«Οι νεκροί έχουν πολλά να μας πουν»

Οι νεκροί είναι χρήσιμοι στους ζωντανούς. Με τη διπλή ματιά, του ιατροδικαστή και του αρχαιολόγου/ανθρωπολόγου, εδώ και 20 χρόνια ζω κάνοντας τους νεκρούς να μιλούν. Oχι με κρυστάλλινη σφαίρα ή με πνευματισμό, αλλά με τα εργαλεία της βιολογίας: ακτινογραφία, νυστέρι, μικροσκοπία, γενετική. «Ακολουθώντας» τα οστά, ολόκληρες ζωές ανασυντίθενται, με τις αδυναμίες τους, την ευθραυστότητά τους, την καθημερινότητά τους, τα δράματά τους… και την ευτυχία τους. Είναι το άθροισμα αυτών των ιστοριών που κάνουν την ιστορία. Ετσι, ανώνυμοι άνθρωποι, αλλά και ιστορικές φιγούρες, ξαναζωντανεύουν: ο Ριχάρδος ο Λεοντόκαρδος, του οποίου η βαλσαμωμένη καρδιά υπήρξε ένα δείγμα… πολιτικής ντροπής: Χρησιμοποιήθηκε θυμίαμα για να δώσει μια οσμή τεχνητής αγιότητας στο όργανο, ώστε να ανοίξει σχεδόν θαυματουργά τις πόρτες του Παραδείσου που διαφορετικά θα του είχαν αρνηθεί την είσοδο. Ο Αγιος Λουδοβίκος (Saint-Louis), του οποίου η αιτία θανάτου γίνεται όλο και πιο ακριβής (όχι η πανώλη, όπως πιστεύεται, αλλά μια πιθανή λοίμωξη από το στόμα, η οποία είχε εξαπλωθεί σε ολόκληρο το σώμα του, εξαιτίας ανεπάρκειας της βιταμίνης C, κάτι που φαίνεται ακόμα στη γνάθο του, που διατηρείται στην Παναγία των Παρισίων, Notre-Dame-de-Paris).

Τα λείψανα της Ιωάννας της Λωρραίνης, τα οποία η μελέτη μας έχει αποδείξει ότι είναι ψεύτικα, και ότι τα δημιούργησε ένας φαρμακοποιός κατά τη διάρκεια της διαδικασίας αγιοποίησης του νεαρού κοριτσιού, στη δεκαετία του 1860, από θραύσματα αιγυπτιακών μουμιών (ανθρώπινες και γάτας) που είχε στα αποθέματα του καταστήματός του.

Οι καρδιές των βασιλιάδων (όχι όποιων κι όποιων: Λουδοβίκος ΙΓ’, Λουδοβίκος ΙΔ’) που εκπλάπησαν κατά τη διάρκεια της Γαλλικής Επανάστασης (1793) αγοράστηκαν από ζωγράφους, μετατράπηκαν σε χρωστικές ουσίες και «αποτυπώθηκαν» σε δύο πίνακες, ένας από τους οποίους βρίσκεται ακόμα στο μουσείο του Λούβρου στο Παρίσι.

Ή ο Χίτλερ, του οποίου η σχολαστική μελέτη της γνάθου και του κρανίου του στη Μόσχα κατέστησε δυνατή την επιβεβαίωση της αυθεντικότητας των υπολειμμάτων του, αλλά και την καλύτερη κατανόηση των ακριβών συνθηκών του θανάτου του (μικροσκοπικά κομμάτια του κυανιούχου βολβού ακόμα στο κενό μεταξύ των δοντιών, χημική αντίδραση μεταξύ του κυανίου και του μετάλλου της οδοντικής πρόθεσης, αυστηρή χορτοφαγική δίαιτα και θεραπεία κατά του έλκους που βασίζεται σε άργιλο και επιβεβαιώνεται με μικροσκοπική εξέταση δείγματος οδοντικού ταρτάρου, στόμιο ενός βλήματος σφαίρας στο επίπεδο της κρανιακής θόλωσης, κ.λπ.).

Τόσοι νεκροί, και άλλες τόσες ιστορίες ζωής. Οι νεκροί είναι εδώ, απλώς πρέπει να τους ακούσετε, «να μην περάσεις δίπλα τους χωρίς να κάνεις τίποτα», όπως λέει ο φίλος μου Νίκος Αλιάγας.

Ο Philippe Charlier είναι ανθρωπολόγος, αρχαιολόγος, διευθυντής Ερευνών στο Μουσείο Quai Branly

INFO{CR}Ο Φιλίπ Σαρλιέ θα πραγματοποιήσει διάλεξη στις 31 Ιανουαρίου στο Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης – Πανεπιστήμιο Κρήτης (Λεωφ. Σοφοκλή Βενιζέλου, Ηράκλειο) {LF}στο πλαίσιο της Νύχτας Ιδεών {LF}του Γαλλικού Ινστιτούτου