Το ελληνικό σχέδιο και οι πρακτικές άλλων χωρών

Στις αρχές της εβδομάδας ένα σημαντικό μέρος του πρωινού καφέ στο Μαξίμου αφιερώθηκε στο Μεταναστευτικό. Παρότι η πολιτική επικαιρότητα των ημερών είχε κυρίως ελληνοτουρκικά, δευτερευόντως προεδρική εκλογή και ολίγη από ψήφιση νέου εκλογικού συστήματος, στο κυβερνητικό επιτελείο δεν αφήνουν στην άκρη το κατά πολλούς νούμερο ένα πρόβλημα που έχουν να διαχειριστούν λοιπόν. Ηδη οι κονεσέρ λένε πως – μετά και την επανασύσταση του αρμόδιου υπουργείου – αναμένεται ένας νέος γύρος ανακοινώσεων σχετικά με το Προσφυγικό και τις κυβερνητικές επιδόσεις στη διαχείρισή του. Πέρα, όμως, από τον σχεδιασμό για τις κλειστού τύπου δομές, τις επαναπροωθήσεις ή το μασάζ στις τοπικές κοινωνίες, τι άλλο θα μπορούσε να κάνει μια ελληνική κυβέρνηση για να το αντιμετωπίσει;

Οσοι ασχολούνται σε καθημερινό επίπεδο – κι έχουν εμπειρία τόσο από τις συσκέψεις των εμπλεκόμενων διεθνών οργανισμών με μέλη του Υπουργικού Συμβουλίου, όσο κι από τις λάσπες των καμπ – επιμένουν στην ανάγκη μιας πιο μακροπρόθεσμης στρατηγικής που θα δίνει έμφαση και στις μεθόδους ενσωμάτωσης ορισμένων από αυτούς τους ανθρώπους στην ελληνική κοινωνία. Οι πιο ρεαλιστές, άλλωστε, επισημαίνουν πως «πολλοί είναι εγκλωβισμένοι εδώ, και πιθανόν θα παραμείνουν έτσι για καιρό».

Κυβερνητικοί παράγοντες επαναλαμβάνουν διαρκώς πως το σχέδιο που έχει καταρτιστεί βασίζεται σε τέσσερις άξονες: Φύλαξη των συνόρων, επιτάχυνση των διαδικασιών ασύλου, αύξηση των επιστροφών και κλειστά προαναχωρησιακά κέντρα. Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος στο τελευταίο μπρίφινγκ έσπευσε να διαφημίσει πως έχουν ξεκινήσει οι επιστροφές στην Τουρκία από την προπροηγούμενη εβδομάδα. «Δεν είναι», είπε, «ο αριθμός αυτός που έχει σημασία, αλλά είναι η διαδικασία». Και υπογράμμισε για πολλοστή φορά ότι «όταν λέμε ότι θα φτιάξουμε κλειστές δομές και θα κλείσουν οι ανοιχτές άναρχες δομές που υπάρχουν σήμερα, αυτό το εννοούμε».

Σε ανάλογο ύφος ήταν και οι δηλώσεις του αρμόδιου υπουργού Νότη Μηταράκη όταν βγήκε από την έκτακτη σύσκεψη για το Μεταναστευτικό στο Μαξίμου την Πέμπτη. Με άλλα λόγια, στον σχεδιασμό δεν περιλαμβάνεται – ή έστω δεν αναδεικνύεται – η πιθανότητα ενσωμάτωσης κάποιων μεταναστών και προσφύγων στην ελληνική κοινωνία. Σε μια εκδήλωση του ΣΕΒ τον Δεκέμβριο ρώτησαν τον Πρωθυπουργό ποια χώρα έχει ως πρότυπο. Εκείνος απάντησε πως δεν έχει καμία. Παρ’ όλα αυτά, συμπλήρωσε ότι «αυτό δεν σημαίνει ότι σε επιμέρους θέματα δεν παρακολουθούμε βέλτιστες πρακτικές που εφαρμόζουν άλλες χώρες». Οσοι παρακολουθούσαν τον Κυριάκο Μητσοτάκη από τα χρόνια της αξιωματικής αντιπολίτευσης γνωρίζουν πως όταν είχε αρχίσει να διαφαίνεται πως το κόμμα του θα είναι ο νικητής των εκλογών είχε δώσει εντολή σε όλους να καταγράψουν τις βέλτιστες πρακτικές άλλων κρατών σε μια σειρά από τομείς πολιτικής, από την εκπαίδευση μέχρι την ψηφιακή μεταρρύθμιση του Δημοσίου. Κάτι αντίστοιχο – μια ματιά σε πρακτικές που αποδίδουν καρπούς δηλαδή – θα μπορούσε να φανεί χρήσιμο και στη χάραξη μιας μακροπρόθεσμης πολιτικής πάνω στο Μεταναστευτικό. Εντάξει, η περίπτωση της Ελλάδας είναι ιδιαίτερη, μιας και τα νησιά της είναι από τις ελάχιστες πια πύλες εισόδου στην ΕΕ – οπότε τα μεγέθη των ροών που έχει να αντιμετωπίσει είναι κατά πολύ μεγαλύτερα περιπλέκοντας τη διαχείριση. Ωστόσο, κατά τον ψύχραιμο αντίλογο σε όσους κραυγάζουν περί κινδύνου εθνικής αλλοίωσης, ένα μέρος της διαχείρισης θα πρέπει να αφορά και τους τρόπους ενσωμάτωσης στην ελληνική κοινωνία. Στην ακαδημαϊκή, άλλωστε, συζήτηση που γίνεται στην Ευρώπη γύρω από το Μεταναστευτικό πολλοί υποστηρίζουν πως τα κλειδιά για την ενσωμάτωση των μεταναστών είναι η εκμάθηση της γλώσσας της χώρας υποδοχής, η πολιτική αγωγή – προκειμένου εκείνοι να εξοικειωθούν με τους θεσμούς, τους νόμους και την κουλτούρα του κράτους που βρέθηκαν – και η ένταξή τους στην αγορά εργασίας.

Από τη θεωρία στην πράξη. Σύμφωνα με μια μεγάλη μελέτη της διαΝΕΟσις γύρω από το Μεταναστευτικό «πολλές χώρες έχουν προσπαθήσει να μεταφράσουν όλη αυτή τη θεωρία σε πράξη, εφαρμόζοντας πολιτικές λύσεις που σε κάποιες περιπτώσεις είχαν θεαματικό αποτέλεσμα». Οι ερευνητές μάλιστα αναφέρουν ενδεικτικά τα παραδείγματα πέντε χωρών, της Γερμανίας, της Νορβηγίας, της Φινλανδίας, της Σουηδίας και του Καναδά.

Στη Γερμανία, λένε, έχει τεθεί ως στόχος η επιτυχημένη ένταξή τους στην αγορά εργασίας μέσα σε 3 με 5 χρόνια. Για να επιτευχθεί αυτό τους προσφέρονται μαθήματα γερμανικών και τεχνική επαγγελματική κατάρτιση σε εταιρείες. Τους παρέχεται επίσης δωρεάν περίθαλψη και κάρτα απεριορίστων διαδρομών στα μέσα μαζικής μεταφοράς. Στη Νορβηγία δήμοι, τοπικοί φορείς και εκπαιδευτικά ιδρύματα οφείλουν να οργανώνουν διετή εκπαιδευτικά προγράμματα για τους μετανάστες με άδεια παραμονής, στα οποία παρακολουθούν μαθήματα στα νορβηγικά.

Στη Φινλανδία παρέχονται εκπαιδευτικά προγράμματα κατά τη διάρκεια των οποίων μαθαίνουν όχι μόνο τη γλώσσα, αλλά και την ποινική νομοθεσία για ζητήματα όπως η ενδοοικογενειακή βία ή το δυτικό πρότυπο συμπεριφοράς στις γυναίκες. Στη Σουηδία τους παρέχουν στέγαση και μαθήματα σουηδικών για ενάμιση χρόνο. Στον Καναδά γίνονται δεκτοί και οι συγγενείς των εγκατεστημένων εκεί μεταναστών, μπορούν όμως μόνο να παρακολουθήσουν προγράμματα για την εκμάθηση της γλώσσας – ενώ οι πρόσφυγες δικαιούνται τόσο στέγαση, όσο και οικονομική υποστήριξη.

Παρεμπιπτόντως, σύμφωνα με μια σειρά αναλύσεων του ΟΟΣΑ, σε πολλές χώρες, της Ελλάδας συμπεριλαμβανομένης, οι μετανάστες εμφανίζουν μεγαλύτερα ποσοστά αυτοαπασχόλησης καθώς και μεγαλύτερα ποσοστά εκκίνησης επιχειρηματικών δραστηριοτήτων από τους γηγενείς πληθυσμούς. Για να το πούμε αλλιώς, το πρόβλημα του Μεταναστευτικού μπορεί να ιδωθεί και ως ευκαιρία.  Πόσοι Ελληνες, άραγε, δεν θα ήθελαν πολλούς νέους Αντετοκούνμπο ανάμεσά τους;