Ο Τραμπ έκανε το απίθανο: ένωσε το Ιράν

Για τους Ιρανούς, η δολοφονία του Κασέμ Σουλεϊμανί, επικεφαλής της περίφημης Μονάδας Κοντς, ήταν σοκ καθώς ο Σουλεϊμανί ήταν από τους πλέον ισχυρούς και με κύρος ανθρώπους στη χώρα. Είχε μεγαλύτερη επιρροή από τον πρόεδρο, μιλούσε με όλες τις πλευρές και είχε ανοιχτή γραμμή με τον ανώτατο θρησκευτικό ηγέτη. Κυρίως, ήταν εξαιρετικά δημοφιλής, κι αυτό φαίνεται από τα τεράστια πλήθη που συγκεντρώθηκαν για να τον αποχαιρετήσουν. Υπό μια έννοια ήταν μια εντυπωσιακή επίδειξη ενότητας – οι Ιρανοί άφησαν τις διαφορές τους στην άκρη μπροστά στον εξωτερικό εχθρό.

Ο Σουλεϊμανί ήταν υπεύθυνος για την περιφερειακή πολιτική του Ιράν και είχε πάρει μέρος σε μάχες. Αυτός άλλωστε ήταν και ο λόγος που ήταν αποδεκτός από τους περισσότερους συμπατριώτες του. Η δολοφονία ελήφθη ως παραβίαση της εθνικής ανεξαρτησίας. Αυτό δεν σημαίνει πως όλοι συμφωνούσαν με τη δράση του στο εξωτερικό. Το 2018 ένα από τα συνθήματα στις διαδηλώσεις στο Ιράν ήταν «Οχι στη Γάζα, όχι στον Λίβανο, δίνω τη ζωή μου για το Ιράν» και «Αφήστε τη Συρία και σκεφθείτε εμάς». Οταν, όπως συμβαίνει τα τελευταία χρόνια, η οικονομική κατάσταση είναι ζοφερή οι πολίτες δεν μπορούν να κατανοήσουν γιατί η κυβέρνηση ξοδεύει λεφτά για την ευρύτερη περιοχή και όχι για εκείνους.

Οι πολίτες συνεχίζουν να πιέζονται από την εκστρατεία «μεγίστης πίεσης» του Τραμπ, χωρίς προοπτικές βελτίωσης. Αυτό, μαζί με τη γενική δυσφορία οδήγησε σε μεγάλες διαδηλώσεις τον Νοέμβριο του 2019, που κατεστάλησαν βίαια, προκαλώντας ακόμα μεγαλύτερη δυσαρέσκεια στους πολίτες. Ομως η δολοφονία Σουλεϊμανί από τον Τραμπ τα έβαλε όλα αυτά στην άκρη. Αντίθετα, οι Ιρανοί ενώθηκαν και ακόμα και οι διαφωνούντες έφθασαν να στηρίζουν την κυβέρνηση, προκειμένου να αντιταχθεί στην αμερικανική επιθετικότητα. Κάτι που σημαίνει ότι ενώ η απώλεια του Σουλεϊμανί αποτελεί σημαντικό πλήγμα για το Ιράν, η επίθεση των ΗΠΑ αποτελεί, υπό μια έννοια, δώρο για την κυβέρνηση του Ιράν. Δεν θα μπορουσε να φανταστεί ότι θα ήταν εφικτό να επιτύχει τέτοια ενότητα, σε δύσκολους καιρούς.

Η δολοφονία φαίνεται, επίσης, να αποτέλεσε γέφυρα για τη διχασμένη ελίτ της χώρας, τουλάχιστον προς το παρόν. Ηγετικές φυσιογνωμίες τόσο της συντηρητικής πτέρυγας όσο και των μεταρρυθμιστών μίλησαν με κοινή φωνή, από τον ανώτατο ηγέτη που ορκίσθηκε «εκδίκηση» έως τον ηγέτη του Πράσινου κινήματος και πρώην προεδρικό υποψήφιο Μεχντί Καρουμπί, που βρίσκεται ακόμα σε κατ’ οίκον περιορισμό και ο οποίος εξέφρασε τα συλλυπητήριά του.

Η απόσυρση των ΗΠΑ από την πυρηνική συμφωνία σημαίνει ότι ήδη οι μετριοπαθείς έχουν υποχρεωθεί να σκληρύνουν τις θέσεις τους. Για παράδειγμα, η κυβέρνηση Ροχανί δεν μπορούσε πια να υποστηρίζει τον διάλογο με τις ΗΠΑ και γι’ αυτό προσεκτικά ζητούσε συζητήσεις υπό τον όρο ότι θα αρθούν από πριν όλες οι κυρώσεις. Σήμερα είναι δύσκολο να υπερασπισθεί αυτή τη θέση.

Με τη δολοφονία Σουλεϊμανί, ο Τραμπ πέτυχε κάτι που δεν θα μπορούσε κανένας μέσα στο Ιράν: ένωσε ένα πολυδιασπασμένο, κουρασμένο και απεγνωσμένο ιρανικό κοινό. Παρότι αυτές οι σκηνές δεν αποτελούν ένδειξη ομόρφωνης στήριξης για την Ισλαμική Επανάσταση, αποτελούν ένα ισχυρό μήνυμα για τον κόσμο: οι Ιρανοί θα σταθούν στο πλευρό της κυβέρνησής τους απέναντι σε εξωτερικές απειλές.

Η Ντίνα Εσφαντιάρι είναι ερευνήτρια Διεθνών Σχέσεων με ειδίκευση στα θέματα Ασφάλειας στη Μέση Ανατολή