Επτά συγγραφείς αναζητούν ίχνη της ιστορίας

«Εκτοτε τα ίχνη του χάνονται. Οποιος γνωρίζει κάτι παρακαλείται να…». Με τις φράσεις αυτές ξεκινούσαν οι ραδιοφωνικές αναζητήσεις του Ερυθρού Σταυρού στα τέλη της δεκαετίας του 1960. Η εκπομπή ξεκινούσε με μια λιτή αναγγελία και έπειτα μια φωνή έδινε τα στοιχεία για χωρισμένα αδέλφια ή παιδιά που αφήνονταν εκαταλελειμμένα. Τις αναζητήσεις εκείνες χρησιμοποίησε ως αφορμή ο καλλιτεχνικός διευθυντής του Δημοτικού Θεάτρου Πειραιά, Νίκος Διαμαντής, για μια από τις νέες θεατρικές δράσεις του φετινού προγράμματος. «Ο εκφωνητής ως μοναδικός συνδετικός κρίκος με την ελπίδα για την ανεύρεση των χαμένων προσώπων, η ακρόαση ως αντίδοτο στη μοναξιά, η αίσθηση ότι η μοίρα του ενός συναντά τη μοίρα του άλλου, όλα ετούτα δεν ήταν τίποτε άλλο από εκφάνσεις της κοινωνικότητας των ημερών» εξηγεί και συνεχίζει: «Ακριβώς έτσι οι «7 αναζητήσεις» ενσωματώνουν στη σημερινή θεατρική γραφή, στη σημερινή Ελλάδα, το ρήμα που έδωσε το τίτλο στη παράσταση: την αναζήτηση του κοινωνικού μας προσώπου. Στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά πιστεύουμε στη δύναμη και στην ανάδειξη του νεοελληνικού λόγου, πιστεύουμε στους έλληνες θεατρικούς συγγραφείς, πιστεύουμε στην τέχνη ως ουμανιστικό όραμα για τον άνθρωπο. Το θέατρο είναι, άλλωστε, η πιο ανθρωποκεντρική τέχνη. Είναι ο ζωντανός λόγος που αναζητεί δίοδο προς τις συνειδήσεις του κοινού». Ο Ν. Διαμαντής απευθύνθηκε σε επτά θεατρικούς συγγραφείς που ανέλαβαν να γράψουν ισάριθμα έργα με «μνήμες» από την ελληνική ιστορία – από το 1920 ως σήμερα – και «αναζητήσεις» για την Ελλάδα της μετανάστευσης και της εγκατάστασης. Το αποτέλεσμα είναι επτά μονόλογοι 10 έως 20 λεπτών ο καθένας, τους οποίους σκηνοθετούν με τη σειρά τους επτά καλλιτέχνες και ερμηνεύουν επτά ηθοποιοί της παλιάς και νεότερης γενιάς. Οι συγγραφείς εξηγούν στο «Νσυν» την ιδέα πίσω από το κείμενό τους.

Ρούλα Γεωργακοπούλου

Η «Προβοσκίδα»
είναι το δράμα
της εγκατάστασης

Η αναζήτηση είναι μια ρευστή, εξελισσόμενη κατάσταση. Εχει όμως και σταθερά σημεία που τα ξέρει μόνον ο ίδιος ο αγνοούμενος. Με το σύντομο έργο η «Προβοσκίδα» θέλησα παρακολουθήσω το θύμα της Ιστορίας στο τέλος της διαφυγής του, την ώρα που αφήνει στην άκρη το ραβδί της πορείας και προσπαθεί να σταθεροποιηθεί στη μέση του πουθενά, να κρατηθεί όρθιος, ενώ τον τραβολογούν ανελέητα δυο αντίρροπες δυνάμεις: η νοσταλγία από τη μια και η ανάγκη από την άλλη. Απάνω σ’ αυτό το ρήγμα πρέπει να χτίσει ένα γερό καινούργιο σπίτι, ανοίγοντας πόλεμο με την έλξη του οικείου που τον τραβάει γλυκά προς τα πίσω, προς καταστάσεις από τις οποίες ηθελημένα δραπέτευσε. Η «Προβοσκίδα» είναι το δράμα της εγκατάστασης, και αυτό προσπάθησα να γράψω με την πολύτιμη βοήθεια μιας ηλεκτρικής σκούπας που ρουφάει την υπνωτιστική δύναμη της μνήμης, και μ’ ένα καρβέλι ψωμί που θρέφει τη νοσταλγία γεμίζοντας διαρκώς με ψίχουλα το πάτωμα.

«Προβοσκίδα», σκηνοθεσία Θοδωρής Γκόνης.
Ερμηνεύει η Ρηνιώ Κυριαζή.

Στέφανος Δάνδολος

Οι αγνοούμενοι
στο δράμα της Κύπρου

Ολη η ιστορία της Ελλάδας, και του κόσμου, είναι ριζωμένη σε ένα ταξίδι από απώλειες ανθρώπων, και η συμβολή του Ερυθρού Σταυρού ήταν ακριβώς αυτή: να εξυγιάνει τον πόνο. Ομως η απώλεια είναι ίσως το κορυφαίο θέμα του εικοστού αιώνα και ο μονόλογος «Τρίτη βράδυ στην άκρη του κόσμου», που τόσο όμορφα ζωντανεύει επί σκηνής η Κατερίνα Διδασκάλου, εστιάζει σε ένα επώδυνο ερώτημα που γεννήθηκε μέσα από το δράμα της Κύπρου: Τι σημαίνει αγνοούμενος; Πώς ορίζεις αυτή την απώλεια, που δεν εμπεριέχει κηδεία, που δεν εμπεριέχει τη λέξη «θάνατος»; Η ηρωίδα μου, η Αννα, είναι μια γυναίκα που αναμετριέται με αυτό το σαράκι, είναι ένα πλάσμα που παλεύει με τη μνήμη και με το συλλογικό τραύμα που γίνεται προσωπικό αδιέξοδο. Είναι μια γυναίκα μόνη, στην άκρη του κόσμου, όπου άκρη του κόσμου είναι η απέραντη μοναξιά. Μια γυναίκα που θα μπορούσε να είναι κάθε γυναίκα, και κάθε άντρας, και κάθε παιδί.

«Τρίτη βράδυ στην άκρη του κόσμου», σκηνοθεσία: Μαρία Σάββα. Ερμηνεύει η Κατερίνα Διδασκάλου.

Ακης Δήμου

Οσο περιμένεις
δεν γυρνάς

Η Ερασμία Δάλλα, τραγουδίστρια σε λαϊκό μαγαζί της Σμύρνης το 1922, πρόσφυγας στο Χαλέπι μετά την Καταστροφή κι από κει, με μια στροφή της μοίρας, διάσημη αρτίστα στις μεγάλες πόλεις της Ευρώπης, αναζητεί, μέσω του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού, τον Ανδρέα Χιωτέλλη, εραστή της νεότητάς της. Αυτό είναι, περίπου, το κάδρο της ιστορίας. Γιατί ο πίνακας δείχνει μια έρημη γυναίκα περιπλανώμενη σε πίστες, πάλκα και σκηνές να προσπαθεί εναγωνίως ν’ αναστήσει, μ’ όλα τα λόγια και τις σιωπές της καρδιάς της, μια σκιά καθυστερώντας το τέλος. Ισόβια λυπημένη, χωρίς νοσταλγία, χωρίς προσδοκία. Μόνο με την κρυφή βεβαιότητα πως «όσο περιμένεις δεν γυρνάς». Και με τις ρυτίδες στα χέρια της τεκμήρια ότι τα χάδια, όταν είναι βαθιά, αφήνουν σημάδια.

«Erasmia Dolores», σκηνοθεσία: Χάρης Πεχλιβανίδης.
Ερμηνεύει η Αννα Φόνσου.

Γιώργος Σκαμπαρδώνης

Ιατροδικαστής στον Εβρο

Ενας σύγχρονος ιατροδικαστής στον Εβρο, που έχει κάνει τα τελευταία χρόνια τετρακόσιες νεκροτομές πνιγμένων προσφύγων στο ποτάμι, ξεσπάει μιλώντας παραληρηματικά για τις αποτρόπαιες συνέπειες, τον παραλογισμό και τις ατελεύτητες τραγωδίες του πολέμου. Για τα ακρωτηριασμένα κουφάρια που πασκίζει να αναγνωρίσει, αλλά και τους μη αναγνωρίσιμους νεκρούς που κρατάει στα ψυγεία, τη δική του μάταιη προσπάθεια αποστασιοποίησης, την παραφροσύνη και τον τυφλό θάνατο, τους κρατημένους στον βυθό του ποταμιού που δεν θα αναδυθούν ποτέ, τα μικρά παιδιά που χάθηκαν και τον στοιχειώνουν. Η ζωή και ο λόγος του συμπυκνώνουν το δράμα μιας σύγκρουσης χωρίς τέλος, εφόσον στα χέρια του καταλήγουν όλες οι παράπλευρες συνέπειες, όλη η οδύνη του πολέμου και μιας ευρύτερης τραγωδίας χωρίς τελειωμό.

«Ο ιατροδικαστής», σκηνοθεσία: Θανάσης Χαλκιάς.
Ερμηνεύει ο  Μάνος Βακούσης.

Γιάννης Τσίρος

Η αδερφή μου η Ειρήνη

Για πολλά χρόνια βασάνιζε τη σκέψη μου ένα περιστατικό από το βιβλίο «Μουργκάνα» του Τάκη Χατζή. Εκεί, σε μια αληθινή αναφορά του για τον Εμφύλιο, μέσα σε μισή σελίδα, γράφει για μια πόρνη από τα Γιάννενα. Είχε καταγωγή από ένα χωριό της Κόνιτσας και ήταν εθισμένη στο χασίς και στο ποτό. Ο προαγωγός της τη μετέφερε στο βουνό για να προσφέρει τις υπηρεσίες της στα τάγματα θανάτου των εθνικιστών. Οταν έσφαξαν έναν νεαρό αντάρτη, εκείνη μέσα στη θολούρα της μέθης σήκωσε τα φουστάνια της και χόρεψε. Αργότερα που οι αντάρτες διέλυσαν το τάγμα, τη βρήκαν να περιφέρεται μεθυσμένη ανάμεσα στους αιχμαλώτους. Την εκτέλεσε μια αντάρτισσα. Αυτό το άθλιο δυστυχισμένο πλάσμα έγινε για μένα το αντικείμενο της αναζήτησης. Την ονόμασα Ειρήνη. Μπορεί να ζήσαμε διαφορετικές ζωές, σε άλλες εποχές. Και ίσως ιδεολογικά να μας χωρίζει άβυσσος. Αλλά ως συγγραφέας, έγινα αδερφός της.

«Ειρήνη», σκηνοθεσία
Ηλέκτρα Ελληνικιώτη.
Ερμηνεύει ο Λεωνίδας Κακούρης.

Μάκης Τσίτας

Αναζητείται η αγάπη

Μια ελληνίδα τραγουδίστρια, που κάνει καριέρα στη Γερμανία στη δεκαετία του 1960, έχοντας αλλάξει το όνομά της, δέχεται τηλεφώνημα από τον συνεργάτη της συνθέτη, ο οποίος βρίσκεται για δουλειές στην Αθήνα, και την ενημερώνει πως η οικογένειά της την ψάχνει μέσω των «Αναζητήσεων» του Ερυθρού Σταυρού. Κι αυτό την ταράζει και ξεσπά, καθώς θυμάται τις τραγικές καταστάσεις που είχε βιώσει στο χωριό εξαιτίας των δικών της και το πώς έφυγε σαν κυνηγημένη για να γίνει εργάτρια σε γερμανικό εργοστάσιο. Δε θέλει να έχει καμία σχέση μαζί τους και είναι απολύτως κάθετη σ’ αυτό. Ή μήπως όχι; Ολοι οι άνθρωποι έχουμε ανάγκη την αγάπη, κι ας λέμε το αντίθετο. Γι’ αυτό και την αναζητούμε: «Αναζητείται η αγάπη, / αναζητείται η ζωή / κι όποιος γνωρίζει τώρα κάτι / παρακαλείται να το πει. / Αναζητείται η αλήθεια / για όσα έχουνε συμβεί, / βγήκε μια μέρα κι από τότε / τα ίχνη της έχουν χαθεί».

«Ούτε μέρα», σκηνοθεσία: Προμηθέας Αλειφερόπουλος. Ερμηνεύει η Ηρώ Μπέζου.

Θανάσης Χειμωνάς

Στη σκιά
του «στοργικού πατέρα»

Ενας πατέρας που χάνει το παιδί του. Που επιστρέφει μια μέρα σπίτι του από τη δουλειά και ο γιος του, ο μονάκριβος Δημήτρης του, απλώς δεν είναι εκεί. Κάθε «φυσιολογικός» άνθρωπος θα ήλπιζε για μια τέτοια αναζήτηση το πιο αίσιο τέλος. Πόσω μάλλον όταν μαθαίνουμε πως ο άτυχος πατέρας μεγάλωσε τον Δημήτρη μόνος του αφού η γυναίκα του τον είχε αφήσει νωρίς. Κάποιες φορές όμως τα πράγματα δεν είναι όπως φαίνονται. Εξάλλου, όλοι μας έχουμε νιώσει κατά καιρούς την ανάγκη να πάμε κάπου όπου κανείς δεν θα μπορεί να μας βρει. Να ξεφύγουμε, βρε αδερφέ. Να ξεφύγουμε έστω και από έναν «στοργικό πατέρα».

«Ο στοργικός πατέρας»,
σκηνοθεσία: Νάνσυ Μπούκλη.
Ερμηνεύει ο Αλέξανδρος Μυλωνάς.

INFO{CR}«7 αναζητήσεις», Δημοτικό Θέατρο Πειραιά, από 24/1. Προπώληση (10-30 ευρώ): 210-4143.310, viva.gr, {LF}210-9213.310, ticketservices.gr.