«Το δικό τους κάθαρμα»!

Σύμφωνα με την απόκρυφη ιστορία, ένας πρόεδρος των ΗΠΑ είχε πει κάποτε για έναν λατινοαμερικανό δικτάτορα.

«Ναι, είναι κάθαρμα. Αλλά τουλάχιστον είναι δικό μας κάθαρμα»!

Σε τέσσερις προέδρους έχει αποδοθεί κατά καιρούς η πατρότητα της έκφρασης. Στον Ρούζβελτ, στον Τρούμαν, στον Τζόνσον, στον Νίξον. Και κάθε φορά για διαφορετικό κάθαρμα.

Δόξα τω Θεώ, η αμερικανική ήπειρος έχει μεγάλα αποθέματα και από προέδρους και από καθάρματα.

Διαβάζω ότι ο Μητσοτάκης προσεκλήθη στον Λευκό Οίκο στη χειρότερη συγκυρία. Η παρατήρηση είναι σωστή αλλά δεν εξηγεί κάτι συγκεκριμένο.

Οταν προσεκλήθη κανείς δεν περίμενε ότι τρεις μέρες πριν από την επίσκεψή του οι ΗΠΑ θα εκτελούσαν με drone έναν ιρανό στρατηγό κι έναν ιρακινό παραστρατιωτικό στη Βαγδάτη. Ηταν κάτι απρόβλεπτο κι απροσδόκητο.

Απεναντίας άλλα στοιχεία του σκηνικού ήταν ήδη γνωστά.

Ηταν γνωστή η διαδικασία παραπομπής του αμερικανού προέδρου σε δίκη με το αίτημα της καθαίρεσής του.

Ηταν γνωστή η επιθετική συμπεριφορά της Τουρκίας στην Ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή. Μια συμπεριφορά που στρέφεται κατά της Ελλάδας αλλά και κατά των περισσοτέρων χωρών της περιοχής.

Ηταν γνωστή η επιλογή της αμερικανικής πολιτικής να υποστηρίξει την Τουρκία και την τουρκική πολιτική διαταράσσοντας όλες τις ισορροπίες που η Ουάσιγκτον είχε τηρήσει από τις αρχές της δεκαετίας του ’50.

Το ερώτημα λοιπόν δεν είναι αν η συγκυρία ήταν δύσκολη. Ηταν.

Αλλά αν ο Μητσοτάκης είχε επίγνωση της συγκυρίας, αν ορθά επέλεξε να πραγματοποιήσει την επίσκεψη, παρά τις δυσκολίες, και αν βρέθηκε προ εκπλήξεων.

Ανεξάρτητα των εντυπώσεων και του αποτελέσματος, έχω την αίσθηση ότι κανένας έλληνας πρωθυπουργός (τουλάχιστον από όσους έχω υπόψη μου…) δεν θα έκανε κάτι διαφορετικό. Κανείς δεν θα ρίσκαρε μια ρήξη με τις ΗΠΑ επειδή ο πρόεδρός τους δεν είναι της αρεσκείας μας ή επειδή τον κατηγορεί η Βουλή ή επειδή ένα ιρανός στρατηγός εκτελέστηκε στη Βαγδάτη.

Ισα-ίσα, η εξοικείωση του Μητσοτάκη με τις ΗΠΑ τού επέτρεψε να πέσει και πιο μαλακά από το αναμενόμενο.

Το κλίμα στις κερκίδες άλλωστε ήταν εξαιρετικά φιλικό. Απλώς η Αμερική έχει πλέον επιλέξει άλλη ομάδα. Ενα καινούργιο «δικό μας κάθαρμα».

Αυτή την ανισορροπία κανένας έλληνας πρωθυπουργός, ενδεχομένως ούτε ευρωπαίος πολιτικός, δεν μπορεί να τη χειριστεί, ακόμη λιγότερο να την ανατρέψει. Ασφαλώς υπάρχουν νησίδες του αμερικανικού συστήματος εξουσίας που μπορεί να έχουν διαφορετική προσέγγιση από τον πρόεδρο.

Αλλά να μην υπάρχουν αυταπάτες. Τον τόνο τον δίνει ο Λευκός Οίκος.

Αν θέλουμε λοιπόν να είμαστε σοβαροί, το ερώτημα δεν είναι τι έκανε και τι δεν έκανε ο Μητσοτάκης – ούτως ή άλλως μέτρο σύγκρισης είναι το τρίο Τσίπρας, Καμμένος, Κοτζιάς… Αλλά αν η χώρα είναι ικανή να προσαρμοστεί και προετοιμασμένη να ζήσει μέσα σε συνθήκες περιφερειακής ανισορροπίας.

Κατά τη γνώμη μου, όχι. Για δύο βασικούς λόγους.

Πρώτον , επειδή η Ελλάδα συνηθίζει να κάνει πολιτική με γενικούς και ακατάστατους ψυχολογικούς όρους. Είναι ένα διαρκές εκκρεμές ανάμεσα στην υπερεκτίμηση του εαυτού της και στην υποτίμηση των δυνατοτήτων της.

Μην ξεχνάμε πως ζήσαμε τα πρώτα 150 χρόνια της ανεξαρτησίας μας νομίζοντας ότι η υφήλιος χωρίζεται σε «φιλέλληνες» και «μισέλληνες».

Και ο Μητσοτάκης αισθάνθηκε την ανάγκη να πάει στο Οβάλ Γραφείο για να διαβεβαιώσει ότι η Ελλάδα είναι «αξιόπιστος και προβλέψιμος» σύμμαχος.

Λες κι ο Τραμπ θα μας έπαιζε στον ιππόδρομο!

Δεύτερον , επειδή η πραγματική απορία και δυσκολία της χώρας δεν είναι πώς θα χειριστεί την αμερικανική πολιτική. Την έτσι ή την αλλιώς.

Αλλά πώς θα αντιμετωπίσει την περιφερειακή πολιτική ισχύος του Ερντογάν.

Ο Πορφίριο Ντιάζ, , στρατηγός και πολλές φορές πρόεδρος του Μεξικού, είχε πει κάποτε με θλίψη για τη χώρα του «κακόμοιρο Μεξικό, τόσο μακριά από τον Θεό και τόσο κοντά στις Ηνωμένες Πολιτείες».

Ε, λοιπόν, εμείς ευτυχώς είμαστε μακριά από τις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά τόσο κοντά στην Τουρκία.

Από τη δεκαετία του ’50, η χώρα είχε βυθιστεί στη βεβαιότητα ότι η πρόσδεσή της στο δυτικό σύστημα δεν ήταν μόνο μια προφανής ιδεολογική επιλογή, μια δήλωση πολιτισμικής και κοινωνικής ταυτότητας, αλλά και μια ασπίδα προστασίας.

Αυτή η προστασία άλλοτε λειτούργησε αποτελεσματικά (στον Εμφύλιο), άλλοτε λιγότερο (στη δικτατορία και την Κύπρο), αλλά τώρα έχει χάσει τον αυτόματο χαρακτήρα της. «Ο κιμάς κόπτεται μόνο παρουσία του πελάτη».

Πρέπει λοιπόν να ξαναδούμε πολλά πράγματα από την αρχή. Και να αποσαφηνίσουμε καταρχήν δύο σημαντικά στοιχεία.

Πρώτον, αν μια πολιτική κατευνασμού απέναντι στην Τουρκία μπορεί να οδηγήσει στην ενσωμάτωσή της σε ένα περιφερειακό σύστημα ισορροπίας – με δεδομένο ότι την ενσωμάτωσή της στο ευρωπαϊκό σύστημα κανείς πλέον δεν συζητάει σοβαρά.

Αυτό φαίνεται να πιστεύει μια σειρά από ακαδημαϊκούς που πήραν πρόσφατα τον λόγο (Α. Λιάκος, Π. Ιωακειμίδης, Ν. Μουζέλης κ.ά.).

Δεύτερον, αν η συνεχής και μονομερής επίκληση του Διεθνούς Δικαίου αρκεί για να το επιβάλει ως πλαίσιο διαμόρφωσης αυτού του περιφερειακού συστήματος.

Η θεωρία ότι η Ελλάδα δεν πρέπει να δειλιάζει, ούτε να διστάζει, μπροστά στον συμβιβασμό ή στη Χάγη, διότι έχει το Διεθνές Δίκαιο με το μέρος της, είναι ασφαλώς ελκυστική.

Από την άλλη όμως, κι οι χριστιανοί όταν έμπαιναν στην αρένα είχαν όλο το δίκιο με το μέρος τους.

Αλλά στο τέλος τούς έτρωγαν τα λιοντάρια.