Αντιπολεμικό αριστούργημα

1917 (Αγγλία, 2019). Πολεμικό δράμα του Σαμ Μέντες.

Κινηματογραφικό επίτευγμα με την κυριολεκτική έννοια του όρου, η τελευταία ταινία του Σαμ Μέντες δεν σε αφήνει ούτε δευτερόλεπτο σε ησυχία. Η αποστολή που αναλαμβάνουν δύο βρετανοί στρατιώτες (Ντιν Τσαρλς Τσάπμαν, Τζορτζ ΜακΚέι) στη Γαλλία κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου πρέπει να είχε γίνει χθες, οπότε δεν υπάρχουν περιθώρια για κανενός είδους περιττολογία και φλυαρία. Πόσω δε μάλλον από τη στιγμή που ο Μέντες αποφάσισε να γυρίσει το «1917» μονοπλάνο, που δεν είναι ακριβώς ένα μονοπλάνο αλλά μερικά – αν και ο διαχωρισμός γίνεται τόσο γλυκά και ανεπαίσθητα που δεν το καταλαβαίνεις καν.

Για την επίτευξη της αποστολής τους οι δύο στρατιώτες θα πρέπει να περάσουν μέσα από τις γραμμές του εχθρού και να φτάσουν στο μέτωπο προκειμένου να παραδώσουν ένα σημαντικό μήνυμα πριν από μια επίθεση. Αυτός ο Γολγοθάς θα δώσει την ευκαιρία στον σκηνοθέτη να πλάσει μια τρομερή πολεμική ατμόσφαιρα, από αυτές που σπανίως βιώνουμε στο σινεμά· ο θεατής νιώθει ότι βρίσκεται μαζί με τους στρατιώτες, ανάμεσα στις σφαίρες, τις νάρκες, τις οβίδες και τους αρουραίους. Συγχρόνως, ο Μέντες υποκλίνεται με ευγένεια στους μεγάλους μάστορες του παρελθόντος όπως και του παρόντος. Η ταινία θα θυμίσει τους «Σταυρούς στο μέτωπο» του Στάνλεϊ Κιούμπρικ (ιδίως το μονοπλάνο της αρχής στα χαρακώματα), αλλά με έναν τρόπο και τη «Διάσωση του στρατιώτη Ράιαν» του Στίβεν Σπίλμπεργκ. Το γεγονός είναι ότι και μόνον αυτή την ταινία να είχε γυρίσει στη ζωή του ο δημιουργός του καλύτερου Τζέιμς Μποντ («Skyfall») και του μνημειώδους αμερικανικού δράματος «American beauty», θα είχε αποκτήσει μια θέση ανάμεσα στους μεγάλους δημιουργούς του παγκόσμιου σινεμά. Τελεία, παύλα και η συνέχεια στα Οσκαρ, όπου υποψιάζομαι ότι θα κερδίσει τόσο το καλύτερης ταινίας όσο και το φωτογραφίας (στις ίδιες κατηγορίες διακρίθηκε πριν από λίγο καιρό στις Χρυσές Σφαίρες).

Βαθμολογία: 10

Το ψηλό κορίτσι (Beanpole, Ρωσία, 2019). Κοινωνικό δράμα του Καντεμίρ Μπαλάγκοφ.

Χωρίς να έχει καλά καλά κλείσει τα 30, ο Καντεμίρ Μπαλάγκοφ ανήκει ήδη στις ισχυρές φωνές του νέου ρωσικού κινηματογράφου, γεγονός που φάνηκε πριν από δύο χρόνια με την ταινία του «Οι δικοί μου άνθρωποι». Στο «Ψηλό κορίτσι» μπαίνει ακόμα βαθύτερα, στα δύσκολα, καθώς η ταινία είναι εποχής, βασισμένη σε ένα μπεστ σέλερ νομπελίστριας, «Ο πόλεμος δεν έχει πρόσωπο γυναίκας», της Σβετλάνα Αλεξίεβιτς (εκδόσεις Πατάκη). Η δράση τοποθετείται στο Λένινγκραντ του 1945, την εποχή που η Σοβιετική Ενωση μάζευε τα συντρίμμια του πολέμου, και ο σκηνοθέτης ενδιαφέρεται να εξετάσει τη θέση της γυναίκας στον πόλεμο. Ενα μεγάλο μέρος της ταινίας λαμβάνει χώρα σε ένα νοσοκομείο, εκεί όπου δύο νοσοκόμες με εμπειρία πολέμου προσπαθούν να προσφέρουν τις υπηρεσίες τους σε όσους τις χρειάζονται. Η μία, η Ιλια, είναι πανύψηλη σαν καλάμι (ο πρωτότυπος τίτλος της ταινίας στα ρωσικά και τα αγγλικά) και το χαρακτηριστικό της είναι ότι παθαίνει ξαφνικές κρίσεις μπλακάουτ, η άλλη, από την οποία η πρώτη εξαρτάται πλήρως, πατά γερά τα πόδια της στη γη και προσπαθεί να χτίσει από το μηδέν τη ζωή της. Η κοινή πορεία των δύο γυναικών μάς κάνει κοινωνούς σε ένα πραγματικά μεστό γυναικείο δράμα, μέσα από το οποίο παρακολουθούμε τις συνέπειες του πολέμου στον απλό, καθημερινό άνθρωπο. Η πόλη είναι κατεστραμμένη, οι άνθρωποι αποξενωμένοι, ο χρόνος μοιάζει ακίνητος, το μέλλον ζοφερό. Η ματιά του Μπαλάγκοφ είναι διεισδυτική και ο σχολιασμός του καίριος σε μια ταινία που επίσης θαυμάζεις για τη σκηνογραφική της αρτιότητα, αφού καθετί εδώ, από έναν ματωμένο επίδεσμο μέχρι μια εφημερίδα της εποχής, είναι επιλεγμένο με σχολαστική φροντίδα και προσοχή ακόμα και στην πιο (φαινομενικά) ασήμαντη λεπτομέρεια. Δικαιότατη η βράβευση αυτής της ταινίας στο τμήμα Ενα Κάποιο Βλέμμα του περσινού Φεστιβάλ Καννών (υπήρξε επίσης η πρόταση της Ρωσίας για το Οσκαρ μη αγγλόφωνης ταινίας 2020).

Βαθμολογία: 8

Η ομορφιά της ύπαρξης (About endlessness, Σουηδία, 2019). Δραματική αλληγορία του Ρόι Αντερσον.

Οσοι έχουν δει προηγούμενες ταινίες του Ρόι Αντερσον, τα «Τραγούδια από τον δεύτερο όροφο», το «Εμείς οι ζωντανοί», όπως και το «Ενα περιστέρι», δεν θα εκπλαγούν βλέποντας και την τελευταία του. Για μία ακόμη φορά ο σουηδός δημιουργός συνθέτει ένα κολάζ από καφκικά «σκετς» που εντοπίζουν αθόρυβα, ελλειπτικά και (παρά το αλληγορικό πλαίσιό τους) με απόλυτη ακρίβεια σημεία του καιρού μας, τα οποία έχουν κάνει τη ζωή μας τόσο δύσκολη, τόσο επώδυνη, τόσο αφόρητη. Μερικά παραδείγματα αρκούν για να βρεθούμε αμέσως στο ονειρικό – εφιαλτικό «σύμπαν» της: ένας σύγχρονος Ιησούς ανεβαίνει μια ανηφόρα κουβαλώντας τον Σταυρό του μαρτυρίου υπό τις αποδοκιμασίες του όχλου. Ενα ζευγάρι γονέων θρηνεί πάνω από τον τάφο του γιου του που σκοτώθηκε στον πόλεμο. Ενας αλκοολικός ιερέας εξομολογείται τους εφιάλτες του στον ψυχίατρο. Τα πλάνα της ταινίας είναι κάτι παραπάνω από 30 και το καθένα είναι από μόνο του μια ιστορία, ενώ ως σύνολο η ταινία σού δίνει την αίσθηση ότι παρακολουθείς έκθεση κινηματογραφικών εικαστικών, με τις επιρροές του Αντερσον από σπουδαίους ζωγράφους, όπως οι Γερμανοί Μαξ Μπέκμαν και Οτο Ντιξ (εκπρόσωποι του κινήματος της Νέας Αντικειμενικότητας (Nouvelle Objectivité).

Ωστόσο, για να επανέλθω στην εισαγωγή αυτού του κειμένου, όσοι έχουν εντρυφήσει στο έργο του Αντερσον δεν νομίζω ότι θα ανακαλύψουν κάτι διαφορετικό στη φόρμα, πέρα από τις ίδιες τις ιδέες του, από τις οποίες δεν λείπει και μία που αφορά τον Αδόλφο Χίτλερ, ίσως στο καλύτερο «σκετς» όλων.

Βαθμολογία: 8

Corpus Christi (Πολωνία, 2019). Δραματική του Γιαν Κομάσα.

Η παραδοξότητα που προκύπτει από αυτήν την εξίσου ενδιαφέρουσα ταινία (η οποία πολύ φοβάμαι ότι θα περάσει απαρατήρητη δίπλα στον ισχυρό ανταγωνισμό) είναι ότι ο νεαρός, πρώην κατάδικος, χωρίς καλά καλά να καταλάβει πώς πήρε τη θέση του ιερέα στο χωριό όπου υποτίθεται βρίσκεται για να δουλέψει ως ξυλουργός, αποδεικνύεται εξαιρετικός σε αυτή την «ψεύτικη» δουλειά, ακριβώς επειδή την πιστεύει. Ο Ντάνιελ (Μπάρτοζ Μπελένια), που θέλησε να μπει σε ιερατική σχολή αλλά το σκοτεινό παρελθόν του δεν του το επέτρεψε, έχει αυτό το σπάνιο χάρισμα της επικοινωνίας με τον κόσμο όταν βρίσκεται στο Ιερό. Τα λόγια του γεμίζουν ξανά την εκκλησία, γίνεται ο σταρ της περιοχής και όλα αυτά, μέσα στο ψέμα.

Κάποια στιγμή η αλήθεια θα βγει μπροστά, όμως το ερώτημα που ο Κομάσα έχει θέσει παραμένει εκεί, αφήνοντας τον κάθε θεατή να το σκεφτεί και να το διαχειριστεί όπως εκείνος θέλει. Ομορφος, στρωτός κινηματογράφος, διακρίνεται από μια σκηνοθετική σταθερότητα που εντυπωσιάζει αλλά και από έναν θαυμάσιο πρωταγωνιστή, ο οποίος κρατά στις πλάτες του ολόκληρη την ταινία χωρίς ποτέ να επιτρέψει να του ξεφύγει το παραμικρό.

Βαθμολογία: 8

Προβάλλονται επίσης η απαράδεκτη ταινία τρόμου «Η κατάρα» («The grundge», ΗΠΑ, 2019) του Νίκολας Πέσε, τα κινούμενα σχέδια «Η βασίλισσα του χιονιού», ρωσικό, παραγωγής 2012, και «Ουπς, ο Νώε έφυγε» (διεθνής συμπαραγωγή 2015), το ντοκιμαντέρ του Θανάση Σκρουμπέλου για τη Μακρόνησο «Η νύχτα του Αγι’ Αντώνη (Μακρόνησος Β11)» και η κομεντί του Αγγελου Σπάρταλη «Στα εννιά» που αφορά την «επίθεση» της Αθήνας από την επιδημία των Airbnb.