Η πρόκληση του 2020 ως αφετηρία ενός βιώσιμου και ασφαλέστερου περιβάλλοντος

Την Κυριακή 15 Δεκεμβρίου 2019 έσβησαν τα φώτα της 25ης  Διάσκεψης των Ηνωμένων Εθνών για το Κλίμα στη Μαδρίτη. Η αισιοδοξία η οποία είχε επικρατήσει την προηγούμενη εβδομάδα μετά την ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας (European Green Deal) μετατράπηκε σε αυτό που λέγεται στη διπλωματική γλώσσα «συγκρατημένη αισιοδοξία». Ο Γενικός Γραμματέας του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, Antonio Guterres, εξακολούθησε να θεωρεί ότι η Διάσκεψη της Μαδρίτης ήταν σε ένα μεγάλο μέρος επιτυχής και εξέφρασε την  προσωπική του επιδίωξη το έτος 2020 να είναι το έτος όπου όλες οι χώρες θα λάβουν τα απαραίτητα μέτρα ώστε να οδηγηθούμε παγκόσμια σε συνθήκες ουδέτερου άνθρακα το 2050 και με την προοπτική ότι η μέση θερμοκρασία του πλανήτη δεν θα ξεπεράσει τον 1,5°C. Θα πρέπει να τονισθεί σε αυτό το σημείο ότι τα λεγόμενα του Γενικού Γραμματέα είναι σε άμεση συμφωνία με τις προκλήσεις τις οποίες δημιούργησε η νέα πράσινη Συμφωνία της Ευρωπαϊκής Ενωσης και των κατοίκων της Ευρώπης. Η ευρωπαϊκή Συμφωνία στα πολυσέλιδα και πολύπλοκα κείμενά της αποσκοπεί σε ένα νέο μοντέλο στρατηγικής η οποία θα μετασχηματίσει την Ευρωπαϊκή Ενωση σε μία δίκαιη και επιτυχημένη κοινωνία με σύγχρονη, αποδοτική ως προς τις ενεργειακές πηγές της και ανταγωνιστική οικονομία χωρίς επιπλέον εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου το 2050. Είναι ενδιαφέρον και θα έπρεπε να τονισθεί ιδιαίτερα ότι οι προκλήσεις που δημιουργήθηκαν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και από τη σύνοψη της Διασκέψεως του ΟΗΕ για το 2020 δημιουργούν έναν επιπλέον φόρτο στη συνείδηση της κάθε χώρας-μέλους του ΟΗΕ στους οποίους ο Γενικός Γραμματέας έχει θέσει το δίλημμα της αποδοχής ή όχι των σημερινών δεδομένων της Επιστήμης. Η «μασκότ» της Διάσκεψης, Greta Thunberg, μιλώντας με τη φωνή της νεολαίας που εκπροσωπεί, τόνισε ότι «η Επιστήμη είναι καθαρή αλλά δυστυχώς αγνοείται».

Το ευχάριστο αποτέλεσμα της Διασκέψεως στη Μαδρίτη είναι ότι 73 χώρες ανακοίνωσαν ότι θα ενδυναμώσουν τα προγράμματα δράσης για το κλίμα. Η αισιοδοξία στη Μαδρίτη αυξήθηκε τις τελευταίες δύο μέρες όταν 398 πόλεις και περίπου 800 μεγάλες εταιρείες δήλωσαν ότι εργάζονται για να επιτύχουν μηδενικές εκπομπές διοξειδίου του άνθρακος μέχρι το 2050. Στη Διάσκεψη δέσποζε το περίπτερο της Ινδίας με την επέτειο των 50 χρόνων από τον θάνατο του Mahatma Gandhi.  Στην είσοδο του περιπτέρου ήταν γραμμένη η γνωστή του φράση ότι «ο πλανήτης μπορεί να μας θρέψει όλους αλλά δεν μπορεί να μας ικανοποιήσει όλους». Διακρίθηκαν διάφορες δράσεις και στον οικονομικό τομέα αλλά και στον πολιτισμό και στην προστασία των μνημείων της Φύσης σε μια ιδιαίτερη παρουσίαση της ελληνικής πρότασης την οποία είχε προτείνει ήδη ο Πρωθυπουργός της Ελλάδας στη Διάσκεψη Κορυφής του Σεπτεμβρίου στη Νέα Υόρκη. Η εξέλιξη αυτής της πρότασης παρουσιάσθηκε από τον υπουργό Κ. Χατζηδάκη και την υπουργό Λ. Μενδώνη και υποστηρίχθηκε από τον Γενικό Γραμματέα του Παγκόσμιου Μετεωρολογικού Οργανισμού, καθηγητή P. Taalas, την εκπρόσωπο της Γενικής Διευθύντριας της UNESCO P. Leoncini-Bartoli και άλλους εμπειρογνώμονες. Η προστασία των μνημείων της Φύσης και του Πολιτισμού και η δημιουργία κατάλληλου σχήματος που θα λειτουργεί στα πλαίσια του ΟΗΕ με μία Γραμματεία η οποία θα λειτουργεί στην Αθήνα έπειτα από πρόταση των κ.κ. K. Χατζηδάκη και X. Ζερεφού έγινε ευρύτερα αποδεκτή από τους παρισταμένους, όπως διαπίστωσε και ο δρ. Andrew Potts, πρόεδρος του ICOMOS, ο οποίος συνόψισε τα αποτελέσματα της Ημερίδας. Αναμένεται άλλωστε αυτά να τεθούν υπόψη αρχηγών κρατών και κυβερνήσεων σε ειδική διάσκεψη την οποία έχει ήδη αναγγείλει ο Πρωθυπουργός της Ελλάδας για το έτος 2020.

Επομένως, το ερχόμενο έτος είναι το έτος πολλών προκλήσεων. Θα είναι το έτος στο οποίο η ανθρωπότητα θα αποφασίσει τελικώς τη μετάβαση σε ένα καθαρότερο περιβάλλον, λιγότερο θορυβώδες και από κλιματικής πλευράς σταθερότερο. Το νέο περιβάλλον της ανθρωπότητας δεν θα επηρεάζεται από την καύση ορυκτών καυσίμων αλλά η ενέργεια θα δίδεται από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και η νέα τεχνολογία θα δημιουργήσει εκατομμύρια νέες θέσεις εργασίας παγκοσμίως. Το τίμημα που πλήρωσε η ανθρωπότητα μέχρι τώρα στην υποβάθμιση του περιβάλλοντος, στην καταστροφή της χλωρίδας και της πανίδας του πλανήτη και τα εκατομμύρια επιπλέον θανάτων που προκλήθηκαν από την υποβάθμιση των μεγαπόλεων αλλά και πολλών περιοχών με ακραία ρυπασμένο περιβάλλον θα πάψει να απειλεί την ανθρωπότητα. Ηδη το οικονομικό κόστος παγκοσμίως από αυτά και τα ακραία φαινόμενα ανέρχεται σε πολλά τρισεκατομμύρια δολάρια παγκοσμίως, όπως δείχνουν οι εκθέσεις του Παγκόσμιου Μετεωρολογικού Οργανισμού. Μόνο στη χώρα μας, όπως προκύπτει από την έκθεση της Τραπέζης της Ελλάδος του 2011, το κόστος της οικονομίας που στηρίχθηκε στα ορυκτά καύσιμα εάν δεν ληφθούν μέτρα στο τέλος του 21ου αιώνα θα ξεπεράσει τα 700 δισ. ευρώ συσσωρευτικά. Δηλαδή θα τριπλασιασθεί το εξωτερικό χρέος της Ελλάδας. Ηδη η χώρα μας με τα προγράμματα προσαρμογής στην Κλιματική Αλλαγή καθώς και τις ανακοινώσεις απεξάρτησης από τον λιγνίτη και άλλα ορυκτά καύσιμα μέσα στα προσεχή χρόνια έρχεται σε πλεονεκτική θέση στα ζητήματα του περιβάλλοντος διεθνώς.

Δεν θα πρέπει να ξεχνάμε ότι η χώρα μας, μικρή μεν αλλά μεγάλη στις ιδέες, δίδαξε στην ανθρωπότητα τη δημοκρατία και έδωσε εξαιρετικά παραδείγματα προς μίμηση στον ανθρωπισμό, στην επιστήμη, στις τέχνες και στα γράμματα. Ηρθε λοιπόν και η ώρα του περιβάλλοντος και της αλλαγής μιας νοοτροπίας την οποία όλες οι χώρες εισήγαγαν μετά την ανακάλυψη της μηχανής εσωτερικής καύσεως και η οποία οδήγησε στην εξάρτησή μας από τα πάσης φύσεως ορυκτά καύσιμα. Αν άλλες χώρες πλούτισαν από αυτά, η χώρα μας μπορεί να πλουτίσει από τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας με τις οποίες άπλετα την έχει προικίσει η φύση. Ας ξεκινήσει από το 2020 η μεταμόρφωση από την οικονομία άνθρακα στη νέα οικονομία του μέλλοντος, δηλαδή σε καθαρότερο και υγιέστερο περιβάλλον και οπωσδήποτε πολύ πιο οικονομικό από το αδηφάγο περιβάλλον που άθελά της η ανθρωπότητα δημιούργησε.

Ο Χρήστος Σ. Ζερεφός είναι ακαδημαϊκός, εκπρόσωπος της Ελλάδος για την Κλιματική Αλλαγή