Ο Ερντογάν, {LF}ο αγωγός και {LF}ο Καζαντζάκης

Ξαφνικά, προβάλλει το ερώτημα: μήπως ο Ερντογάν διαβάζει, στα κρυφά, Καζαντζάκη; Κάτι τέτοιο υποδηλώνει η πρόσφατη ειδικά στάση του. Οτι διαβάζει αλλά μάλλον δεν κατανοεί. Μοιάζει σαν να έπεσε το μάτι του στην Αναφορά στον Γκρέκο: «Φτάσε όπου δεν μπορείς». Γιατί η Τουρκία σήμερα κάνει ακριβώς αυτό: επιχειρεί να φτάσει εκεί που δεν μπορεί. Αρχισε με τη Συρία, όπου πράγματι μπόρεσε και τα μυαλά της πήραν αέρα. Τώρα θέλει να πάει στη Λιβύη, σβήνοντας όπως φαντάζεται την Κρήτη και το Καστελλόριζο όχι απλώς από τον πολιτικό μα και από τον… γεωφυσικό χάρτη. Αψηφά την αντίδραση περίπου των πάντων, μέχρι και της όψιμης συμμάχου της Ρωσίας. Πολύ περισσότερο, την άμεση εμπλοκή και αντίθεση του Ισραήλ, αλλά και την εντονότατη ενόχληση της Γαλλίας και της Ιταλίας. Αψηφά ακόμα την πρωτοφανή και συνολική αντίδραση του αμερικανικού κράτους: του Πενταγώνου, του Στέιτ Ντιπάρτμεντ και σύσσωμων των νομοθετικών σωμάτων. Ισως πιστεύοντας θα την ξεπεράσει μέσα από τη (λίαν αμφίβολη) σχέση του Ερντογάν με τον Λευκό Οίκο.

ΜΙΑ (ΠΟΛΥ) ΜΙΚΡΗ ΚΙΝΑ.Η αλήθεια είναι ότι σε άλλα πεδία η Τουρκία έχει ήδη φτάσει μακριά, εκεί που ουδείς πριν θα πίστευε. Είτε μας αρέσει είτε όχι, ο Ερντογάν την έχει μετατρέψει σε μία δυναμική εξωστρεφή οικονομία, έστω και αν μια μεγάλη φούσκα την απειλεί διαρκώς. Εχει αλλάξει την εικόνα της στο εσωτερικό και έχει εισχωρήσει με αξιώσεις στις διεθνείς αγορές σε ευρύ φάσμα. Είναι πια, από αυτή την άποψη, μια (πολύ) μικρή Κίνα: έμαθε πώς να παράγει από τους ξένους που έκαναν εργοστάσια εκεί. Τώρα έχει τα δικά της και «επιτίθεται» στις αγορές τους. Ηδη προχθές παρουσίασε μία εντυπωσιακή αλυσίδα παραγωγής αυτοκινήτων, ενώ η πολεμική βιομηχανία της, όπως και η κατασκευαστική, απλώνουν διαρκώς την παρουσία τους διεθνώς. Οσο όμως κι αν έφτασε εκεί που δεν μπορούσε, το έκανε χωρίς να ενοχλεί κανέναν. Τώρα, με τη συμφωνία με τη Λιβύη και με τα περί στρατευμάτων, ενοχλεί πλέον τους πάντες. Και αυτό είναι το στρατηγικό λάθος του Ερντογάν από το οποίο μοιάζει αδύνατο να βγει αλώβητος, παρά το γεγονός ότι στην Ευρώπη διαθέτει την ισχυρή, έστω και ημιφανή, στήριξη της Γερμανίας.

ΑΓΩΓΟΣ ΚΑΙ ΧΑΓΗ ΔΕΝ ΠΑΝΕ ΜΑΖΙ.Ο Ερντογάν τέρπεται αυτή τη στιγμή από τη σκέψη να επεκτείνει την παρουσία της Τουρκίας τουλάχιστον στη μισή Μεσόγειο. Είναι όμως η στιγμή που έχει μπροστά του τον αγωγό Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ. Το μεγάλο τριμερές εγχείρημα μπορεί να αλλάξει πολλά τόσο στην Ανατολική Μεσόγειο όσο και στη διεθνή ενεργειακή σκηνή. Ομως ο συνδυασμός των δύο παραπάνω κρύβει σοβαρούς κινδύνους που πρέπει και μπορούν να προβλεφθούν και να αντιμετωπιστούν. Η επικείμενη υπογραφή για την κατασκευή του αγωγού είναι εξαιρετικά σημαντική ελπιδοφόρα εξέλιξη, ειδικά από τη στιγμή που βρίσκεται από κοντά η Γαλλία. Ομως, με δεδομένα τα παραπάνω, δεν γεννά μόνον ελπίδες μα και παγίδες. Η κυριότερη, για την Ελλάδα, είναι να πιστέψει ότι με μια υπογραφή έλυσε όλα τα προβλήματά της. Ή, ακόμα ακριβέστερα, ότι με αυτή την υπογραφή θα έρθουν να της τα λύσουν άλλοι. Πρέπει να είναι απόλυτα ξεκάθαρο ότι ο αγωγός δεν αρκεί για να θωρακίσει από μόνος του την Ελλάδα, ειδικά από τη στιγμή που η Τουρκία θέλει να ασκήσει τέτοιο ρόλο. Γι’ αυτό, παράλληλα με τα του αγωγού η Ελλάδα πρέπει να δείξει απόλυτη στρατιωτική αποφασιστικότητα αν χρειαστεί. Πρέπει επίσης να ξεχάσει οριστικά και τα νεόκοπα περί Χάγης: αν ξεκινήσει μία τέτοια διαδικασία, το πάγωμα του αγωγού θα καταστεί πρακτικά προϋπόθεση για να προχωρήσει. Και αυτός θα είναι ο απόλυτος εγκλωβισμός, τουλάχιστον μέχρι την έκδοση απόφασης. Και αυτό δεν είναι καν το μοναδικό ανυπέρβλητο εμπόδιο για την Ελλάδα.

Η μετατροπή μιας πολιτικής, ακόμα, συμφωνίας σε πραγματική σύμβαση που θα εκτελεστεί, θα απαιτήσει, υπό ομαλές συνθήκες, περισσότερα από πέντε χρόνια. Μεγάλο αρχικό μέρος θα αναλωθεί σε νομοτεχνικές, οικονομικές και άλλες προεργασίες. Σε αυτό το διάστημα η Τουρκία αναμφίβολα θα επιχειρήσει να ματαιώσει τις εξελίξεις. Αυτό δεν πρόκειται φυσικά να το πράξει στην ΑΟΖ του Ισραήλ, αλλά της Κύπρου και της Ελλάδας. Η Ελλάδα είναι έτοιμη να απαντήσει; Και θα έχει εξασφαλίσει τη συμφωνία του Ισραήλ ότι τέτοιες ενέργειες θα στρέφονται πλέον και εναντίον του; Θα έχει επιτευχθεί να πειστούν και οι ΗΠΑ; Χωρίς αυτά το ενδεχόμενο κατασκευής μπορεί να αδρανοποιηθεί πολύ πιο ύπουλα και εύκολα από ό,τι πιστεύουμε. Επίσης, ο συγκριτικός χρόνος έχει σημασία: πόσο πιθανό είναι να δυσκολέψει εμπορικά τον νέο αγωγό εκείνος που ήδη εδώ και καιρό ετοιμάζουν οι ίδιοι οι Τούρκοι; Απειλεί την οικονομική βιωσιμότητά του; Ο αγωγός είναι, εκτός των άλλων, και ένα καθαρά οικονομικό εγχείρημα. Απαιτεί αληθινή βιωσιμότητα. Αλλά και επαρκή τροφοδοσία. Είναι εξασφαλισμένη;

Εναντι όλων, εχθρών και φίλων, πρέπει να μην υπάρχει η παραμικρή αμφιβολία ότι η Ελλάδα θα πολεμήσει για την κυριαρχία και τα συμφέροντά της. Αν αυτό δεν είναι ξεκάθαρο οι κίνδυνοι, ειδικά μετά την υπογραφή, μεγιστοποιούνται. Ο εχθρός δεν πρόκειται να κάνει πίσω, ενώ, αντίθετα, οι φίλοι που ίσως θα δουν μια Ελλάδα ανέτοιμη να παλέψει για την κυριαρχία της δεν θα έχουν άλλη επιλογή από το να κάνουν πίσω εκείνοι. Αν δεν είμαστε στρατιωτικά έτοιμοι και απόλυτα αποφασισμένοι, ο αγωγός από ελπίδα μπορεί να καταστεί παγίδα. Και ο Ερντογάν να φτάσει τελικά εκεί που δεν μπορεί. Ας μην τον βοηθήσουμε λόγω φόβου.