεν ασυνήθεις υπηρεσίας κατορθώσας να πείση την γυναίκα του γραμματέως όπως πιέση τον σύζυγόν της να δεχθή τον συμβιβασμόν. Ο γραμματεύς εχώρισε την σύζυγόν του.

Ιδού μία εικών διαφθοράς και εξαχρειώσεως χαρακτήρων λόγω κακής χρήσεως του πλούτου.