Η ζωή {LF}είναι ένα περπάτημα {LF}σε τεντωμένο σκοινί

Αυτές τις ημέρες, τα Παρασκευοσαββατοκύριακα, η Ελένη Κοκκίδου κάνει ομολογουμένως μια διαδρομή που περικλείει πολλούς κόσμους. Από το Κολωνάκι όπου διαμένει διακτινίζεται κάτω από την Πλατεία Βικτωρίας όπου και παίζει στο θέατρο Πόλη. Και ειδικότερα, ξεκινά από την ήσυχη περιοχή του Ευαγγελισμού για να πάει στην οδό Φωκαίας, εκεί όπου στα πέριξ συγκεντρώνεται ένας μεγάλος ακόμη πυρήνας οίκων ανοχής. Το ακόμη πιο παράξενο – με όρους τυχαιότητας, θα λέγαμε – είναι πως η σπουδαία ηθοποιός και τραγουδίστρια στο εν λόγω θέατρο υποδύεται μια πόρνη. Και μάλιστα την Πανωραία, τη θρυλική πόρνη της Πάτρας που μάθαμε απ’ το περίφημο κείμενο του ποιητή Γιώργου Χρονά – κείμενο που παίζει η Κοκκίδου και σκηνοθετεί η Λένα Κιτσοπούλου ξανά, δέκα χρόνια μετά την τεράστια επιτυχία και τις τότε βραβεύσεις της ηθοποιού. Η Ελένη Κοκκίδου, με αφορμή το ότι ξαναντύνεται Πανωραία, μας μιλά για τη ζωή της. Για την ακρίβεια, συναντιόμαστε στην Ξενοκράτους, πίνει καφέ με σόγια και μας καταθέτει ένα κομμάτι της διαδρομής της, της οικογένειάς της, των χρόνων που ήταν ξεναγός, των ρόλων της, του παραλίγο θανάτου της και του πλαισίου στο οποίο δρα και ξεχωρίζει. Η Κοκκίδου έχει κάνει μια σταθερά ανοδική πορεία με ρεπερτόριο στο θέατρο, αλλά και εσχάτως με ευρεία επιτυχία στην τηλεόραση στον ρόλο της Βουλίτσας στο «Μην αρχίζεις τη μουρμούρα».

Να ξεκινήσουμε από τον μονόλογό σας πάνω στο κείμενο του Γιώργου Χρονά: «Γυναίκα της Πάτρας». Πώς σας βρίσκει, αλήθεια, ύστερα από δέκα χρόνια, από τη μεγάλη δηλαδή επιτυχία του 2009;

Τότε έβγαινα με άλμα προς τα έξω από έναν τρόπο που είχα μάθει να υπάρχω στο θέατρο. Από την άλλη ήταν για μένα ένα άλμα λόγω του πώς ζούσε και μιλούσε εκείνη η γυναίκα.

Γιατί;

Είμαι από ένα αστικό σπίτι και δεν είχα βρίσει και ποτέ. Δεν ήμουν και δεν είμαι αθυρόστομη, αυτό ήταν άλμα για μένα να μιλώ με αυτόν τον τρόπο. Τώρα είμαι μεγαλύτερη. Εχω ζήσει πράγματα, έχω παίξει ρόλους… έχω άλλη σχέση με τη ζωή, μια άλλη ελευθερία που δεν είχα. Τότε ήταν μια αποκάλυψη και για μένα την ίδια αυτός ο ρόλος. Από την άλλη ήθελα να την ξανασυναντήσω και μπορεί και να την ξανασυναντήσω γιατί είχαμε μια καταπληκτική σχέση με αυτή τη γυναίκα, δεν θα την έλεγα ταύτιση, αλλά κατανόηση από μεριάς μου – τι έζησε, ας πούμε. Και αυτό δεν τελειώνει.

Αρα την αγαπήσατε κάπως;

Είναι σαν να έχεις γνωρίσει έναν άνθρωπο με τον οποίο έχεις μια πολύ δυνατή επικοινωνία και αυτή η σχέση δεν σταματάει αλλά κρατάει μια ζωή. Είναι σαν να έχω σχέση ζωής μαζί της, παρόλο που δεν τη γνώρισα ποτέ. Ακουσα όμως τη λαλιά της από κασέτες με συνομιλίες που είχε διασώσει ο Γιώργος Χρονάς.

Βοήθησε αυτό, φαντάζομαι, για να μπείτε στο κλίμα.

Το ζήτησα εγώ. Βοήθησε πολύ. Οταν ακούς κάποιον, καταλαβαίνεις και τον ψυχισμό του. Φυσικά εκείνη ήταν πολύ μεγαλύτερη από μένα όταν έδωσε τη συνέντευξη στον Γιώργο, αλλά με έφερε κοντά της. Οταν πέθανε πια, ήταν πάμφτωχη, την έτρεφε η εκκλησία, τραγούδαγε συνέχεια, ήταν πια sui generis. Είναι μια σχέση ζωής, τώρα τα σκέφτομαι όλα αυτά. Και ήταν και είναι εμβληματική παράσταση για μένα αυτή. Πολλοί άνθρωποι όλα αυτά τα χρόνια ή μου λένε πόσο τους συγκίνησε ή μου λένε πως θέλουν να την ξαναδούν. Δεν ήταν δύσκολο να τη φέρω στη ζωή μου. Μπορεί ύστερα από δέκα χρόνια να την ξανακάνω. Επειδή είναι υπαρκτό πρόσωπο νιώθω πως εγώ, ο Γιώργος (σ.σ.: Χρονάς) και η Λένα (σ.σ.: Κιτσοπούλου) σαν να τη φέραμε στον κόσμο να τη γνωρίσει και τώρα ήλθε η ώρα να ξαναγίνει αυτό.

Την πρώτη φορά πώς το είχατε κάνει;

Του Κώστα Τσιάνου ήταν η ιδέα. Επαιζα έναν ρόλο στο Εθνικό Θέατρο τότε, σε ένα έργο του Οστρόφσκι: «Το ημερολόγιο ενός απατεώνα», σε σκηνοθεσία του Γιάννη Κακλέα. Εκανα μια τρελή θεία. Ηλθε στα καμαρίνια ο Τσιάνος και μου λέει: εσύ πρέπει να κάνεις τη «Γυναίκα της Πάτρας». Τι είναι αυτό; τον ρώτησα. Πάρε να το διαβάσεις, μου είπε. Εχει βγει από τις εκδόσεις Οδός Πανός. Πάω τότε, παίρνω το βιβλίο και μένω άναυδη με την αυθεντικότητα αυτού του προσώπου. Γνωρίζω τότε τον Χρονά, μου λέει πως της είχε πάρει συνεντεύξεις, λεγόταν Παναγιώτα, αλλά επειδή ήταν καλλονή είχε αλλάξει το όνομα και λεγόταν Πανωραία. Αυτός μου έβαλε το μικρόβιο. Λέω, αυτό πρέπει να γίνει. Και βρίσκω τη Λένα.

Γιατί την Κιτσοπούλου;

Γιατί έχει μια δυναμική, την κινητοποιούν άνθρωποι τέτοιου τύπου που είναι λαϊκοί, αυθεντικοί, έχει μια τρομερή σχέση με τον αυθεντικό λόγο, που δεν έχει καμία επίστρωση πάνω, έχει μια αιχμή το δόρυ της. Αυτό είναι αυτή η γυναίκα, η Πανωραία, τα λέει σταράτα, όπως είναι. Αμέσως κολλήσαμε, επιλέξαμε τα κομμάτια απ’ το βιβλίο, το συνέστησε όλο η Λένα και το ανεβάσαμε στο Από Μηχανής.

Τώρα στο Πόλη. Μέσα στους
οίκους ανοχής, μέσα στη Φυλής.

Αυτό είναι φοβερό, είμαι στον φυσικό μου χώρο… ως πόρνη, έχουμε στο απέναντι πεζοδρόμιο τρία. Βέβαια οι καινούργιες είναι ξένες, μικρές τις εκμεταλλεύονται. Μου αρέσει που μιλώ για αυτές. Η Πανωραία βιάστηκε από την κοινωνική κατάσταση της εποχής. Βλέπω τον κόσμο που τις επισκέπτεται στα «σπίτια» κάθε μέρα, κάπως τις εκπροσωπώ. Μιλώ για αυτές τις κατατρεγμένες γυναίκες, αυτό είναι σημαντικό για μένα. Ειδικά αυτή την εποχή που υποτίθεται ο κόσμος προχωράει, που το τράφικινγκ έχει μπει στον προβολέα της πολιτικής, μας αφορά. Πάντα βέβαια υπήρχε, τώρα έχουν πέσει τα φώτα πάνω του, βλέπουμε τι πλήγμα είναι για όλους.

Αλλαξε κάτι απ’ το 2009 που το πρωτοανεβάσατε;

Τότε μιλούσα για τον δικό μου πόνο, τώρα για τον πόνο όλων αυτών των γυναικών, είτε επειδή γίνονται πόρνες από εκβιασμό, είτε είναι γυναίκες πρόσφυγες που πνίγονται, είτε είναι γυναίκες στη Σαουδική Αραβία που τις λιθοβολούν. Μέσα σε όλο αυτό εντάσσεται η «Γυναίκα της Πάτρας», απλώς και εγώ και η Λένα έχουμε ένα χιούμορ, γι’ αυτό ο κόσμος κλαίει και γελάει ταυτόχρονα στην παράσταση. Εμείς τη βλέπουμε (και) με χιούμορ γιατί αλλιώς δεν αντιμετωπίζεται αυτή η κόλαση.

Μπορεί το θέατρο να μιλήσει για τόσο σκληρά θέματα;

Βέβαια, οι τέχνες γενικώς, πάντα μιλούσε, το θέμα είναι ο ίδιος ο ηθοποιός να δώσει το κεφάλι του.

Είπατε πριν πως έχετε αστική καταγωγή. Εχω διαβάσει πως ήσασταν ξεναγός και ψυχολόγος.

Ξεναγός ναι. Ψυχολόγος όχι γιατί δεν πήρα το πτυχίο. Από αστική καταγωγή. Ο παππούς μου ήταν μετανάστης στην Αμερική, έφυγε από ένα χωριό της Αρκαδίας, αρχές του αιώνα, το 1903, και γύρισε για να βρει νύφη. Βρήκε τη γιαγιά μου από διπλανό χωριό. Στην Αμερική γεννιούνται οι κόρες τους και το 1927 γυρίζουν πίσω. Η μάνα μου μεγάλωσε με μουσικά όργανα, ξένες γλώσσες. Ο παππούς αγόρασε σπίτι στο Κολωνάκι. Ο πατέρας μου Αθηναίος, ο πατέρας του από τις Μηλιές Πηλίου, αυτός μεγάλωσε στην Αθήνα, και η μάνα μου και εμείς πήγαμε σε καλά σχολεία, με όργανα, γλώσσες, μετά έγινα ξεναγός.

Πού;

Η σχολή ξεναγών είναι για όλη την Ελλάδα, Δελφούς, Επιδαύρους, όλα τα πήγα.

Και η τέχνη;

Από μικρή ήμουν καλλιτεχνική φύση, έπαιζα κιθάρα, πιάνο, τραγούδαγα, το είχα γενικά. Κάποια στιγμή στη σχολή ξεναγών έπρεπε να παρουσιάσουμε δουλειά μας, μέσα στο πούλμαν, και εγώ τους αφηγήθηκα ένα παραμύθι που είχε γράψει ο Διονύσης Σαββόπουλος τότε, τον «Ακαμάτη». Το ‘χα ακούσει στο ραδιόφωνο. Τους το είπα. Αντί ιστορικών γεγονότων. Μου λέει η μεγαλύτερη της τάξης: πρέπει να γίνεις ηθοποιός. Μου μπήκε το μικρόβιο, έπαιξα ερασιτεχνικά σε μια παράσταση, έδωσα εξετάσεις σε σχολή. Εγώ νόμιζα πως θα γίνω μουσικός, δεν έλεγα ηθοποιός, έπαιζα πιάνο και όχι καλό.

Σχολή;

Βεάκη.

Με δασκάλους;

Τσακίρογλου, Χέλμη κ.ά., μπαίνω κανονικά, καλοκαίρι βέβαια ξεναγούσα ακόμη.

Πρώτο μεροκάματο;

Το 1984 στον Λυκαβηττό είχε κάνει μια λαϊκή όπερα ο Πλέσσας, που λεγόταν «Ορφέας και Ευρυδίκη». Εκανα την Περσεφόνη, τραγούδαγα. Επί της ουσίας όμως οι «Βάκχες» του Γιώργου Σεβαστίκογλου στο Εθνικό ήταν η πρώτη μου παράσταση. Εκεί γνώρισα πολύ κόσμο που μετά έγινε γνωστός (ήταν η Καρυοφυλλιά, η Ρώπα). Πρώτη μου εμπειρία. Στον Χορό βέβαια. Ο πρώτος μου ρόλος ήταν σε σκηνοθεσία του Νίκου Χαραλάμπους, έκανα τη Σόνια στον «Θείο Βάνια». Ηταν η πρώτη μου επαφή και ευθύνη για ρόλο, ιδανικές συνθήκες για μένα. Μετά με τράβηξε όλο αυτό. Η μάνα μου έλεγε: ωραίο, αλλά χόμπι.

Υπάρχει ένα βίντεο όπου τραγουδάτε ένα ελαφρό αστικό, νεότατη.

Είκοσι δύο ετών, λέω Αττίκ στην «Κυρία Ντο Ρε Μι», σειρά του Κουτελιδάκη. Λέω μόνο αυτό το τραγούδι, με φόρεμα της θείας μου από την Αμερική του ’50.

Πόσο εύκολο είναι να μεταμορφώνεστε από την πόρνη Πανωραία στη Βουλίτσα του τηλεοπτικού σίριαλ; Παρεμπιπτόντως η «Μουρμούρα» διανύει τον έβδομο χρόνο…

Πολύ εύκολο. Εχουν ένα κοινό: είναι έντονες γυναίκες και οι δύο. Αγαπούν τη ζωή πολύ και προχωρούν μπροστά. Εχουν αυτό το χάρισμα που έχουν κάποιοι άνθρωποι, εγώ δεν είμαι έτσι, να ξεπερνάς, να προχωράς, κάποιοι το έχουν από γεννησιμιού τους. Η ζωή είναι πολύ δύσκολο πράγμα, λίγο να γείρεις αριστερά, τελείωσες. Η ζωή είναι ένα περπάτημα σε τεντωμένο σκοινί. Κάποιοι έχουν το χάρισμα να ζουν. Εχουν στόχο και αυτό είναι γενεσιουργός δύναμη. Εγώ δεν το ‘χα ποτέ. Ημουν επιρρεπής στην κατάθλιψη, όταν δεν βλέπεις μακριά ένα σημείο, δεν βρίσκεις τον λόγο να κάνεις πράγματα. Η ίδια η ζωή με έφερε αντιμέτωπη με τον θάνατο και τότε άλλαξα 180 μοίρες.

Τι συνέβη;

Εφτασα κοντά στον θάνατο και ζω από θαύμα. Ηταν μια βαριά πνευμονία. Ακαριαία γέμισαν οι πνεύμονες πύον, αλλά σώθηκα. 42 ετών το έπαθα – ήμουν ηθοποιός. Είχε πέσει το ανοσοποιητικό μου εντελώς, με βρήκε το μικρόβιο και αλώνιζε. Πήγαινα για θάνατο. Με περίμεναν.

Η «Μουρμούρα» πώς ήλθε;

Με ζήτησε η σεναριογράφος. Το είδα ως ευκαιρία γιατί μου θύμισε παλιές ελληνικές ταινίες και ήταν πολύ καλογραμμένο. Μου άρεσε η γραφή της Ελενας Σολωμού. Είμαι ανοιχτή σε όλα. Ο,τι με γοητεύει το κάνω, ο διευθυντής παραγωγής, που είχε κάνει την παραγωγή σε μια ταινία όπου είχα παίξει, είχε δει πως είχα χιούμορ και έτσι πήγα.

Σας φανέρωσε κάτι η κωμωδία;

Νιώθω χρήσιμη, είναι μια άλλη πλευρά της δουλειάς μας. Να γίνεσαι λαϊκός κωμικός και να σε οικειοποιούνται οι άνθρωποι. Μεγάλη υπόθεση. Δεν είμαι κωμική ηθοποιός, είμαι ηθοποιός. Ξαφνικά το να σε αγαπούν οι άνθρωποι είναι μια εμπειρία που δεν ήξερα πως θα είχα. Η τηλεόραση είναι ένα μέσο που απευθύνεται σε όλους. Ο ρόλος μου έχει μια παιδική ψυχή, λαχτάρα για παιχνίδι, και αυτό θυμίζει στον κόσμο την παιδική του πλευρά. Το παιχνίδι με τον παρτενέρ μου Αντωνίου είναι παιχνίδι δύο μεγάλων παιδιών. Δέσαμε πολύ με τον Αντωνίου. Εξαιρετικός. Να σας πω όμως και κάτι ακόμη για το θεατρικό μας;

Βέβαια.

Επιστρέφω με λαχτάρα, νιώθω ότι έχω και άλλα εκφραστικά και τεχνικά μέσα για να παίξω. Εχουν περάσει δέκα χρόνια. Ανέβηκε στο τέλος του 2009, που έκλεισα τα 50 μου, και τώρα ξανά, που κλείνω τα 60 μου.

Και πώς άλλαξε η Ελλάδα στα δέκα χρόνια!

Βέβαια! Θέλω να ξαναζήσω αυτή τη συγκίνηση. Οι θεατές ήθελαν να αγκαλιάσουν το σώμα μου, η γυναίκα αυτή μιλούσε κατευθείαν στο σώμα και στην καρδιά, όχι στο μυαλό. Μια σιωπηλή συμφωνία δημιουργείται με αυτή την παράσταση. Σαν να ξέρουμε πως υπάρχει αυτό στη ζωή, αλλά κάνουμε πως δεν καταλαβαίνουμε γιατί δεν αντέχεται. Είναι του καθενός το κομμάτι ο πόνος που του αναλογεί εδώ.

Είναι μεγάλη επιτυχία του Χρονά που προσέγγισε αυτόν τον κόσμο με τις καταγραφές του τόσο σωστά και όχι αποικιοκρατικά.

Ακριβώς. Η Πανωραία ήταν πολύ όμορφη και φιλάνθρωπη. Τότε, το 2009, την παίξαμε στην Πάτρα, μείναμε εκεί έναν μήνα. Ερχόταν κόσμος στον Απόλλωνα και εκεί φώναξα σε μια παράσταση: «Α ρε Πανωραία από τις Λεύκες!». Φοβερό να ανασταίνεις μια ζωή στον τόπο της. Ηλθαν άνθρωποι που την ήξεραν. Μου λέει μια κυρία: ερχόταν σπίτι και έπινε καφέ με τη μάνα μου. Με δικό της όμως φλιτζάνι, να μην μπερδεύεται με των παιδιών, ήξερε τι δουλειά έκανε.

Λεπτή οριοθέτηση!

Τρομερά καθαρή, τη θυμάμαι – μας λέγανε – να τραγουδάει δημοτικά. Δέκα χρόνια είχε δικό της «σπίτι», ποτέ σωματέμπορο και ποτέ δεν εκμεταλλεύθηκε νεότερες. Δημοτικά είχε τραγουδήσει σε πανηγύρια. Υπάρχει μια κασέτα όπου μιλάει στο γατί της, τραγουδάει Βοσκόπουλο και ένα τραγούδι που λεγόταν «Αν ήμουν πλούσιος» με τον Δώρο Γεωργιάδη, που έχουμε βάλει και στην παράσταση. Ενιωσα να ακούω ένα δικό της κομμάτι, από τη ζωή της, με αυτή την κασέτα.

Σας αρέσει και το τραγούδι.

Το αγαπώ ως προέκταση του λόγου. Δεν είμαι καθαρόαιμη τραγουδίστρια, νιώθω σαν να παίζω κείμενο. Κάναμε παράσταση με τη Μάρθα Φριντζήλα, που έχουμε μια συγγένεια δυνατή, είχε κείμενα και τραγούδια. Αυτό νιώθω πως με εκπροσωπεί πολύ. Εχω αυτή τη διττή πλευρά. Ακούω τα πάντα. Αν όμως ο στίχος δεν με πάει, δεν μπορώ να το πω.