Ο πλούσιος ομοιάζει {LF}με τους άλλους ανθρώπους

Ολίγα θέματα προκαλούν τόσον ευρείαν συζήτησιν, όσον το θέμα περί της δράσεως, του τρόπου του σκέπτεσθαι και της διαγωγής του πλουσίου. Αι πράξεις του εκατομμυριούχου και τα δικαιολογητικά αίτια αυτών είνε ζητήματα περί των οποίων ο καθείς θέλει να εκφράση την γνώμην του. Οπωσδήποτε, φαίνεται ότι κάποιος πέπλος μυστηρίου τα περιβάλλει.

Χαρακτηριστική των Αμερικανών συνήθεια είνε να γράφουν, να διαβάζουν και να δίδουν διαλέξεις περί των εκατομμυριούχων· και όμως, ο εκατομμυριούχος καθ’ εαυτόν απομένει εις το τέλος αίνιγμα. Τον πλησιάζομεν με έντονον περιέργειαν και ίσως με κάποιον φόβον.

Διά μέσου όλων των περιπετειών των οικονομικών και βιομηχανικών συνθηκών ουδέποτε αποβάλλει την επικαιρότητά του το πρόβλημα: πώς αποκτώνται αι μεγάλαι περιουσίαι και εάν οι κάτοιχοι αυτών τας μεταχειρίζονται κατά τρόπον μάλλον ωφέλιμον ή απειλητικόν διά τας τύχας του λαού. Το θέμα τούτο διαρκώς εμφανίζεται προς συζήτησιν και δεν ημπορεί ποτέ να παύση από του να ενδιαφέρει το κοινόν. Εάν οι καιροί είνε καλοί, τότε ευημερούν οι μεγιστάνες της βιομηχανίας, ενώ αντιθέτως ο κεφαλαιούχος δανειστής ευημερεί περισσότερον όταν οι καιροί είνε δύσκολοι. Αλλ’ υπό οιανδήποτε μορφήν, ο πλούσιος – όπως και ο πτωχός – υπάρχει και δρα μεταξύ ας.

Είμαι βέβαιος ότι ολίγοι είνε εκείνοι που δεν τους προκαλεί την ζωηράν περιέργειαν το όνομα του Φορδ, του Ροκφέλλερ, του Μόργκαν. Και ασφαλώς, εάν εις μίαν συναναστροφήν διηγηθή κανείς ανέκδοτα εξεχόντων προσώπων, τ’ αναφερόμενα εις την ζωήν των βασιλέων του χρήματος θα κινήσουν περισσότερον ενδιαφέρον. Την αμερικανικήν ιδίως κοινήν γνώμην ουδέν θέμα συγκινεί τόσον ζωηρώς όσον το της πλουτοκρατίας.

Τι συμβαίνει με τον πλούσιον, τον εκατομμυριούχον, και προκαλεί ούτος επί τοσούτον την προσοχήν; Δεν είναι δύσκολον να εύρωμεν την απάντησιν. Σήμερον επικρατεί το χρήμα. Ολη μας η οικονομική οργάνωσις στηρίζεται εις τα εξής δύο κυριαρχούντα σημεία: την απόκτησιν ή συσσώρευσιν «χρήματος», πλούτου και την χρήσιν ή δαπάνην αυτού. Λοιπόν, οι εκατομμυριούχοι είνε οι άνθρωποι εκείνοι που αποκτούν περισσότερα από τους άλλους θνητούς και εξοδεύουν επίσης περισσότερα – εάν εξοδεύουν.

Ωστε έχομεν τα δύο ταύτα διαρκή ερωτήματα που θέλουν απάντησιν. Το πρώτον αναφέρεται εις τον τρόπον κατά τον οποίον ο πλούσιος κερδίζει τα χρήματα. Παρέχει τάχα εις την ολότητα ανάλογον προς την αμοιβήν του ή τουλάχιστον αξιοσημείωτον υπηρεσίαν; Εχει τίτλους πραγματικούς ώστε να δικαιούται τοιαύτης αμοιβής; Πρέπει ο τύπος ούτος να θεωρήται ως δημιουργός ή ως εκμεταλλευτής; Αλλά και το δεύτερον ερώτημα είνε εξίσου σπουδαίον. Τι γίνεται το εισόδημα του πλουσίου μετά την απόκτησίν του; Πώς το εξοδεύει ούτος; Ισως η δημιουργία πλούτου είνε πολύ σπουδαιοτέρα από την δαπάνην αυτού. Ποιος ξεύρει; Και αι δύο ενέργειαι είναι σπουδαίαι. Δεν ημπορούμεν να τας ξεχωρίσωμεν εντελώς, διότι αποτελούν δύο όψεις ενός και του αυτού πράγματος.

Ολίγον ενδιαφέρει το τι ημπορούν να λέγουν για τον εαυτόν τους οι εκατομμυριούχοι ή το τι ημπορούν να λέγουν γι’ αυτούς οι άλλοι· η μεγάλη μάζα του λαού έχει ήδη πλήρη σειράν γνωμών περί του θέματος τούτου.

Πολλοί συγγραφείς μας περιγράφουν διά ζωηρών χρημάτων την απειλήν του συγκεντρωμένου πλούτου, της κεφαλαιοκρατικής φεουδαρχίας, τον σοβαρόν κοινωνικόν κίνδυνον των τεραστίων περιουσιών κ.λπ. Ισχυρίζονται πολλοί ότι αι περιουσίαι αύται συνεσωρεύθησαν εις βάρος του λαού, εμμέσως ή και αμέσως, και η δημιουργία των κατέστη δυνατή εις βάρος των πτωχών, και ότι εξ αιτίας των εκατομμυριούχων αι γυναίκες και τα παιδιά πεινούν και γυμνητεύουν. Μας λέγουν ότι η μεγαλυτέρα ατομική περιουσία εις την Αμερικήν ισούται προς το σύνολο της περιουσίας 2 1/2 περίπου εκατομμυρίων πτωχών Αμερικανών.

Αλλά πλείστα επίσης επιχειρήματα φέρονται και υπέρ της αντιθέτου απόψεως. Ο πλούσιος μας παρουσιάζεται συνήθως ως Τιτάν, ως ημίθεος. Πολλά έχουν γραφή περί των «εμπνευσμένων εκατομμυριούχων» και υπάρχει ολόκληρος φιλολογία κατά την οποίαν η μεγάλη περιουσία έρχεται ως λογικόν αποτέλεσμα φιλοδόξου δράσεως. Χιλιάδες άνθρωποι των υποθέσεων δυνατόν να ενώσουν την φωνήν των εις την κατά των πολυεκατομμυριούχων κατακραυγήν· και όμως μέσα στην καρδιά των θεωρούν τον Τζων Ροκφέλλερ ως τον μέγιστον ίσως των επί γης ανδρών, ως Σαιξπήρον των εμπορικών υποθέσεων. Κρυφά, όχι μόνον ζηλεύουν αλλά και θαυμάζουν, σχεδόν μέχρις αφοσιώσεως.

Επειτα οι δημιουργοί των μεγάλων περιουσιών εις πλείστας περιστάσεις υπήρξαν και δημιουργοί βιομηχανιών, αι οποίαι προήγαγον την χώραν και επρόσθεσαν εκατομμύρια εις τον εθνικόν πλούτον. Ο καθείς συναισθάνεται ότι σκαπανείς οίοι ο Ανδρ. Κάρνεζυ και ο Τζων Ροκφέλλερ προσέφεραν ανεκτίμητον υπηρεσίαν εις το ανθρώπινον γένος, όταν ήνοιξαν εις την παγκόσμιον αγοράν μίαν εκτεταμένην εκμεταλλεύσιμον περιοχήν, ηύρυναν την παραγωγήν και έκαμαν ευθηνοτέρας τας τιμάς του χάλυβος και του πετρελαίου. Αλλά γενικώς δεν ημπορούμεν παρά να εκτιμώμεν τα προσόντα δυνάμει των οποίων τοιαύτα επετελέσθησαν κατορθώματα.

Σχετικώς με την έναντι των πλουσίων στάσιν μας παρατηρούμεν μίαν περίεργον διαμάχην συγκρουόμενων αισθημάτων, προλήψεων, φιλοδοξιών και ιδεών. Τους θαυμάζομεν, ενώ συγχρόνως τους ζηλεύομεν και τους φθονούμεν. Είνε δύσκολον δι’ οιονδήποτε να επιληφθή της ερεύνης του ζητήματος λεπτομερώς· μόνον κατά γενικόν τρόπον εξετάζεται συνήθως τούτο. Σύμφωνα με την περί τα οικονομικά φιλοσοφίαν μας, υπερασπίζομεν ή καταδικάζομεν τον πλούτον.

Αλλ’ εάν ξεκινήσωμεν από την υπόθεσιν, ότι ο πλούσιος είνε εξ ίσου με ημάς τους άλλους άνθρωπος, θα κάμωμεν ένα μεγάλο βήμα προς την έρευναν του ζητήματος. Ή, διά να είμεθα ακριβέστεροι, υπάρχουν μεταξύ των πολυεκατομμυριούχων τόσαι πολλαί διαφοραί όσαι και μεταξύ των μικροεπαγγελματιών, των διδασκάλων, των κηπουρών κ.λπ. Το κοινόν έχει την γνώμην ότι οι κάτοχοι των μεγάλων περιουσιών είναι μία ιδιαιτέρα φυλή, μοναδική, εξαιρετική, διαφέρουσα από τους άλλους ανθρώπους οι οποίοι δεν έχουν τόσην περιουσίαν. Τίποτε τούτου ανακριβέστερον.